Ağız xərçəngi: səbəbləri, simptomları, diaqnozu və müalicəsi
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Ağız Xərçəngi: Ümumi Baxış və Statistik Göstəricilər
Ağız xərçəngi, baş və boyun nahiyəsində inkişaf edən bədxassəli şişlərin bir növüdür. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının (ÜST) rəsmi məlumatlarına əsasən, 2020-ci ildə dünya miqyasında təxminən 657.000 yeni ağız xərçəngi hadisəsi qeydə alınmışdır. Təəssüf ki, bu halların 330.000-dən çoxu ölüm ilə nəticələnmişdir. Bu yazıda xəstəliyin yaranma səbəbləri, əlamətləri və müasir müalicə metodları haqqında ətraflı məlumat verəcəyik.
Ağız Xərçənginin Səbəbləri və Risk Faktorları
Ağız xərçənginin dəqiq yaranma səbəbi hələ də tam olaraq bilinmir. Bununla belə, tibbi araşdırmalar müəyyən faktorların xəstəliyin inkişaf riskini əhəmiyyətli dərəcədə artırdığını göstərir. Əsas risk faktorları aşağıdakılardır:
- Tütün istifadəsi: Siqaret çəkmək və ya tütün çeynəmək ən böyük risk amillərindən biridir.
- Alkoqol istifadəsi: Xüsusilə tütün məhsulları ilə birlikdə spirtli içki qəbulu riski daha da artırır.
- İnsan Papillomavirusu (HPV): Bəzi HPV suşları, xüsusilə HPV-16, ağız xərçənginə yol aça bilər.
- Günəşə məruz qalma: Uzun müddət ultrabənövşəyi şüalara məruz qalmaq dodaq xərçəngi riskini yüksəldir.
- Betel qozu: Bəzi Asiya ölkələrində geniş yayılan betel qozu çeynəmək vərdişi ciddi risk yaradır.
Ağız Xərçənginin Simptomları Nələrdir?
Ağız xərçənginin simptomları şişin yerləşdiyi nahiyədən və ölçüsündən asılı olaraq fərqlənə bilər. Erkən diaqnoz üçün aşağıdakı əlamətlərə diqqət yetirilməlidir:
- Ağızda və ya boğazda sağalmayan ağrı və ya şişkinlik.
- Udma çətinliyi və ya udma zamanı yaranan ağrılar.
- Ağız boşluğunda davamlı ağrı hissi.
- Ağız daxilində yaranan ağ və ya qırmızı ləkələr.
- Səbəbsiz qanaxmalar və ya uyuşma hissi.
- Dişlərin boşalması və ya protezlərin ağza düzgün oturmaması.
- Keçməyən boğaz ağrısı və ya səsin boğuqlaşması.
Diaqnoz Metodları
Yuxarıda qeyd olunan simptomlardan hər hansı birini müşahidə etdikdə, vaxt itirmədən həkimə və ya diş həkiminə müraciət etmək vacibdir. Diaqnoz prosesində aşağıdakı müayinələr tətbiq olunur:
| Müayinə Növü | Təsviri |
|---|---|
| Fiziki Müayinə | Həkim ağız və boğazda anormal böyümələri və şişkinlikləri yoxlayır. |
| Biopsiya | Şübhəli nahiyədən laboratoriya müayinəsi üçün kiçik toxuma nümunəsi götürülür. |
| Görüntüləmə Testləri | Şişin yerini və ölçüsünü təyin etmək üçün Rentgen, CT və ya MRT istifadə olunur. |
Ağız Xərçənginin Müalicə Üsulları
Müalicə planı şişin mərhələsinə və yerləşdiyi yerə görə fərdi şəkildə müəyyən edilir. Müasir təbabətdə tətbiq olunan əsas üsullar bunlardır:
Cərrahi Müdaxilə
Bu, ağız xərçəngi üçün ən geniş yayılmış müalicə metodudur. Cərrah şişi və ətrafdakı sağlam toxumaların bir hissəsini çıxarır. Bəzi ağır hallarda dilin, boğazın və ya çənə sümüyünün bir hissəsinin çıxarılması tələb oluna bilər.
Radiasiya və Kimyaterapiya
Radiasiya terapiyası yüksək enerjili şüalarla xərçəng hüceyrələrini məhv edir. Kimyaterapiya isə hüceyrələri öldürmək üçün xüsusi dərmanlardan istifadə edir. Bu metodlar təkbaşına və ya cərrahiyyə ilə kombinə edilmiş şəkildə tətbiq oluna bilər.
Hədəfli Terapiya
İnkişaf etmiş ağız xərçəngi hallarında istifadə olunan bu üsul, birbaşa xərçəng hüceyrələrindəki müəyyən zülalları hədəf alan dərmanların istifadəsini nəzərdə tutur.
