Diabet
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Diabet Xəstəliyi və Onun Əsas Növləri
Diabet, bədənin qandakı şəkəri (qlükozanı) effektiv şəkildə istifadə edə bilməməsi nəticəsində yaranan xroniki bir maddələr mübadiləsi pozğunluğudur. Bu xəstəlik əsasən üç fərqli formada təzahür edir: Tip 1, Tip 2 və Gestational (hamiləlik) diabet. Hər bir növün özünəməxsus yaranma səbəbləri, simptomları və müalicə protokolları mövcuddur.
Tip 1 Diabet: Autoimmun Proses və İnsulin Çatışmazlığı
Tip 1 diabet, immun sisteminin səhvən mədəaltı vəzidəki (pankreas) insulin istehsal edən beta hüceyrələrinə hücum edərək onları məhv etməsi nəticəsində yaranan autoimmun bir xəstəlikdir. Bu vəziyyətdə bədən insulin istehsal edə bilmir və qlükoza hüceyrələrə daxil olmaq əvəzinə qanda toplanır.
Tip 1 Diabetin Səbəbləri və Simptomları
Bu xəstəliyin inkişafında bir neçə əsas faktor rol oynayır:
- Genetik meyllilik
- Autoimmun reaksiyalar
- Ətraf mühit faktorları (viruslar, infeksiyalar və ya bəzi kimyəvi maddələr)
Tip 1 diabetin əsas simptomları aşağıdakılardır:
- Polidipsiya (həddindən artıq susuzluq)
- Poliuriya (tez-tez sidik ifrazı)
- Polifagiya (həddindən artıq aclıq və çəki itkisi)
- Daimi yorğunluq, zəiflik və bulanıq görmə
- Dəri və tənəffüs yollarında tez-tez təkrarlanan infeksiyalar
Müalicə Metodları
Tip 1 diabet xəstələri üçün insulin terapiyası həyati əhəmiyyət kəsb edir. Müalicə gündəlik insulin inyeksiyaları və ya insulin pompası, müntəzəm qan şəkəri monitorinqi, sağlam pəhriz və fiziki aktivlikdən ibarətdir.
Tip 2 Diabet: İnsulin Müqaviməti
Tip 2 diabet, bədənin insulini düzgün istifadə edə bilmədiyi (insulin müqaviməti) və ya kifayət qədər insulin istehsal edə bilmədiyi vəziyyətdir. Əvvəllər daha çox yetkinlərdə görülsə də, müasir dövrdə uşaq və gənclər arasında da geniş yayılmağa başlamışdır.
| Xüsusiyyət | Tip 2 Diabet Təfərrüatları |
|---|---|
| Əsas Səbəblər | Genetik faktorlar, piylənmə, oturaq həyat tərzi, yüksək qan təzyiqi |
| Əsas Simptomlar | Susuzluq, yavaş sağalan yaralar, əl və ayaqlarda uyuşma |
| Müalicə | Pəhriz, oral antidiabetik dərmanlar (Metformin və s.), bəzən insulin |
Gestational Diabet (Hamiləlik Diabeti)
Gestational diabet, ilk dəfə hamiləlik dövründə aşkarlanan və adətən doğuşdan sonra keçib gedən bir növdür. Hamiləlik hormonlarının insulin müqaviməti yaratması nəticəsində ortaya çıxır. Əksər hallarda simptomsuz keçdiyi üçün prenatal yoxlamalar zamanı aşkar edilir.
Bu vəziyyət düzgün idarə edilmədikdə körpənin yüksək çəki ilə doğulması, preeklampsi və gələcəkdə anada Tip 2 diabet riskinin artması kimi fəsadlara yol aça bilər.
Diabetin Uzunmüddətli Fəsadları
Qan şəkərinin uzun müddət yüksək qalması bədənin müxtəlif orqanlarında ciddi zədələnmələrə səbəb ola bilər:
- Ürək-Damar Xəstəlikləri: İnfarkt və insult riskinin artması.
- Nefropatiya: Böyrək zədələnməsi və çatışmazlığı.
- Retinopatiya: Göz damarlarının zədələnməsi, katarakta və görmə itkisi.
- Neuropatiya: Sinir zədələnməsi nəticəsində hissi itki və diabetik ayaq yaraları.
- Kəskin hallar: Diabetik ketoasidoz (DKA) və Hiperqlisemik Hiperosmolyar Sindrom (HHS).
Diaqnostika və İdarəetmə
Diabetin diaqnozu üçün aşağıdakı laborator testlər tətbiq edilir:
- Açlıq Qan Qlükoza Testi (FPG): 8 saatlıq acqarına yoxlanılır.
- HbA1c Testi: Son 2-3 aylıq orta şəkər səviyyəsini göstərir.
- Oral Qlükoza Tolerantlığı Testi (OGTT): Şəkərli məhluldan sonra ölçülür.
- Təsadüfi Qan Qlükoza Testi: Günün istənilən vaxtında aparılır.
Diabetin idarə olunması üçün dərman müalicəsi ilə yanaşı, aşağı karbohidratlı və yüksək lifli pəhriz, gündəlik ən az 30 dəqiqəlik fiziki fəaliyyət və xəstənin maarifləndirilməsi (diabet təhsili) mütləqdir.
