Diabetik retinopatiya: səbəbləri, simptomları, diaqnozu və müalicə üsulları
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Diabetik Retinopatiya Nədir? Tərifi və Əsas Səbəbləri
Diabetik retinopatiya, gözün arxa hissəsində yerləşən və görmə prosesi üçün həyati əhəmiyyət kəsb edən retina (torlu qişa) təbəqəsindəki qan damarlarının zədələnməsi ilə xarakterizə olunan ciddi bir xəstəlikdir. Uzun müddət nəzarətsiz qalan şəkərli diabet nəticəsində inkişaf edən bu patologiya, müalicə edilmədikdə tam görmə itkisinə səbəb ola bilər.
Xəstəlik əsasən iki formada təsnif edilir:
1. Qeyri-proliferativ Diabetik Retinopatiya (NPDR)
Bu, xəstəliyin ilkin mərhələsidir. Bu dövrdə retinal damarlarda mikroanevrizmalar (kiçik baloncuqlar) yaranır. Damarlardan maye və ya qan sızması nəticəsində torlu qişada kiçik qanaxmalar və pambığa bənzər ləkələr (yumşaq eksudatlar) müşahidə olunur. Əsas səbəbi qan şəkərinin uzun müddət yüksək qalması nəticəsində mikrodamarların zədələnməsi və retinanın kifayət qədər oksigen ala bilməməsidir.
2. Proliferativ Diabetik Retinopatiya (PDR)
Xəstəliyin inkişaf etmiş mərhələsidir. Retinanın oksigen çatışmazlığına cavab olaraq göz daxilində anormal yeni qan damarları (neovaskulyarizasiya) formalaşır. Bu yeni damarlar olduqca kövrəkdir; asanlıqla qanayaraq vitreus qanamasına və ya torlu qişanın qopmasına (traksion dekolman) yol aça bilər.
Diabetik Retinopatiyanın İnkişafına Səbəb Olan Faktorlar
Retinopatiyanın yaranmasında və sürətlənməsində aşağıdakı amillər həlledici rol oynayır:
- Xroniki Yüksək Qan Şəkəri (Hiperqlikemiya): Damar divarlarını zədələyərək sızma və tıxanmalara yol açır.
- Diabetin Müddəti: Şəkərli diabet xəstəliyi 10 ili keçən şəxslərdə risk əhəmiyyətli dərəcədə artır.
- Yüksək Qan Təzyiqi (Hipertoniya): Nəzarətsiz təzyiq retinal damarların zədələnməsini sürətləndirir.
- Diabetik Nefropatiya: Böyrək çatışmazlığı olan xəstələrdə retinopatiya riski daha yüksəkdir.
- Hamiləlik: Diabetli qadınlarda hamiləlik dövrü mövcud vəziyyəti ağırlaşdıra bilər.
Diabetik Retinopatiyanın Simptomları
Xəstəlik ilkin mərhələlərdə heç bir əlamət göstərməyə bilər. Lakin patologiya irəlilədikcə aşağıdakı simptomlar meydana çıxır:
- Bulanıq və ya dalğalı görmə
- Görmə sahəsində qara ləkələr və ya uçuşan cisimlər (Myodesopsia)
- Ani və ciddi görmə itkisi
- Rəng qavrayışının zəifləməsi (rənglərin solğun görünməsi)
- Gecə görməsində çətinliklər
- Görmə sahəsində kor ləkələrin (skotomalar) yaranması
Diaqnostik Üsullar
Peşəkar bir oftalmoloq tərəfindən aparılan hərtərəfli müayinə diaqnoz üçün mütləqdir. İstifadə olunan əsas testlər bunlardır:
| Testin Adı | Təsviri |
|---|---|
| Fundoskopiya | Göz bəbəyi genişləndirilərək torlu qişanın birbaşa müayinəsi. |
| OCT (Optik Koherens Tomoqrafiya) | Retinanın kəsik görüntüsünü çıxararaq ödemi və qalınlığı ölçür. |
| Floresan Angioqrafiyası | Damar sızmalarını görmək üçün boyalı maddə ilə aparılan müayinə. |
| OCTA | Damar strukturunu qeyri-invaziv şəkildə ətraflı görüntüləyir. |
| Tonometriya | Göz daxili təzyiqin ölçülməsi (qlaukoma riskini qiymətləndirmək üçün). |
Müalicə və İdarəetmə Metodları
Müalicənin əsas məqsədi görməni qorumaq və xəstəliyin gedişatını dayandırmaqdır. Müalicə planı xəstəliyin mərhələsinə görə fərdiləşdirilir:
Sistemik Nəzarət
İlk addım qan şəkərinin, qan təzyiqinin və xolesterinin ciddi şəkildə nəzarət altına alınmasıdır. Pəhriz, idman və dərman müalicəsi bu prosesin ayrılmaz hissəsidir.
Cərrahi və Tibbi Müdaxilələr
- Lazer Müalicəsi:
- Fokal Lazer: Sızan damarları bağlamaq və makula ödemini müalicə etmək üçün istifadə olunur.
- Panretinal Fotokoaqulyasiya (PRP): Yeni damar inkişafını dayandırmaq üçün geniş sahəyə tətbiq edilir.
- Anti-VEGF İnyeksiyaları: Göz daxilinə yeridilən dərmanlar (ranibizumab, aflibercept və s.) anormal damar artımını və ödemi azaldır.
- Vitrektomiya Cərrahiyyəsi: Vitreus qanaması və ya torlu qişa qopması kimi ağır hallarda şüşəvari cismin təmizlənməsi prosedurudur.
- Steroid İmplantları: İltihabı və makula ödemini idarə etmək üçün istifadə olunur.
Nəticə
Diabetik retinopatiya korluğa səbəb ola biləcək ciddi bir fəsad olsa da, erkən diaqnoz və düzgün müalicə ilə görmə qabiliyyətini qorumaq mümkündür. Diabet xəstələri mütəmadi olaraq göz müayinəsindən keçməli və sağlam həyat tərzini mənimsəməlidirlər.
