cinsi yolla keçən infeksiyalar (sifilis, qonorreya, ureaplasma, herpes və s.)

Cinsi Yolla Keçən İnfeksiyalar (CYKİ) Haqqında Ümumi Məlumat

Cinsi yolla keçən infeksiyalar (CYKİ), həm fərdi, həm də ictimai sağlamlıq üçün ciddi risklər yaradan patogenlər tərəfindən törədilir. Bu infeksiyaların vaxtında diaqnoz qoyulması və düzgün müalicə edilməsi, fəsadların qarşısını almaq üçün həyati əhəmiyyət kəsb edir. Aşağıda ən çox rast gəlinən CYKİ-lər, onların spesifik əlamətləri, səbəbləri və müalicə metodları ətraflı şəkildə təqdim olunmuşdur.

Sifilis (Frengi)

Sifilis, mərhələli şəkildə inkişaf edən və müalicə olunmadıqda daxili orqanlara ciddi zərər verən bir infeksiyadır. Xəstəliyin gedişatı üç əsas mərhələyə bölünür:

• Birinci mərhələ: İnfeksiyanın daxil olduğu nahiyədə ağrısız yara (şankr) yaranır.
• İkinci mərhələ: Dəri səpgiləri, limfa düyünlərinin şişməsi və qızdırma müşahidə edilir.
• Üçüncü mərhələ: Müalicə olunmamış hallarda illər sonra meydana gəlir və daxili orqanlarda qalıcı zədələr yaradır.

Səbəbi: Bu xəstəliyə Treponema pallidum bakteriyası yol açır.
Müalicəsi: Əsasən Penicillin və ya digər müvafiq antibiotiklərin tətbiqi ilə həyata keçirilir.

Gonoreya (Qonorreya)

Xalq arasında "bel soyuqluğu" kimi də bilinən Gonoreya, sidik-cinsiyyət sistemini zədələyən geniş yayılmış bir infeksiyadır.

• Əlamətləri: Sidik ifrazı zamanı kəskin ağrı və yanma hissi əsas simptomdur. Kişilərdə sarımtıl-ağ ifrazat və testislərdə ağrı/şişlik, qadınlarda isə vaginal ifrazat və pelvik ağrılar müşahidə olunur.
• Səbəbi: Neisseria gonorrhoeae bakteriyasıdır.
• Müalicəsi: Ceftriaxone və Azithromycin kimi spesifik antibiotiklərlə müalicə edilir.

Ureaplasma

Ureaplasma infeksiyası çox vaxt gizli seyretməsi ilə xarakterizə olunur və müxtəlif iltihabi proseslərə səbəb ola bilər.

• Əlamətləri: Çox vaxt simptomsuz keçsə də, sidik ifrazında ağrı və yanma yarada bilər. Qadınlarda vaginit və servisit, kişilərdə isə uretrit kimi fəsadlara yol açır.
• Səbəbi: Ureaplasma urealyticum və Ureaplasma parvum bakteriyalarıdır.
• Müalicəsi: Doxycycline və Azithromycin tərkibli antibiotiklərlə idarə olunur.

Genital Herpes

Genital Herpes, virus mənşəli bir infeksiya olub, təkrarlanan xarakter daşıya bilər.

• Əlamətləri: Cinsiyyət orqanlarında ağrılı yaralar və sulu qabarcıqlar (veziküllər) yaranır. Qaşınma və yanma hissi ilə müşayiət olunur. İlk yoluxma zamanı qızdırma və baş ağrısı kimi sistemik əlamətlər görünə bilər.
• Səbəbi: Herpes simplex virusu (HSV-1 və HSV-2).
• Müalicəsi: Tam sağalması mümkün olmasa da, Acyclovir və Valacyclovir kimi antiviral dərmanlarla simptomlar nəzarət altına alınır.

Xlamidiya (Chlamydia)

Xlamidiya, dünyada ən çox rast gəlinən bakterial cinsi infeksiyalardan biridir və çox vaxt səssiz irəliləyir.

• Əlamətləri: Çox vaxt simptomsuz olsa da, sidik ifrazında ağrı, cinsiyyət orqanlarından ifrazat, qadınlarda pelvik, kişilərdə isə testis ağrısı yarada bilər.
• Səbəbi: Chlamydia trachomatis bakteriyasıdır.
• Müalicəsi: Azithromycin və Doxycycline kimi antibiotiklərlə effektiv şəkildə müalicə olunur.

Trichomoniasis

Trichomoniasis, parazit mənşəli bir infeksiyadır və qadınlarda daha bariz simptomlarla özünü büruzə verir.

• Əlamətləri: Qadınlarda yaşıl və ya sarı rəngli, pis qoxulu ifrazat, qaşınma və yanma müşahidə edilir. Kişilərdə isə çox vaxt simptomsuz keçir, bəzən uretrit əlamətləri görünür.
• Səbəbi: Trichomonas vaginalis parazitidir.
• Müalicəsi: Metronidazole və Tinidazole kimi preparatlarla müalicə edilir.

CYKİ-dən Qorunma Yolları və Profilaktika

Cinsi sağlamlığı qorumaq üçün aşağıdakı profilaktik tədbirlərə riayət edilməsi mütləqdir:

1. Prezervativ istifadəsi: Hər cinsi əlaqədə qorunmaq CYKİ riskini əhəmiyyətli dərəcədə azaldır.
2. Mütəmadi yoxlanışlar: Cinsi aktiv şəxslərin müntəzəm olaraq laborator testlərdən keçməsi vacibdir.
3. Monoqam münasibətlər: Partnyor sayını məhdudlaşdırmaq yoluxma riskini minimuma endirir.
4. Təhlükəsiz cinsi təcrübələr: Riskli davranışlardan qaçınmaq.
5. Maarifləndirmə: İnfeksiyaların yayılma yolları haqqında məlumatlı olmaq.

Xəstəliklərin Müqayisəli Cədvəli

ÖNEMLİ QEYD: CYKİ-lər ciddi sağlamlıq problemlərinə səbəb ola bilər. Hər hansı bir şübhə yarandıqda gecikmədən həkimə müraciət etmək vacibdir. Yalnız mütəxəssis həkim düzgün diaqnoz qoyub, uyğun müalicəni təyin edə bilər.