Artroz (oynaq yeyilmələri)

Artroz: Oynaq Sağlamlığı Haqqında Hərtərəfli Bələdçi

Artroz, oynaq qığırdaqlarının aşınması və zamanla strukturunun pozulması ilə xarakterizə olunan xroniki bir vəziyyətdir. Bu xəstəlik ciddi hərəkət məhdudiyyətinə səbəb ola bilsə də, düzgün diaqnoz və müasir müalicə metodları ilə xəstələrin həyat keyfiyyətini əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşdırmaq mümkündür.

Artrozun Səbəbləri və Risk Faktorları

Artrozun inkişafında bir çox fərqli faktor rol oynayır. Oynaqların sağlamlığını qorumaq üçün bu risk faktorlarını bilmək vacibdir:

• Yaş: Yaş artdıqca oynaqların təbii aşınma prosesi sürətlənir və artroz riski yüksəlir.
• Cinsiyyət: Statistik məlumatlara görə, qadınlarda bu xəstəliyə tutulma ehtimalı daha yüksəkdir.
• Genetik Yatkınlıq: Ailə tarixində artroz olan şəxslərdə irsi meyillilik müşahidə olunur.
• Oynaqların Zədələnməsi: Keçmişdə baş vermiş travmalar və zədələr oynaqların vaxtından əvvəl aşınmasına yol açır.
• Artıq Çəki: Artıq bədən çəkisi oynaqlara, xüsusilə diz və bud-çanaq oynaqlarına əlavə yük gətirərək prosesi sürətləndirir.
• Peşəkar Fəaliyyət: Oynaqlara təkrarlanan stress və ağır yük düşən işlər və ya idman növləri risk yaradır.
• Struktur Anomaliyaları: Doğuşdan gələn və ya sonradan qazanılmış oynaq deformasiyaları artroza səbəb ola bilər.

Artrozun Simptomları: Hansı Əlamətlərə Diqqət Etməli?

Artroz simptomları adətən yavaş-yavaş inkişaf edir və müalicə olunmadıqda zamanla pisləşir. Əsas əlamətlər aşağıdakılardır:

1. Ağrı: Hərəkət zamanı və ya fiziki aktivlikdən sonra artan oynaq ağrıları.
2. Sərtlik: Xüsusilə səhər yuxudan duranda və ya uzunmüddətli hərəkətsizlikdən sonra yaranan oynaq sərtliyi.
3. Şişlik: Təsirlənmiş oynaq nahiyəsində müşahidə olunan şişkinlik və toxunma zamanı həssaslıq.
4. Hərəkət Məhdudiyyəti: Oynaqların hərəkət diapazonunun nəzərəçarpan dərəcədə azalması.
5. Sümük Sürtünməsi: Hərəkət edərkən oynaqda hiss olunan çıtırtı və ya sürtünmə hissi.
6. Deformasiya: Xəstəliyin irəliləmiş mərhələlərində oynaqların formasında dəyişikliklər və büzülmələr.

Diaqnoz Üsulları

Dəqiq diaqnoz qoymaq üçün mütəxəssis həkimlər tərəfindən kompleks müayinə aparılır:

Artrozun Müalicə Metodları

Müalicənin əsas məqsədi ağrını azaltmaq və xəstənin mobilizasiyasını təmin etməkdir. Müalicə planı fərdi olaraq təyin edilir.

Dərman Müalicəsi

• Ağrı Kəsicilər: Parasetamol və ya ibuprofen tərkibli reseptsiz preparatlar.
• NSAİİ: İltihab əleyhinə qeyri-steroid dərmanlar (naproksen və s.).
• İnjeksiyalar: Şiddətli hallarda oynaq daxili kortikosteroid və ya oynaq yağlanmasını artıran hialuronik turşu iynələri.

Fiziki Terapiya və Reabilitasiya

Oynaqların hərəkətliliyini artırmaq üçün xüsusi gərmə və gücləndirici məşqlər tətbiq edilir. Həmçinin, oynaqlara düşən yükü azaltmaq üçün bastonlar və erqonomik dəstəklərdən istifadə olunur.

Alternativ və Cərrahi Müdaxilə

Masaj, akupunktur və kiropraktik müalicə kimi alternativ üsullar ağrını idarə etməyə kömək edə bilər. Konservativ müalicə nəticə vermədikdə isə Artroskopik cərrahiyyə, oynaq səthinin dəyişdirilməsi və ya tam Oynaq Protezi (Artroplastika) əməliyyatları icra olunur.

Profilaktika və Daimi Nəzarət

Artrozdan qorunmaq və xəstəliyin gedişatını yavaşlatmaq üçün aşağıdakı qaydalara riayət edilməlidir:

• Müntəzəm Fiziki Aktivlik: Oynaqları gücləndirən və elastikliyi qoruyan məşqlər.
• Çəki İdarəsi: Sağlam bədən çəkisini saxlamaqla oynaqlara düşən yükü minimuma endirmək.
• Erqonomika: İş mühitində və gündəlik həyatda düzgün duruş qaydalarına əməl etmək.
• Tibbi Nəzarət: Vəziyyəti izləmək üçün mütəmadi olaraq ortoped və ya reumatoloq müayinəsindən keçmək.

Unutmayın ki, artroz ciddi bir vəziyyətdir. Əgər yuxarıda qeyd olunan simptomları özünüzdə müşahidə edirsinizsə, vaxt itirmədən mütəxəssisə müraciət edin.