Ailədə yoğun bağırsaq (kolorektal) xərçəngi
- Yoğun bağırsak kanseri erken evrelerde belirti vermediği için risk grubundaki kişilerin tarama testlerine genel popülasyondan daha erken yaşta başlaması hayati önem taşır.
- Dışkılama alışkanlıklarındaki kalıcı değişimler, dışkıda kan görülmesi ve açıklanamayan kilo kaybı gibi yerel veya sistemik belirtiler hastalığın habercisi olabilir.
- Birinci derece akrabasında kanser öyküsü olanlar, tanı konulan yaştan 10 yıl önce veya en geç 40 yaşında kolonoskopik taramalara başlamalıdır.
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Yoğun Bağırsaq Xərçəngi və Erkən Diaqnozun Əhəmiyyəti
Yoğun bağırsaq (kolorektal) xərçənginin ən mühüm xüsusiyyəti, xəstəliyin erkən mərhələlərdə demək olar ki, heç bir əlamət verməməsidir. Bu səbəbdən, risk qrupunda olan şəxslər üçün müayinələrə (skrininq) başlama vaxtı ümumi əhali üçün nəzərdə tutulan yaşdan daha erkən olmalıdır. Şiş böyüdükcə və ya ətraf toxumalara yayıldıqca bədəndə müəyyən siqnallar ortaya çıxmağa başlayır.
Bu əlamətləri yerli (bağırsaqla bağlı) və ümumi (sistemik) olmaqla iki əsas qrupa ayırmaq mümkündür. Xəstəliyin vaxtında aşkar edilməsi müalicənin uğur şansını əhəmiyyətli dərəcədə artırır.
Yoğun Bağırsaq Xərçənginin Yerli Əlamətləri
Bağırsaq sistemində baş verən dəyişikliklər şişin yerləşdiyi nahiyəyə və ölçüsünə görə fərqlənə bilər. Əsas yerli əlamətlər aşağıdakılardır:
- Defekasiya vərdişlərində qalıcı dəyişikliklər: Bir neçə gündən və ya həftədən uzun sürən, səbəbsiz ishal, qəbizlik və ya bu ikisinin növbələşməsi.
- Nəcisdə qan görünməsi: Ən ciddi siqnallardan biridir. Qan parlaq qırmızı rəngdə (bağırsağın son hissəsi) və ya nəcislə qarışmış tünd qəhvəyi/qara (yuxarı hissələr) ola bilər.
- Nəcisin formasının dəyişməsi: Şiş bağırsaq boşluğunu daraltdığı üçün nəcis lentvari, incə və ya qələm kimi çıxmağa başlayır.
- Bağırsağın tam boşalmaması hissi (Tenezm): Tualetdən sonra daxildə hələ də nəcis qalıbmış kimi narahatlıq verən bir hiss.
- Qarın nahiyəsində qalıcı narahatlıq: Səbəbsiz sancılar, qaz, şişkinlik, doluluq hissi və ya keçməyən ağrılar.
Ümumi və Sistemik Əlamətlər
Xərçəng hüceyrələri bütün bədənə təsir etdikdə aşağıdakı sistemik simptomlar müşahidə olunur:
- Səbəbsiz çəki itkisi: Pəhriz və ya fiziki aktivlik olmadan qısa müddətdə sürətlə çəki itirmək.
- Dəmir defisitli anemiya (qansızlıq): Şişin gizli qanaması nəticəsində yaranır. Kişilərdə və menopozdan sonrakı qadınlarda səbəbsiz anemiya mütləq araşdırılmalıdır.
- Xroniki yorğunluq və halsızlıq: Anemiyaya və bədənin xərçənglə mübarizəsinə bağlı olaraq davamlı zəiflik hissi.
Şişin Yerləşdiyi Nahiyəyə Görə Fərqlər
| Bağırsaq Nahiyəsi | Əsas Əlamətlər |
|---|---|
| Sağ tərəf (Gələn bağırsaq) | Gizli qanama, ağır anemiya, halsızlıq və gizli qarın ağrıları. |
| Sol tərəf və Düz bağırsaq | Mexaniki maneə, qəbizlik, lentvari nəcis və aşkar qan görünməsi. |
Ailə Tarixçəsi Olanlar Üçün Skrininq Qaydaları
Ailə fərdlərində bu xəstəlik olduqda kolonoskopiya müayinəsinə başlama vaxtı aşağıdakı xüsusi qaydalara əsasən müəyyən edilir:
"10 İl Əvvəl" Qaydası
Birinci dərəcəli qohuma (valideyn, bacı-qardaş, övlad) diaqnoz qoyulubsa, həmin qohuma diaqnoz qoyulduğu yaşdan 10 il əvvəl müayinələrə başlanmalıdır. Məsələn, ataya 48 yaşında diaqnoz qoyulubsa, övlad 38 yaşında müayinə olunmalıdır.
40 Yaş Həddi
Əgər qohuma diaqnoz nisbətən gec yaşlarda (məsələn, 60 yaşından sonra) qoyulubsa, ümumi qayda olaraq skrininqə ən geci 40 yaşında başlamaq tövsiyə olunur.
İrsi Genetik Sindromlar
Lynch və ya FAP kimi irsi genetik polipoz sindromları mövcuddursa, risk çox yüksək olduğu üçün müayinələrə 15–18 yaşlarında başlamaq lazım gələ bilər.
Kolonoskopiya, bağırsaqdakı polipləri (xərçəngə çevrilmə ehtimalı olan törəmələri) hələ xərçəngləşmədən aşkarlayıb xaric etməyə imkan verən qızıl standart müayinə üsuludur.
