Autizm Spektr Bozukluğu

Autizm Spektr Bozukluğunun Əlamətləri:

Autizm spektr bozukluğu olan uşaqların təcrübələri müxtəlifdir və onların göstərdiyi əlamətlər də fərqli ola bilər. Bununla belə, ümumiyyətlə aşağıdakı üç sahədə əlamətlər müşahidə olunur:

Sosial ünsiyyət və qarşılıqlı münasibətlərdə çətinliklər:

Göz kontaktının olmaması və ya məhdud olması

Başqaları ilə duyğusal əlaqə qurmaqda çətinlik

Duygusal vəziyyətləri başa düşməkdə və ya ifadə etməkdə çətinlik

Ailə üzvləri ilə, ya da digər uşaqlarla münasibət qurmaqda çətinlik

Qaydalara uyğun ünsiyyət qurmağın çətin olması

Təkrarlayıcı davranışlar və maraqlar:

Həddindən artıq təkrarlanan hərəkətlər və ya davranışlar (məsələn, əl çırpmaq, bədəni yelləmək, dönmək)

Eyni fəaliyyətlərə qarşı yüksək maraq və ya obsesyonlar (məsələn, müəyyən bir obyekt və ya mövzuya qarşı təkrarlanan maraq)

Hər hansı bir rutinə və ya fəaliyyətə qarşı çox güclü bağlılıq

Duyğusal və sensor fərqliliklər:

Bəzi uşaqlar yüksək səsə, işığa və ya toxunuşa həssas ola bilərlər.

Digərləri isə bədənlərinə qarşı qeyri-adi hisslər yaşaya bilərlər (məsələn, hər hansı bir şeyə toxunarkən ağrı hiss etməmə və ya çox həssaslıq).

Autizm Spektr Bozukluğunun Səbəbləri:

Autizm spektr bozukluğunun dəqiq səbəbləri tam olaraq bilinmir, amma genetik və ətraf mühit faktorlarının birləşməsi nəticəsində yaranması güman edilir.

Genetik faktörlər:

Tədqiqatlar göstərir ki, autizmə meylli olmaq genetik ola bilər. Yəni, autizmli bir uşağın ailəsində başqa autizmli uşaqlar varsa, bu pozuntu daha yüksək ehtimalla müşahidə oluna bilər.

Beyin inkişafındakı dəyişikliklər:

Autizmli uşaqlarda beyindəki struktur dəyişikliklər, xüsusilə sinir hüceyrələrinin əlaqə qurma yollarında fərqliliklər olduğu müşahidə edilir.

Ətraf mühit faktörləri:

Hamiləlik dövründə bəzi infeksiyalar və ya toksinlərlə təmas, autizm riski artıra bilər. Lakin bu, əsasən nəzəri olaraq qəbul edilir.

Qidalanma və ya dərman istifadəsi:

Həmçinin, bəzi elmi tədqiqatlar göstərir ki, hamiləlik dövründə istifadə edilən bəzi dərmanlar və ya qidalanma tərzi autizm riskini artıran amillərdən ola bilər.

Autizm Spektr Bozukluğunun Növləri:

Autizm spektr bozukluğu dərəcələrinə görə fərqlənə bilər. Bəzi uşaqlar daha çox yardıma ehtiyac duyur, digərləri isə daha müstəqil şəkildə həyatlarını idarə edə bilərlər. Ümumiyyətlə, 3 əsas dərəcə və ya tip var:

Yüngül (İşlək) Autizm:

Bu tipdə uşaqlar daha az yardıma ehtiyac duyurlar. Onlar müəyyən bir dərəcədə sosial əlaqələr qurmağı bacarır, amma bəzən qeyri-adi davranışlar göstərə bilərlər.

Orta Dərəcə Autizm:

Bu uşaqlar müəyyən sosial bacarıqlara malik olsalar da, daha çox yardıma və strukturlaşdırılmış mühitə ehtiyac duyurlar. Onlar daha çox təkrarlanan davranışlar və ya xüsusi maraqlara sahibdirlər.

Ağır Dərəcə Autizm:

Bu uşaqlar ciddi ünsiyyət çətinlikləri və böyük sosial problemlər yaşayırlar. Onlar gündəlik fəaliyyətləri və təkrarlanan davranışları idarə etməkdə çox çətinlik çəkə bilərlər. Çox vaxt strukturlaşdırılmış mühitdə müalicə və dəstək alırlar.

Autizm Spektr Bozukluğunun Müalicəsi:

Autizmli uşaqlar üçün bir müalicə mövcud olmasa da, düzgün dəstək və müdaxilə ilə onların özünü ifadə etməsi, sosial bacarıqlarının inkişafı və **gündəlik həyatlarına daha uyğun bir struktur yaratmaları mümkündür.

Erkən müdaxilə:

Erkən yaşda tətbiq edilən uşaq inkişaf proqramları və davranış terapiyası, uşaqların inkişafını çox müsbət şəkildə təsir edir.

Uşaqların sosial bacarıqlarını öyrətmək və onları gündəlik həyatda müstəqil qərarlar verə bilən insanlara çevirmək mümkündür.

Təlim və davranış terapiyası:

Uygulamalı Davranış Analizi (ABA) kimi metodlar, uşağın təkrarlanan davranışlarını idarə etmək və sosial bacarıqlarını inkişaf etdirmək üçün effektivdir.

Təhsil dəstəyi:

Fərdiləşdirilmiş tədris planları (İEP) vasitəsilə, uşaqların xüsusi ehtiyaclarına uyğun təhsil alması təmin edilə bilər.

Ailə dəstəyi:

Valideynlərə yönəldilmiş dəstək və təlimlər, onların uşaqlarına necə daha yaxşı yardım edə biləcəyini öyrətmək üçün vacibdir.

Sensor terapiya:

Bəzi autizmli uşaqların sensor xüsusiyyətlərinə uyğun olaraq, sensor terapiya tətbiq edilə bilər, bu da onların təcrübələrini daha yaxşı başa düşmələrinə kömək edir.

Nəticə:

Autizm spektr bozukluğu, geniş bir spektrdə fərqli dərəcələrdə təzahür edən bir vəziyyətdir. Erkən diaqnoz və düzgün müalicə ilə autizmli uşaqların inkişafı, onların sosial bacarıqlarını artırmaq və həyatda daha müstəqil olmalarına kömək etmək mümkündür. Hər uşaq fərqli olduğundan, hər birinin ehtiyaclarına uyğun fərdi bir müdaxilə planı hazırlanmalıdır.