Böyrək çatışmazlığı

Növləri:

Böyrək çatışmazlığı iki əsas növə ayrılır:

Kəskin Böyrək Zədəsi (KBZ) və ya Kəskin Böyrək Yetməzliyi (KBY):

Böyrəklərin qəfil və sürətli fəaliyyət pozulması ilə xarakterizə olunur.

Tez-tez travma, infeksiya, dərmanlar və ya digər tibbi vəziyyətlər səbəbindən meydana gələ bilər.

Müalicə olunmazsa, ciddi nəticələrə səbəb ola bilər, lakin vaxtında müdaxilə ilə geri dönə bilər.

Xroniki Böyrək Xəstəliyi (XBX) və ya Xroniki Böyrək Yetməzliyi (XBY):

Böyrəklərin funksiyasının zamanla yavaş-yavaş azalması ilə xarakterizə olunur.

Adətən xroniki xəstəliklər (məsələn, şəkərli diabet və ya yüksək təzyiq) səbəbindən inkişaf edir.

XBY geri dönməzdir və böyrək funksiyasının tamamən itirilməsi halında dializ və ya böyrək transplantasiyası tələb edə bilər.

Əlamətləri:

Böyrək çatışmazlığı əlamətləri kəskin və ya xroniki olmasından və mərhələsindən asılı olaraq dəyişə bilər:

Kəskin Böyrək Yetməzliyinin Əlamətləri:

Ani başlayan az miqdarda sidik ifrazı (oliguriya) və ya heç sidik ifraz etməmək (anuriya)

Qarın və bel nahiyəsində ağrı

Nəfəs darlığı

Ayaqlarda, topuqlarda və üz nahiyəsində şişkinlik (ödem)

İştahsızlıq, ürək bulanması və qusma

Yorğunluq və zəiflik hissi

Zehni qarışıqlıq və ya halsızlıq

Yüksək qan təzyiqi (hipertoniya)

Metabolik asidoz və elektrolit disbalansı: Kalium səviyyəsinin yüksəlməsi (hiperkalemiya) və ya natrium səviyyəsinin azalması (hiponatremiya).

Xroniki Böyrək Yetməzliyinin Əlamətləri:

İdrarda dəyişikliklər: Sidik miqdarı və ya tezliyində dəyişikliklər, xüsusilə gecə vaxtı tez-tez sidik ifrazı (nokturiya).

Üz, əl və ayaqlarda ödem

Xroniki yorğunluq və enerji çatışmazlığı

Dəridə qaşınma və ya quruluq

İştahsızlıq, ürək bulanması və qusma

Ağızda metal dadı və pis nəfəs

Əzələ krampları, xüsusilə ayaqlarda

Qan təzyiqinin yüksəlməsi və ya tənzimlənməməsi

Anemiya: Zəiflik, başgicəllənmə və ya nəfəs darlığı ilə müşayiət olunan qan azlığı.

Zehni qarışıqlıq və ya diqqət çatışmazlığı

Səbəbləri:

Böyrək çatışmazlığının bir çox potensial səbəbləri var, bunlar arasında ən çox rast gəlinənlər aşağıdakılardır:

Kəskin Böyrək Zədəsinin Səbəbləri:

Qan axınının azalması: Kəskin qan itkisi, dehidratasiya, ürək çatışmazlığı, ciddi infeksiyalar (sepsis) və ya anafilaktik şok.

Böyrək toxumasının zədələnməsi: Nefrotoksik dərmanlar (məsələn, bəzi antibiotiklər, kimyaterapiya dərmanları), kontrast maddələr, iltihablı böyrək xəstəlikləri (məsələn, glomerulonefrit) və ya toksinlər.

Sidik yollarının tıxanıqlığı: Böyrək daşları, sidik yollarının daralması, böyrək xərçəngi, prostat hipertrofiyası və ya xərçəngi.

Xroniki Böyrək Xəstəliyinin Səbəbləri:

Şəkərli diabet: Xroniki hiperglisemiya böyrək damarlarına və toxumasına zərər verir.

Yüksək qan təzyiqi: Böyrək damarlarında yüksək təzyiq zədələnməyə səbəb olur.

Glomerulonefritlər: Böyrəyin süzmə qabiliyyətini təsir edən iltihablı xəstəliklər.

Polikistik böyrək xəstəliyi: Böyrəklərdə kisələrin (kistaların) inkişafı ilə müşayiət olunan genetik xəstəlik.

Xroniki obstruktiv uropatiya: Sidik yollarının uzunmüddətli tıxanıqlığı.

Autoimmun xəstəliklər: Lupus nefriti kimi böyrək toxumasını zədələyən xəstəliklər.

Diaqnoz:

Böyrək çatışmazlığının diaqnozu üçün həkimlər aşağıdakı testlərdən və üsullardan istifadə edə bilərlər:

Qan testləri:

Kreatinin və qan sidik cövhəri (BUN) səviyyələri: Böyrək funksiyasının əsas göstəriciləri.

Elektrolitlər (natrium, kalium, kalsium): Elektrolit disbalanslarını müəyyən etmək üçün.

Glomerulyar Filtrasiya Sürəti (GFR): Böyrək funksiyasının səviyyəsini qiymətləndirmək üçün istifadə olunur.

Sidik analizləri:

Sidikdə protein, qan və ya digər anormallıqların olması: Böyrək xəstəliklərinin diaqnozunda vacib göstəricilərdir.

Sidik elektrolitləri və kreatinin miqdarı: Böyrəyin süzmə qabiliyyətini qiymətləndirir.

Görüntüləmə metodları:

Ultrasonoqrafiya: Böyrəklərin ölçüsü, quruluşu və kistalar, şişlər və ya tıxanıqlıqları qiymətləndirmək üçün.

Kompüter Tomoqrafiyası (KT) və ya Maqnetik Rezonans Tomoqrafiyası (MRT): Böyrəklərdəki detalları və anatomik anormallıqları qiymətləndirmək üçün.

Böyrək biopsiyası: Böyrək toxumasının mikroskop altında qiymətləndirilməsi; bəzi hallarda, böyrək xəstəliklərinin səbəbini müəyyən etmək üçün istifadə edilir.

Müalicə:

Böyrək çatışmazlığının müalicəsi səbəbinə, şiddətinə və xəstənin ümumi sağlamlıq vəziyyətinə bağlı olaraq dəyişir:

Kəskin Böyrək Zədəsinin Müalicəsi:

Dəstək müalicəsi: Damar daxili maye, elektrolit balansının bərpası və qan təzyiqinin normallaşdırılması.

Dərman müalicəsi: İnfeksiyaların müalicəsi, iltihab əleyhinə dərmanlar və ya hiperkalemiya üçün dərmanlar.

Dializ: Böyrəklərin funksiyasını yerinə yetirə bilmədiyi hallarda toksinləri və artıq mayeni bədəndən çıxarmaq üçün müvəqqəti olaraq istifadə edilə bilər.

Sidik yollarının tıxanıqlığını aradan qaldırmaq: Kateterizasiya, cərrahi müdaxilə və ya digər prosedurlar.

Xroniki Böyrək Xəstəliyinin Müalicəsi:

Əsas səbəbin idarə edilməsi: Şəkərli diabet və ya yüksək təzyiqin ciddi şəkildə nəzarət altına alınması.

Dərman müalicəsi: ACE inhibitorları, ARB-lər, diuretiklər, anemiya üçün eritropoetin, fosfat bağlayıcılar və s.

Dializ: Böyrək funksiyasının ciddi şəkildə itirildiyi mərhələdə tətbiq olunur.

Böyrək transplantasiyası: Son mərhələ böyrək çatışmazlığı olan xəstələr üçün ən effektiv müalicə metodu.

Profilaktika:

Böyrək xəstəlikləri riskini azaltmaq üçün aşağıdakı addımlar tövsiyə edilir:

Qan təzyiqi və qan şəkəri səviyyələrinə nəzarət: Şəkərli diabet və ya hipertoniya varsa, bu vəziyyətləri ciddi nəzarət altında saxlamaq.

Sağlam həyat tərzi: Müntəzəm fiziki fəaliyyət, balanslı qidalanma və ideal çəkinin saxlanması.

Kifayət qədər maye qəbulu: Gündəlik su qəbulunu optimal səviyyədə saxlamaq.

Siqaret və alkoqoldan çəkinmək: Bu vərdişlərin tərk edilməsi böyrək sağlamlığını qoruyur.

Dərman istifadəsinə diqqət yetirmək: Nefrotoksik dərmanlardan və ağrıkəsicilərdən həddindən artıq istifadə etməmək.

Böyrək çatışmazlığı ilə bağlı simptomlar və ya risk faktorlarınız varsa, erkən diaqnostika və müalicə üçün həkimə müraciət etmək vacibdir.