Anksiyete Pozğunluğu: Simptomları və Müalicə Üsulları
Anksiyete Pozğunluğu Ümumi Tipik Formaları:
Generalizə olunmuş anksiyete pozğunluğu (GAD)
Panik pozğunluq
Sosial anksiyete pozğunluğu (sosial fobiya)
Fobiyalar (müəyyən obyekt və ya situasiyalara qarşı qorxu)
Posttravmatik stress pozğunluğu (PTSP)
Obsesiv-kompulsiv pozğunluq (OKP)
Anksiyete Pozğunluğunun Əsas Simptomları
Anksiyete pozğunluğu həm psixoloji, həm də fiziki simptomlarla özünü göstərə bilər. Simptomlar vəziyyətin şiddətinə görə fərqli olur.
Psixoloji simptomlar:
Daimi narahatlıq və qorxu hissi
Pis bir şey olacağına dair davamlı gözlənti
Konsentrasiya çətinliyi
Qərar verməkdə çətinlik
İstirahət edə bilməmək, iç narahatlıq hissi
Sosial situasiyalardan və ya müəyyən hadisələrdən qaçınma meyli
Fiziki simptomlar:
Ürək döyüntüsünün sürətlənməsi (taşikardiya)
Tərləmə, titrəmə
Nəfəs darlığı
Başgicəllənmə və baş ağrısı
Əzələ gərginliyi, xüsusən də boyun və çiyin nahiyəsində
Mədə-bağırsaq problemləri (ishal, qəbizlik, ürəkbulanma)
Yorğunluq və yuxu pozğunluqları (gecə yuxuya getməkdə çətinlik və ya tez-tez oyanmaq)
Anksiyetenin Əlamətləri Nə Zaman Patoloji Sayılır?
Əgər narahatlıq hissi 6 aydan çox davam edirsə
Sosial və peşəkar funksiyaları məhdudlaşdırırsa
Şəxs gündəlik situasiyalardan çəkinirsə və qaçınma davranışı göstərirsə
Fizioloji simptomlar gündəlik həyatda diskomfort yaradırsa
bu zaman mütləq professional psixoloji və tibbi yardım almaq tövsiyə olunur.
Anksiyete Pozğunluğunun Müalicə Üsulları
1. Psixoterapiya
Ən effektiv yanaşmalardan biridir və tez-tez digər metodlarla birlikdə tətbiq olunur.
Bilişsel Davranışçı Terapiya (BDT)
Şəxsin mənfi və real olmayan düşüncə tərzini müəyyən edir və onu dəyişdirməyə kömək edir.
"Nəzarətdən çıxan düşüncələr" və "katastrofik gözləntilər" BDT vasitəsilə daha sağlam və real yanaşmalarla əvəz olunur.
Qorxulan situasiyalara mərhələli şəkildə məruz buraxma üsulu ilə anksiyeteni azalda bilər.
Maraqlandırıcı yanaşmalar:
EMDR terapiyası (xüsusilə travmaya bağlı anksiyetelərdə)
Mindfulness-based stress reduction (zehinlilik texnikaları)
2. Farmakoloji (Dərman) Müalicəsi
Bəzi hallarda simptomların ağır və ya uzunmüddətli olması dərman istifadəsini tələb edə bilər.
Ən çox istifadə olunan dərmanlar:
SSRI (selektiv serotonin geri alım inhibitorları) – fluoksetin, sertralin və s.
SNRI (serotonin və norepinefrin geri alım inhibitorları) – venlafaksin, duloksetin
Benzodiazepinlər (qısa müddət üçün) – diazepam, alprazolam (alışqanlıq riski səbəbindən ehtiyatla istifadə olunur)
Beta-blokerlər (ürək döyüntüsü və titrəmə kimi fiziki simptomları yüngülləşdirmək üçün)
Buspiron – qeyri-asılılıq riski olan anksiyolitik
3. Dəstək qrupları və sosial müdaxilə
Oxşar problemləri olan insanlarla qrup terapiyası və sosial dəstək anksiyete ilə mübarizədə faydalı ola bilər.
Sosial dəstək və ailə iştirakı bərpa prosesini sürətləndirə bilər.
4. Yaşam tərzi dəyişikliyi
Fiziki aktivlik: Mütəmadi idman (yüngül kardio, yoga, pilates) stress hormonlarının azalmasına və serotonin artımına kömək edir.
Sağlam yuxu rejimi: Anksiyeteni artıran əsas faktor yuxusuzluqdur, buna görə yuxu gigiyenasına əməl edilməlidir.
Kofein və spirtin azaldılması: Hər ikisi anksiyeteni daha da gücləndirə bilər.
Tənəffüs və relaksasiya məşqləri: Diafraqmatik nəfəs və meditasiya anksiyeteni idarə etməyə kömək edir.
5. Alternativ metodlar
Akupunktur və massaj
Zehinlilik və nəfəs terapiyası
Fitoterapiya (passiflora, valeriana kimi təbii vasitələr)
Ancaq alternativ metodlar professional müalicəyə əlavə olaraq düşünülməlidir.
Nəticə
Anksiyete pozğunluğu həm fiziki, həm də psixoloji sağlamlığı mənfi təsir edən ciddi bir problem olsa da, doğru və vaxtında müdaxilə ilə uğurla müalicə edilə bilən bir haldır. Psixoterapiya, dərman müalicəsi və həyat tərzi dəyişiklikləri ilə anksiyeteni idarə etmək mümkündür. Erkən diaqnoz və həkimə vaxtında müraciət, uzunmüddətli fəsadların qarşısını almaqda vacibdir.