Anksiyete pozğunluqları və növləri
Anksiyete Pozğunluğunun Ümumi Simptomları
Psixoloji simptomlar:
Daim narahatlıq hissi
Qorxu və təlaş
Konsentrasiyanın zəifləməsi
Həddindən artıq düşünmə (overthinking)
Fiziki simptomlar:
Ürək döyüntüsünün sürətlənməsi (taxikardiya)
Tərləmə
Əzələ gərginliyi
Sürətli nəfəsalma (hiperventilasiya)
Yuxu problemləri
Davranışsal simptomlar:
Sosial vəziyyətlərdən qaçma
Qarşıya çıxan problemlərdən yayınma
Funksional çətinliklər (işdə, məktəbdə və s.)
Anksiyete Pozğunluqlarının Növləri
Generalizə olunmuş Anksiyete Pozğunluğu (GAD):
İnsan həyatı ilə əlaqəli müxtəlif məsələlər (maliyyə, sağlamlıq, münasibətlər və s.) haqqında həddindən artıq narahatlıq hiss edir.
Narahatlıq davamlı və idarə olunmaz olur.
Simptomlar: Daim gərginlik, yorğunluq, diqqət problemləri.
Panik Pozğunluğu:
Təkrarlanan və qəfil panik ataklarla (həddindən artıq qorxu və təlaş epizodları) xarakterizə olunur.
Simptomlar: Ürək döyüntüsünün artması, nəfəs darlığı, boğulma hissi, başgicəllənmə.
Panik ataklar bəzən heç bir aydın səbəb olmadan baş verir.
Sosial Anksiyete Pozğunluğu (Sosial Fobiya):
İnsan ictimai vəziyyətlərdə tənqid olunmaqdan və ya başqalarının diqqət mərkəzində olmaqdan qorxur.
Simptomlar: İnsanlarla danışmaqdan çəkinmə, sosial fəaliyyətlərdən qaçma, tər, ürək döyüntüsü.
Qorxu şəxsin gündəlik fəaliyyətinə mane ola bilər.
Fobiya:
Xüsusi bir obyektə, vəziyyətə və ya fəaliyyətə qarşı həddindən artıq qorxu hissidir.
Fobiyaların müxtəlif növləri vardır:
Spesifik fobiya: Heyvanlar, hündürlük, iynələr və s.
Agorafofiya: İzdihamlı yerlərdən və ya qaçışın çətin olduğu vəziyyətlərdən qorxma.
Sosial fobiya: Sosial mühitlərdən həddindən artıq qorxu.
Obsesif-Kompulsiv Pozğunluq (OKP):
Daim təkrarlanan narahatlıq düşüncələri (obsessiyalar) və bu düşüncələri azaltmaq üçün təkrarlanan davranışlar (kompulsiyalar).
Misal: Əllərin təkrar-təkrar yuyulması, şeyləri dəqiq şəkildə düzəltmək.
Travma Sonrası Stress Pozğunluğu (TSSP):
İnsan travmatik bir hadisədən sonra davamlı olaraq həmin hadisənin təsirlərini yaşayır.
Simptomlar: Kabuslar, flaşbeklər, təcrid olunma hissi, həddindən artıq qıcıqlanma.
Seçimli Mutizm:
İnsan müəyyən sosial vəziyyətlərdə danışmaqda çətinlik çəkir.
Əsasən uşaqlarda rast gəlinir.
Anksiyete Pozğunluqlarının Səbəbləri
Bioloji səbəblər:
Beyində serotonin və dopamin kimi kimyəvi maddələrin balanssızlığı.
Genetik meyillilik.
Psixoloji səbəblər:
Uşaqlıq travmaları.
Xroniki stress və ya keçmişdə yaşanan çətin təcrübələr.
Sosial səbəblər:
Ailə və ya iş həyatı ilə bağlı problemlər.
Sosial təzyiqlər və ya tənhalıq.
Anksiyete Pozğunluqlarının Müalicəsi
Psixoterapiya:
Koqnitiv Davranış Terapiyası (CBT): Mənfi düşüncələri və davranışları dəyişdirməyə kömək edir.
Ekspozisiya Terapiyası: Fobiyaların və qorxuların öhdəsindən gəlmək üçün istifadə olunur.
Dərman müalicəsi:
Antidepresanlar (SSRİ, SNRI).
Anksiyolitiklər (benzodiazepinlər, lakin uzunmüddətli istifadə məsləhət görülmür).
Yaşam tərzi dəyişiklikləri:
Mütəmadi fiziki fəaliyyət.
Meditasiya və nəfəs alma məşqləri.
Sağlam qidalanma və yuxu rejiminin tənzimlənməsi.
Dəstək qrupları:
İnsanların oxşar problemlərlə qarşılaşdığı qruplara qoşulmaq dəstək ola bilər.