Döş xərçəngi ilə mübarizə
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Döş Xərçəngində Genetik Risk Faktorları və BRCA1 Mutasiyası
Ailə tarixçəsində döş xərçəngi olan qadınlarda bu xəstəliyin inkişaf riski digər fərdlərə nisbətən daha yüksək ola bilər. Xüsusilə mutasiyaya uğramış BRCA1 genini miras alan bir qadının 70 yaşına qədər ömür boyu döş xərçəngi inkişaf riski %85, yumurtalıq xərçəngi inkişaf riski isə %60-a qədər yüksəlir. Bu səbəbdən, ailə keçmişində bənzər diaqnozlar olan şəxslərin mütəxəssis nəzarətində olması həyati əhəmiyyət kəsb edir.
Ailə Tarixçəsinin Xərçəng Riskinə Təsiri
Ailənizdə döş və ya yumurtalıq xərçəngi halları varsa, müayinə olunmağınız barədə həkiminizlə məsləhətləşməyiniz vacibdir. Yüksək risk qrupunda olan şəxslər üçün genetik testlər tövsiyə olunur. Tədqiqatlar göstərir ki, güclü ailə tarixçəsi olan qadınlar daha böyük risk altındadır. Bu risk qrupuna aşağıdakı hallar daxildir:
- Bir neçə yaxın qohumda (məsələn, ana və nənədə) döş xərçənginin olması.
- 50 yaşından əvvəl bu xəstəlik səbəbindən vəfat edən qohumların varlığı.
- Genetik mutasiya ilə əlaqəli olmayan Üçqat Mənfi Döş Xərçəngi (TNBC) diaqnozu qoyulmuş yaxın qohumun olması.
Digər Xərçəng Növləri və Müntəzəm Müayinənin Önəmi
Ailəsində döş və ya yumurtalıq xərçəngi olan qadınlarda təkcə bu orqanlar deyil, həmçinin rektum (bağırsaq), endometrium (uşaqlıq qişası) və pankreas kimi digər xərçəng növlərinin inkişaf riski də arta bilər. Əgər əvvəllər döş xərçəngi keçirmisinizsə, başqa bir xərçəng növünə yoluxma ehtimalı daha yüksəkdir. Bu risklər müntəzəm skrininq testləri və həkim nəzarəti ilə minimuma endirilə bilər.
Genetik Testlər və Planlaşdırma
Genetik testlər qan və ya tüpürcək nümunələri vasitəsilə aparılır. Bu testlər müntəzəm müayinələri əvəz etmir, lakin müayinə tezliyini müəyyənləşdirməyə kömək edir. Əgər test nəticələri BRCA1/2 mutasiyasını təsdiqləyirsə, aşağıdakı addımlar tövsiyə olunur:
- Hamiləlik planlaşdırmasından əvvəl bu məlumatı həkimlə müzakirə etmək.
- Mümkünsə, alternativ kontrasepsiya üsullarını dəyərləndirmək.
- Hormon terapiyasına başlamazdan əvvəl yumurtaların dondurulmasını düşünmək.
- 30 yaşdan 45 yaşa qədər hər il daha tez-tez mamoqrafiya müayinəsindən keçmək.
BRCA1 və BRCA2 Mutasiyaları Üçün Qabaqlayıcı Tədbirlər
Genetik testlər qan xəttinizdə müəyyən genləri göstərməsə belə, ailədə xəstəliyin olması riski artırır. BRCA mutasiyası daşıyan şəxslər üçün riskin azaldılması yolları:
| Müayinə Növü | Tezlik və Başlanğıc Yaşı |
|---|---|
| Öz-özünə müayinə | Hər ay müntəzəm olaraq |
| Mütəxəssis müayinəsi | İllik (40 yaşından etibarən) |
| MRT müayinəsi | Hər il (25 yaşından başlayaraq) |
MRT müayinəsi, palpasiya və ya mamoqrafiyanın aşkar edə bilməyəcəyi kiçik şişləri erkən mərhələdə müəyyən etməyə kömək edir.
Nəticə: Riski Təsir Edən Digər Faktorlar
Xərçəng riskini artıran yeganə amil irsiyyət deyil. Genetik faktorlarla yanaşı, bir çox həyat tərzi və tibbi amillər də prosesə təsir edir:
- Yaş, irq və etnik mənsubiyyət.
- Siqaret və alkoqol istifadəsi.
- Piylənmə və qeyri-sağlam qidalanma.
- Hormon səviyyələri (məsələn, estrogen) və menopoz sonrası hormon terapiyası.
- Radiasiyaya məruz qalma (rentgen şüaları və s.) və yüksək stres səviyyəsi.
Bu amillər həm fərdi şəkildə, həm də bir-biri ilə qarşılıqlı təsir göstərərək ümumi risk səviyyəsini dəyişdirə bilər. Genetik testlər və həyat tərzi dəyişiklikləri bu risklərin idarə olunmasında ən effektiv vasitələrdir.
