Egzama
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Egzama Nədir?
Egzama, dərinin quru, qaşıntılı və iltihablı olması ilə müşayiət olunan xroniki bir dəri xəstəliyidir. Bu vəziyyət müxtəlif daxili və xarici amillər tərəfindən tətiklənərək dərinin sağlam strukturuna zərər verir. Müasir tibbdə egzamanın idarə edilməsi üçün həm həyat tərzi dəyişiklikləri, həm də tibbi müalicə üsulları tətbiq edilir.
Egzamanın Səbəbləri Nələrdir?
Egzamanın dəqiq səbəbi tam olaraq məlum olmasa da, mütəxəssislər bu xəstəliyin inkişafında bir neçə əsas faktorun rol oynadığını vurğulayırlar. Bu faktorlar fərdin genetik quruluşundan ətraf mühit şəraitinə qədər geniş bir spektri əhatə edir:
- Genetik Miras: Egzama genetik meylliklə sıx bağlıdır. Ailə üzvlərində astma, allergiya və ya atopik dermatit olan şəxslərdə bu xəstəliyin yaranma riski daha yüksəkdir.
- Dəri Bariyerinin Zəifliyi: Dərinin təbii qoruyucu bariyeri zəiflədikdə nəmlik itirilir. Bu vəziyyət dərini xarici qıcıqlandırıcılara qarşı həssas edərək egzamanı şiddətləndirir.
- İmmun Sisteminin Reaksiyası: İmmun sisteminin allergenlərə qarşı verdiyi həddindən artıq reaksiya dəridə iltihab və qaşıntı ilə nəticələnir.
- Allergenlər və Qıcıqlandırıcılar: Toz, polen, ev heyvanı tükləri, sabunlar, deterjanlar və bəzi kosmetik vasitələr alovlanmalara səbəb ola bilər.
- Hormonal Dəyişikliklər: Xüsusilə qadınlarda menstruasiya dövrləri və ya hamiləlik zamanı baş verən hormonal dəyişikliklər simptomları artıra bilər.
- Stress: Fiziki və emosional stress immun sistemini zəiflədərək egzama alovlanmalarını tətikləyən mühüm amillərdən biridir.
Egzamanın Əsas Simptomları
Egzamanın əlamətləri insandan insana fərqlilik göstərsə də, ümumi klinik mənzərə adətən bənzərdir. Xəstəliyin ən xarakterik simptomları aşağıdakılardır:
- Quru, çatlaq və qızarmış dəri: Dəri nəmliyini itirərək iltihablanmağa meyilli hala gəlir.
- Şiddətli qaşıntı: Xüsusilə gecə saatlarında artan qaşıntı ən narahatedici simptomdur.
- Qabıqlanma və pulcuqlanma: Zədələnmiş dəri səthində tökülmələr müşahidə olunur.
- Dərinin qalınlaşması: Uzunmüddətli qaşıma nəticəsində dəri sərtləşir və qalınlaşır.
- Suluqlar: Şiddətli hallarda dəridə maye ilə dolu kiçik qabarcıqlar yarana bilər.
Egzama adətən dirsəklərin içi, dizlərin arxası, biləklər, boyun və üz nahiyələrində rast gəlinir. Körpələrdə isə daha çox yanaqlar, alın və baş dərisində görünür.
Egzamanın Tez-tez Rast Gəlinən Növləri
Egzamanın müxtəlif növləri mövcuddur və hər birinin özünəməxsus yaranma səbəbləri vardır:
1. Atopik Dermatit
Ən yayılmış egzama formasıdır. Adətən xroniki və təkrarlayıcı xüsusiyyət daşıyır; tez-tez astma və allergik rinit ilə birlikdə müşahidə olunur.
2. Kontakt Dermatit
Dərinin sabun, deterjan və ya kimyəvi maddələr kimi qıcıqlandırıcılarla birbaşa təması nəticəsində yaranan iltihablı vəziyyətdir.
3. Seboreik Dermatit
Baş dərisi, üz və sinə kimi yağlı dəri nahiyələrində yaranır. Qızartı və kəpəklənmə ilə özünü göstərir; körpələrdə "beşik qapağı" olaraq adlandırılır.
4. Disidrotik Egzama
Əllərdə və ayaqlarda kiçik, maye dolu, ağrılı və qaşıntılı qabarcıqların yaranması ilə xarakterizə olunur.
5. Nummular (Diskoid) Egzama
Çox quru dərili insanlarda rast gəlinən, dəridə dairəvi və ya oval formalı quru ləkələrlə özünü büruzə verən növdür.
Egzama Diaqnozu Necə Qoyulur?
Egzamanın diaqnostikası üçün spesifik bir laboratoriya testi yoxdur. Həkim diaqnozu xəstənin tibbi tarixi və fiziki müayinə nəticələrinə əsasən qoyur. Bununla belə, səbəbləri dəqiqləşdirmək üçün bəzi köməkçi üsullardan istifadə edilə bilər:
| Test Üsulu | Təsviri |
|---|---|
| Dəri Testləri | Kontakt və ya atopik dermatitdə allergenləri müəyyən etmək üçün aparılır. |
| Eliminasiya Diyeti | Qida allergiyasından şübhələndikdə bəzi qidaların rasiondan çıxarılması ilə izlənilir. |
Egzamanın Müalicə Üsulları
Müalicənin əsas məqsədi simptomları yüngülləşdirmək və yeni alovlanmaların qarşısını almaqdır. Bu prosesdə aşağıdakı metodlar tətbiq edilir:
- Nəmləndiricilər və Emoliyentlər: Müalicənin təməlidir. Hipoalerjenik kremlər dərinin nəmliyini bərpa edir.
- Kortikosteroid Kremlər: İltihabı və şiddətli qaşıntını azaltmaq üçün həkim nəzarəti ilə istifadə olunur.
- Antihistaminlər: Qaşıntıya səbəb olan histaminin təsirini bloklayaraq xəstəni rahatladır.
- İmmunosupressiv Dərmanlar: Xroniki və ağır hallarda immun sistemin həddindən artıq reaksiyasını tənzimləmək üçün təyin edilir.
- Fototerapiya (UV Müalicə): Ultrabənövşəyi işıq vasitəsilə dəridəki iltihabın azaldılması hədəflənir.
- Dəriyə Zərif Qulluq: İsti sudan qaçınmaq və qıcıqlandırıcı olmayan sabunlardan istifadə etmək vacibdir.
Egzamanı İdarə Etmək və Profilaktika Yolları
Egzama ilə yaşamağı asanlaşdırmaq və dərini qorumaq üçün bu ehtiyat tədbirlərinə əməl edilməlidir:
- Daimi Nəmləndirmə: Xüsusilə duşdan dərhal sonra dərini nəmləndirmək quruluğun qarşısını alır.
- Qıcıqlandırıcılardan Qaçınmaq: Sərt kimyəvi tərkibli məhsullar yerinə hipoalerjenik vasitələrə üstünlük verilməlidir.
- Dırnaq Qulluğu: Qaşıma zamanı dəriyə zərər verməmək üçün dırnaqlar qısa saxlanılmalıdır.
- Düzgün Geyim Seçimi: Dərini qıcıqlandırmayan yumşaq pambıq parçalardan istifadə edilməli, sintetik və yunlu geyimlərdən uzaq durulmalıdır.
- Stress İdarəetməsi: Meditasiya və nəfəs texnikaları kimi üsullarla stressi azaltmaq simptomların pisləşməsinin qarşısını ala bilər.
Nəticə
Egzama xroniki bir vəziyyət olsa da, düzgün müalicə və həyat tərzi dəyişiklikləri ilə simptomlar əhəmiyyətli dərəcədə idarə oluna bilər. Dərini nəmli saxlamaq və tetikleyici amillərdən qorunmaq bu prosesin ən vacib hissəsidir. Əgər simptomlar ağırlaşarsa və ya mövcud müalicə kifayət etməzsə, mütləq bir dermatoloqa müraciət edilməlidir.