Ağciyər membran xərçəngləri
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Plevra Mezotelyoması Nədir?
Plevra mezotelyoması, ağciyərləri və sinə boşluğunu əhatə edən membran olan plevra hüceyrələrindən qaynaqlanan bir xərçəng növüdür. Bu membran ağciyərləri qorumaqla yanaşı, hər nəfəs aldıqda ağciyərlərin rahat hərəkət etməsinə kömək edən xüsusi bir maye ifraz edir. Xəstəlik əsasən mezotel hüceyrələrindən yaranır.
Mezotelyoma xərçəngi ən çox plevrada meydana gəlsə də, bədənin digər nahiyələrində də inkişaf edə bilər. Bunlara qarın boşluğu (peritoneal mezotelyoma), ürək zarı (perikardial mezotelyoma) və ya xayalarda inkişaf edən tunica vaginalis mezotelyoma daxildir.
Plevra Mezotelyomasının Səbəbləri və Risk Faktorları
Plevra mezotelyomasının yaranmasında əsas və ən mühüm səbəb asbest məruz qalmasıdır. Asbest, yanmaya davamlı və zərərli bir mineral olub, keçmişdə inşaat materiallarında və sənaye sektorunda geniş istifadə edilmişdir. Nəfəs yolu ilə alınan asbest lifləri plevraya yapışaraq illər ərzində toxumalarda iltihab və zədələnmə yaradır, bu da xərçəngin inkişafına yol açır.
Xəstəliyin inkişaf riskini artıran əsas faktorlar aşağıdakı cədvəldə göstərilmişdir:
| Risk Faktoru | Təsviri |
|---|---|
| Asbestlə Təmas | Sənaye və inşaat işçilərində uzunmüddətli məruz qalma ən böyük riskdir. |
| Yaş Faktoru | Xəstəlik adətən 60 yaşdan yuxarı şəxslərdə diaqnoz qoyulur. |
| Cinsiyyət | Kişilərdə asbestlə təmas edən iş sahələrində çalışmaq ehtimalı yüksək olduğu üçün daha çox rast gəlinir. |
| Ailə Anamnezi | Ailəsində mezotelyoma və ya asbestlə bağlı xəstəlik olanlarda risk daha yüksəkdir. |
Plevra Mezotelyomasının Simptomları
Plevra mezotelyoması olduqca yavaş inkişaf edən bir xəstəlikdir və erkən mərhələlərdə heç bir əlamət göstərməyə bilər. Xərçəng irəlilədikcə aşağıdakı simptomlar müşahidə olunur:
- Nəfəs darlığı: Ağciyər ətrafında maye yığılması (plevral efüzyon) nəticəsində yaranır.
- Sinə ağrısı: Xüsusilə dərindən nəfəs aldıqda və ya öskürdükdə artan kəskin ağrılar.
- Xroniki öskürək və tez yorulma, ümumi zəiflik hissi.
- Səbəbsiz çəki itkisi və iştahasızlıq.
- Sinə nahiyəsində və ya qabırğa altında hiss olunan şişlik və ya kütlə.
- Yüksək hərarət və xüsusilə gecə tərləmələri.
Plevra Mezotelyomasının Diaqnostikası
Xəstəliyin dəqiq diaqnozunu qoymaq üçün həkimlər bir neçə mərhələli müayinə prosesindən istifadə edirlər. İlk növbədə xəstənin tibbi tarixi və asbestlə təmas keçmişi araşdırılır, ardınca fiziki müayinə aparılır.
Görüntüləmə Testləri
Diaqnoz prosesində daxili orqanların vəziyyətini görmək üçün aşağıdakı testlər tətbiq edilir:
- Rentgen: Plevral boşluqda maye yığılmasını və ya kütlələri aşkar etmək üçün ilk addımdır.
- CT Skan (Kompüter Tomoqrafiyası): Plevra və ağciyərlərdəki anormal toxumaları daha detallı göstərir.
- MRT (Maqnit Rezonans Tomoqrafiyası): Toxuma və damarların vəziyyətini dəqiqləşdirmək üçün istifadə olunur.
Biopsiya və Laboratoriya Testləri
Qəti diaqnoz üçün biopsiya mütləqdir. Plevral biopsiya zamanı toxuma nümunəsi götürülərək mikroskop altında araşdırılır. Torakoskopiya üsulu ilə isə sinə boşluğuna kamera ilə daxil olunaraq həm birbaşa müşahidə aparılır, həm də nümunə götürülür. Bundan əlavə, qan testləri ilə mezotelyoma ilə əlaqəli xüsusi markerlər yoxlanılır.
Müalicə Metodları
Plevra mezotelyomasının müalicəsi xəstəliyin mərhələsinə, xəstənin yaşına və ümumi sağlamlıq vəziyyətinə görə fərdi şəkildə planlaşdırılır.
Cərrahi Müdaxilə
- Plevrektomiya: Xərçəngin yayılmasını yavaşlatmaq üçün plevranın bir hissəsinin çıxarılmasıdır.
- Ekstraplevral Pnevmonektomiya (EPP): Erkən mərhələlərdə tətbiq olunur; bütün ağciyər, plevra, diafraqmanın bir hissəsi və ürək zarı çıxarılır.
Digər Müalicə Seçimləri
- Radiasiya Terapiyası: Yüksək dozalı şüalarla şişlərin böyüməsi dayandırılır.
- Kimyaterapiya: Xərçəng hüceyrələrini öldürmək üçün dərman kombinasiyaları tətbiq olunur.
- İmmunoterapiya: Bədənin immun sistemini xərçəngə qarşı gücləndirən müasir və ümidverici bir metoddur.
- Palliativ Müalicə: Xəstənin həyat keyfiyyətini artırmaq üçün nəfəs darlığı və ağrı kimi simptomları yüngülləşdirir.
Xəstəlikdən Qorunma Yolları
Mezotelyomadan qorunmağın ən effektiv yolu asbestdən uzaq durmaqdır. Asbestlə işləyən şəxslər mütləq qoruyucu geyim və avadanlıqlardan istifadə etməli, təhlükəsizlik protokollarına ciddi riayət etməlidirlər. Bu sahədə çalışanlar üçün müntəzəm sağlamlıq yoxlanışları erkən diaqnoz üçün həyati əhəmiyyət kəsb edir.
