Ağız xərçəngi: səbəbləri, simptomları, diaqnozu və müalicəsi
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Ağız Xərçəngi Haqqında Ümumi Məlumat
Ağız xərçəngi, baş və boyun nahiyəsində inkişaf edən bədxassəli şişlərin mühüm bir növüdür. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının (ÜST) 2020-ci il üzrə statistik məlumatlarına əsasən, dünya miqyasında təxminən 657.000 yeni ağız xərçəngi hadisəsi qeydə alınmışdır. Bu halların 330.000-dən çoxu təəssüf ki, ölümlə nəticələnmişdir. Bu məqalədə xəstəliyin yaranma faktorları, əlamətləri və müasir müalicə metodları ətraflı şəkildə nəzərdən keçirilir.
Ağız Xərçənginin Yaranma Səbəbləri və Risk Faktorları
Ağız xərçənginin dəqiq yaranma səbəbi tam olaraq bilinməsə də, müəyyən risk faktorlarının xəstəliyin inkişaf ehtimalını artırdığı elmi şəkildə sübut edilmişdir. Bu faktorlara aşağıdakılar daxildir:
- Tütün istifadəsi: Siqaret çəkmək və ya tütün çeynəmək xərçəng riskini əhəmiyyətli dərəcədə yüksəldir.
- Alkoqol istehlakı: Xüsusilə tütün məhsulları ilə birlikdə alkoqol qəbulu riski daha da stimullaşdırır.
- İnsan papillomavirusu (HPV): HPV-nin bəzi suşları, xüsusilə HPV-16, ağız xərçəngi riskini artırır.
- Günəş şüalarına məruz qalma: Uzun müddət birbaşa günəş işığı altında qalmaq dodaq xərçənginə yol aça bilər.
- Betel qozu vərdişi: Bəzi Asiya ölkələrində geniş yayılan betel qozu çeynəmək vərdişi ciddi risk faktorudur.
Ağız Xərçənginin Əsas Simptomları
Xəstəliyin simptomları şişin ölçüsündən və yerləşdiyi nahiyədən asılı olaraq dəyişə bilər. Aşağıdakı əlamətlər müşahidə edildikdə mütəxəssis müayinəsi vacibdir:
- Ağızda və ya boğazda sağalmayan davamlı ağrı və ya şişkinlik.
- Udma zamanı çətinlik çəkmək və ya kəskin ağrı hissi.
- Ağız boşluğunda yaranan ağ və ya qırmızı ləkələr.
- Səbəbi bilinməyən qanaxmalar və ya uyuşma hissi.
- Dişlərin öz-özünə boşalması və ya diş protezlərinin ağza düzgün oturmaması.
- Xroniki boğaz ağrısı və ya səsin boğuqlaşması.
Diaqnozun Qoyulması və Müayinə Prosesi
Yuxarıda qeyd olunan simptomlarla qarşılaşdıqda dərhal həkimə və ya diş həkiminə müraciət edilməlidir. Diaqnoz prosesində tətbiq olunan əsas prosedurlar bunlardır:
- Fiziki Müayinə: Həkim ağız və boğaz nahiyəsindəki anormal böyümələri və şişkinlikləri vizual olaraq yoxlayır.
- Biopsiya: Şübhəli nahiyədən laboratoriya analizi üçün kiçik bir toxuma nümunəsi götürülür.
- Görüntüləmə Testləri: Şişin yerini və yayılma dərəcəsini müəyyən etmək üçün rentgen, KT (Kompüter Tomoqrafiyası) və ya MRT müayinələri aparılır.
Ağız Xərçənginin Müalicə Metodları
Müalicə strategiyası şişin mərhələsinə və yerləşdiyi yerə əsasən müəyyən edilir. Müasir tibdə tətbiq olunan əsas müalicə üsulları aşağıdakı cədvəldə göstərilmişdir:
| Müalicə Üsulu | Təsviri |
|---|---|
| Cərrahiyyə | Ən çox tətbiq olunan üsuldur. Şiş və ətrafdakı toxumalar (bəzən dil, boğaz və ya çənə sümüyünün bir hissəsi) çıxarılır. |
| Radiasiya Terapiyası | Yüksək enerjili radiasiya vasitəsilə xərçəng hüceyrələrinin məhv edilməsidir. |
| Kimyaterapiya | Xərçəng hüceyrələrini öldürmək üçün xüsusi dərman preparatlarından istifadə olunur. |
| Hədəfli Terapiya | Xərçəng hüceyrələrindəki spesifik zülalları hədəf alan dərmanlarla aparılan müalicədir. |