Diş çürüməsi
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Diş çürüməsi, ağız sağlamlığına ciddi təsir göstərən və müxtəlif amillər nəticəsində yaranan patoloji bir prosesdir. Bu vəziyyətin əsas səbəbi dişlərin üzərində yığılan bakteriyaların şəkərli qidaları parçalaması və nəticədə meydana gələn turşuların diş minasını məhv etməsidir.
Diş Çürüməsinin Əsas Səbəbləri
Diş çürüməsinin meydana gəlməsində bir çox faktor rol oynayır. Aşağıdakı səbəblər dişlərin strukturunun pozulmasına və çürüməyə yol açır:
- Bakteriyalar və Diş Plağı: Ağızda təbii olaraq yaşayan bakteriyalar dişlərdə ərp və diş plağı əmələ gətirir. Bu bakteriyalar şəkərlə zəngin qidaları parçaladıqda yaranan turşular diş minasını zəiflədərək çürüməyə səbəb olur.
- Şəkərli və Nişastalı Qidalar: Şirniyyatlar, qazlı içkilər, nişastalı qidalar və meyvə şirələri bakteriyaların artmasına və daha çox turşu yaranmasına zəmin yaradır. Qida qalıqlarının dişlərdə qalması çürümə riskini daha da artırır.
- Pis Ağız Gigiyenası: Müntəzəm olaraq dişləri fırçalamamaq və diş ipi istifadə etməmək ərp və bakteriyaların yığılmasına, bu da diş minasının zəifləməsinə səbəb olur.
- Quru Ağız (Xerostomiya): Tüpürcək ağızdakı turşuları neytrallaşdıraraq çürümənin qarşısını alır. Tüpürcək ifrazının azalması və quru ağız vəziyyəti çürümə riskini yüksəldən amillərdəndir.
- Fluor Çatışmazlığı: Fluor diş minasını gücləndirərək turşulara qarşı davamlı edir. Fluor çatışmazlığı olan bölgələrdə və ya fluorlu diş pastasından istifadə edilmədikdə çürümə halları daha çox rast gəlinir.
- Uşaqlarda Diş Məməsi İstifadəsi: Şəkərli mayelərlə dolu biberonlardan uzun müddət istifadə edilməsi, xüsusilə yuxu zamanı, uşaq biberon kariesi adlanan vəziyyətə yol açır.
- Yaş Faktoru: Yaş artdıqca dişlər daha həssas olur. Yaşlı insanlarda tüpürcək ifrazının azalması və zamanla yığılmış ərp səbəbindən çürümə riski yüksəlir.
Diş Çürüməsinin Simptomları Nələrdir?
Diş çürüməsinin ilkin mərhələlərində adətən heç bir simptom müşahidə olunmur. Lakin proses irəlilədikcə aşağıdakı əlamətlər ortaya çıxa bilər:
- Dişdə Aşkar Boşluqlar və ya Qara Ləkələr: Dişin üzərində görünən qara, qəhvəyi və ya ağ ləkələr başlanğıc əlamətləridir. Bu ləkələr irəlilədikcə kariyeslər (boşluqlar) əmələ gəlir.
- Həssas Dişlər: Çürümüş dişlər soyuq, isti, şirin və ya turş qidalara qarşı həssaslıq göstərir.
- Diş Ağrısı: Çürümə irəlilədikcə kəskin, fasiləli və ya davamlı ağrılar başlayır.
- Diş Üstündə Yumuşaq Bölgələr: Dişin səthi yumşalır və bu, müayinə zamanı mütəxəssis tərəfindən müəyyən edilir.
- Yemək Zamanı Narahatlıq: Çeynəmə zamanı yaranan ağrı və narahatlıq hissi.
- Şişkinlik və İltihab: Çürümə dişin sinirlərinə çatdıqda abses və iltihab yarana bilər ki, bu da ciddi şişkinliklə müşayiət olunur.
Diş Çürüməsinin Diaqnozu Necə Qoyulur?
Diş çürüməsinin diaqnozu peşəkar diş həkimi tərəfindən qoyulur. Diaqnoz üçün aşağıdakı üsullardan istifadə edilir:
| Üsul | Təsviri |
|---|---|
| Fiziki Müayinə | Dişlərin səthi, yumşaq bölgələr, ləkələr və qoxu vizual olaraq yoxlanılır. |
| Rentgen | Gözlə görünməyən, dişin dərin qatlarında olan çürümələri aşkar etmək üçün istifadə olunur. |
| Fiber-Optik Transillüminasiya | İşıq vasitəsilə dişdəki çürümə və boşluqları daha aydın görməyə imkan verir. |
Diş Çürüməsinin Müalicə Üsulları
Müalicə üsulu çürümənin dərəcəsinə və mərhələsinə görə fərqlilik göstərir:
1. Fluorid Müalicəsi
Erkən mərhələdə olan çürümələri geri qaytarmaq üçün tətbiq edilir. Yüksək miqdarda fluoridli məhsullar (jel və ya məhlullar) ilə diş minası gücləndirilir.
2. Diş Dolğuları
Dişin səthində boşluqlar yarandıqda, zədələnmiş toxuma təmizlənir və boşluq kompozit rezin, gümüş amalgam və ya porselen dolğu materialı ilə doldurulur.
3. Tac (Kron)
Dişin böyük bir hissəsi zədələndikdə, sağlam hissəni qorumaq və bərpa etmək üçün dişin üzərinə tac (kron) qoyulur.
4. Kök Kanal Müalicəsi
Çürük dişin pulpasına (sinir və qan damarları) çatdıqda, infeksiyaya uğramış pulpa çıxarılır, kanallar təmizlənir və doldurulur. Bu, dişi tamamilə itirməkdən qoruyur.
5. Diş Çıxarılması
Diş bərpa edilə bilməz vəziyyətdədirsə, çıxarılması tələb olunur. Boşluğu bərpa etmək üçün implant, körpü və ya protezlərdən istifadə edilir.
Diş Çürüməsinin Qarşısını Almaq Üçün Önləyici Tədbirlər
Ağız gigiyenasına diqqət yetirmək çürümə riskini minimuma endirir:
- Daimi Diş Fırçalamaq: Gündə iki dəfə fluoridli pasta ilə fırçalamaq və diş ipi istifadə etmək vacibdir.
- Şəkərli Qidalardan Uzaq Durmaq: Şəkərli və nişastalı qidaları məhdudlaşdırmaq çürümə riskini azaldır.
- Fluoridli Məhsullar: Diş minasını qorumaq üçün fluoridli ağız yaxalayıcılarından istifadə edilməlidir.
- Müntəzəm Yoxlamalar: Hər altı ayda bir diş həkimi müayinəsi və peşəkar təmizlik edilməlidir.
- Su İlə Təmizləmək: Yeməkdən sonra ağızı su ilə yaxalamaq qida qalıqlarını və turşuları təmizləyir.
Nəticə
Diş çürüməsi ağız sağlamlığı üçün ciddi bir təhlükə olsa da, düzgün gigiyena və müntəzəm həkim nəzarəti ilə qarşısı alına bilən bir vəziyyətdir. Çürümənin erkən mərhələdə müalicə olunması, dişlərin daha çox zədələnməsinin qarşısını alaraq ümumi sağlamlığı qoruyur.
