ANAFLAKSİYA (allergik şok)
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Anafilaksiya Nədir?
Anafilaksiya, müxtəlif allergenlər tərəfindən tətiklənən, sürətlə inkişaf edən və həyati təhlükə yaradan ciddi bir allergik reaksiyadır. Bu vəziyyət bədənin allergenə qarşı göstərdiyi həddindən artıq həssaslıq nəticəsində yaranır və dərhal tibbi müdaxilə tələb edir. Simptomların vaxtında tanınması və düzgün yardımın göstərilməsi həyat qurtarıcı ola bilər.
Anafilaksiyanın Səbəbləri
Anafilaktik şok və ya reaksiyalar müxtəlif xarici amillər tərəfindən tətiklənə bilər. Əsas allergen qrupları aşağıdakılardır:
- Qida Allergenləri: Xüsusilə fındıq, yer fıstığı, dəniz məhsulları, yumurta və süd.
- Dərmanlar: Penitsillin başta olmaqla digər antibiotiklər və müxtəlif ağrıkəsicilər.
- Sancmalar: Arı, qarışqa və digər müxtəlif böcək sancmaları.
- Lateks və Kimyəvi Maddələr: Bəzi fərdlərdə lateks materialına və ya spesifik kimyəvi maddələrə qarşı yaranan şiddətli reaksiyalar.
Anafilaksiyanın Simptomları və Əlamətləri
Anafilaksiyanın simptomları allergenlə təmasdan dərhal sonra inkişaf edə bilər. Bu əlamətlər bədənin müxtəlif sistemlərində özünü göstərir:
| Sistem | Simptomlar |
|---|---|
| Dəri Reaksiyaları | Qızartı, şiddətli qaşınma və müxtəlif dəri xəstəlikləri. |
| Tənəffüs Sistemi | Nəfəs darlığı, boğazın şişməsi, hava yollarının daralması və xırıltılı nəfəs. |
| Qan Təzyiqi | Təzyiqin kəskin düşməsi, başgicəllənmə, baş dönməsi və şüur itirilməsi. |
| Həzm Sistemi | Kəskin qarın ağrısı, qusma və ishal. |
| Ürək Fəaliyyəti | Sürətli və ya qeyri-müntəzəm ürək döyüntüləri. |
| Şok Vəziyyəti | Ciddi təzyiq düşməsi ilə müşayiət olunan şok və şüur itkisi. |
Müalicə və Təcili Yardım Tədbirləri
Anafilaksiya vəziyyətində zamanla yarışmaq vacibdir. Əgər siz və ya yaxınınızda kimisə bu reaksiyanı keçirirsə, dərhal aşağıdakı addımları yerinə yetirməlisiniz:
- Təcili Tibbi Yardım Çağırın: Vaxt itirmədən 911 və ya yerli təcili tibbi yardım xidməti ilə əlaqə saxlayın.
- Epinefrin Avto-Enjektörü İstifadə Edin: Əgər xəstənin yanında epinefrin avto-enjektörü (məsələn, EpiPen) varsa, onu dərhal tətbiq edin.
- Xəstəni Uyğun Pozisiyaya Gətirin: Şəxsi yatırın və bacaklarını yuxarı qaldırın. Lakin nəfəs almağa mane olacaq qədər çox yuxarı qaldırmamağa diqqət edin.
- Reanimasiya Hazırlığı: Şəxs şüurunu itirərsə və nəfəs almazsa, dərhal reanimasiya (Süni tənəffüs və ürək masajı) etməyə hazır olun.
Gələcək Risklərin İdarə Edilməsi
Anafilaksiya bir dəfə baş verdikdə, gələcəkdə təkrarlanma riski olduqca yüksəkdir. Bu səbəbdən, reaksiyadan sonra mütləq bir allergiya həkimi ilə məsləhətləşmək lazımdır. Gələcək reaksiyaları idarə etmək üçün fərdi bir fəaliyyət planının hazırlanması, risklərin azaldılması və hazırlıqlı olmaq baxımından həyati əhəmiyyət daşıyır.
