Doğuşa nəzarət üsulları
Doğuşa Nəzarət Üsullarının Növləri:
1. Hormonal Doğuşa Nəzarət Üsulları:
Hormonal metodlar, hormonların təsiri ilə ovulyasiyanı dayandırmaq və ya döllənmənin qarşısını almaq məqsədilə istifadə edilir.
Ağızdan alınan kontraseptivlər (Doğuşa Nəzarət Həb):
Bu dərmanlar, estrogen və progesteron hormonlarını ehtiva edir və yumurtlamağı dayandıraraq, həmçinin serviksin mukusunu qalınlaşdırır ki, sperma hüceyrələri yumurtaya çatmasın.
Üstünlükləri: İstifadəsi asandır, çox təsirlidir, menstruasiya dövrünü nizamlayır.
Çatışmazlıqları: Hər gün müntəzəm olaraq alınmalıdır, bəzi yan təsirləri ola bilər (nəfəs darlığı, baş ağrısı, ürəkbulanma).
Hormonlu İğnələr (Kontraseptiv iynə):
Bu metodda, progesteron hormonunu ehtiva edən iynələr 3 aylıq dövrlərlə vurulur və yumurtlama prosesini dayandırır.
Üstünlükləri: Çox təsirlidir və hər 3 ayda bir tətbiq olunur.
Çatışmazlıqları: Hormonal dəyişikliklərə səbəb ola bilər, müntəzəm izləmə tələb edir.
Doğuşa Nəzarət Yaması:
Bu, dərinin üzərinə tətbiq olunan, estrogen və progesteron ehtiva edən bir yamaqdır. 3 həftə ərzində dəyişdirilməlidir.
Üstünlükləri: Asanlıqla tətbiq edilir və hormonal balansı təmin edir.
Çatışmazlıqları: Yamağın düşməsi və ya dərinin reaksiya verməsi ehtimalı var.
İmplantlar:
Bu metodda, diş diametrində olan bir implant dərialtına yerləşdirilir və hormonları azad edərək, yumurtlamağı dayandırır.
Üstünlükləri: Təsirlidir, 3-5 il müddətində təsirli olur.
Çatışmazlıqları: Cərrahi müdaxilə tələb edir və bəzi qadınlarda yan təsirlər yarada bilər.
2. Bariyer (Məhdudlaşdırıcı) Metodlar:
Bariyer üsulları, sperma ilə yumurtanın qarşılaşmasını əngəlləyir.
Prezervativlər (Kondomlar):
Kişi və qadın prezervativləri, spermanın qadın orqanizmindəki yumurtaya çatmasını əngəlləyir.
Üstünlükləri: Cinsi yolla keçən xəstəliklərdən qoruyur, asan istifadə olunur.
Çatışmazlıqları: Bəzən istifadə zamanı rahatlıq problemi və ya yırtılma riski ola bilər.
Diyafram:
Bu, qadın cinsiyyət orqanına yerləşdirilən silikon və ya lateksdən hazırlanmış bir bariyer üsuludur. Spermanı qadın orqanizmində saxlayır və onun yumurtaya çatmasının qarşısını alır.
Üstünlükləri: Hamiləlikdən qoruyur və cinsi yolla keçən xəstəliklərə qarşı təsirsizdir.
Çatışmazlıqları: İstifadəsi əvvəlcədən hazırlanmağı və düzgün yerləşdirilməsini tələb edir.
3. İntrauterin Cihazlar (IUDs):
Bu metodlar, qadın uşaqlığında yerləşdirilən və spermanın və ya yumurtanın qarşısını almaq məqsədilə istifadə olunan cihazlardır.
Bakırlı İUD:
Bakırdan hazırlanmış bu cihaz uşaqlığa yerləşdirilir və həmçinin spermanın hüceyrəyə təsirini əngəlləyir.
Üstünlükləri: Uzunmüddətli və təsirli bir metoddur. 10 ilə qədər təsirli olur.
Çatışmazlıqları: Əvvəlcə yerləşdirilməsi cərrahi prosedur tələb edir və bəzən menstruasiya dövrünü dəyişdirə bilər.
Hormonal İUD:
Bu cihazda hormonlar (adətən progesteron) istifadə edilir və yumurtlamanı dayandırır, həmçinin serviksin mukusunu qalınlaşdırır.
Üstünlükləri: Uzun müddətli qorunma təmin edir, menstruasiyanı azaldır.
Çatışmazlıqları: Tətbiq edildikdən sonra bəzən yan təsirlər (baş ağrısı, yüngül qanama) ola bilər.
4. Doğuşa Nəzarət Amilləri:
Bu üsullar cinsi əlaqə zamanı qorunmaq üçün müəyyən metodları tətbiq etməyə əsaslanır.
Çekilmə Metodu (Kişinin xaricə boşalması):
Bu metodda kişi boşalma zamanı penisini vaginadan çıxarır. Bu üsul çox etibarlı sayılmır, çünki kişi boşalma öncəsi belə spermatozoidlər çıxara bilər.
Çatışmazlıqları: Çox etibarlı deyil və həmçinin cinsi əlaqə zamanı sıxıntı və ya çətinliklər yarada bilər.
Takvim Metodu:
Bu metod qadının ovulyasiya dövrünü izləyərək, bu dövrdə cinsi əlaqədən qaçmaq əsasında işləyir. Bu metod təbii doğum nəzarəti metodlarından biridir.
Çatışmazlıqları: Doğum nəzarətində etibarlı deyil, çünki ovulyasiya dövrü dəqiq təxmin edilə bilməz.
5. Sterilizasiya:
Sterilizasiya, doğum nəzarəti məqsədilə cinsi orqanların daimi şəkildə bağlanmasıdır.
Qadın Sterilizasyonu (Tuba ligasyonu):
Qadınların fallop tüpləri bağlanır və yumurtanın uterusla əlaqəsi kəsilir.
Üstünlükləri: Həddindən artıq etibarlıdır və uzun müddətli qoruma təmin edir.
Çatışmazlıqları: Geriyə çevrilməsi mümkün deyil və cərrahi müdaxilə tələb edir.
Kişi Sterilizasyonu (Vazektomiya):
Kişilərdə sperma kanalları bağlanır və spermatozoidlər qadın orqanizminə daxil ola bilmir.
Üstünlükləri: Qaytarıla bilməz və uzun müddətli qoruma təmin edir.
Çatışmazlıqları: Bəzi kişilər üçün psixoloji təsir ola bilər və cərrahi müdaxilə tələb edir.
Doğuşa Nəzarət Üsulu Seçərkən Nələrə Diqqət Etməlisiniz?
Sağlamlıq və Tibbi Tarix: Hansı üsulun ən uyğun olduğunu seçmək üçün sağlamlıq vəziyyətinizi və tibbi tarixçənizi nəzərə almaq vacibdir. Məsələn, bəzi hormonal metodlar müəyyən tibbi vəziyyətlərdə uyğun olmaya bilər.
Yaş və Ailəlilik Planları: Əgər yaxın gələcəkdə uşaq sahibi olmağı düşünürsünüzsə, reversibl üsullar (prezervativ, IUD və ya ağızdan alınan dərmanlar) daha uyğun ola bilər. Uzun müddətli qoruma üçün sterilizasiya metodları seçilə bilər.
İstifadə rahatlığı: Bəzi üsullar müntəzəm izləmə tələb edir, bəzi üsullar isə bir dəfə tətbiq olunduqda uzun müddətli qoruma təmin edir. Həyat tərzinizə uyğun bir metod seçmək əhəmiyyətlidir.
Yan təsirlər və Effektivlik: Hər doğuşa nəzarət üsulunun öz yan təsirləri və effektivlik səviyyəsi var. Müxtəlif üsulların sizin üçün ən uyğun olduğunu müəyyən etmək üçün diş həkimi və ya ginekoloqla məsləhətləşmək faydalıdır.
Nəticə:
Doğuşa nəzarət üsullarının çox müxtəlif növləri vardır, hər biri fərqli ehtiyaclara və şəraitlərə uyğun olaraq seçilə bilər. Uyğun metodun seçilməsi üçün sağlamlıq vəziyyətinizi və şəxsi məqsədlərinizi nəzərə alaraq, bir mütəxəssislə məsləhətləşmək vacibdir.