Egzama

Egzamanın Səbəbləri

Egzamanın dəqiq səbəbi məlum olmasa da, bir çox faktor bu xəstəliyin inkişafında rol oynaya bilər:

1. Genetik Miras

Egzama genetik meylliklə əlaqələndirilir. Əgər ailənizdə astma, allergiya və ya atopik dermatit kimi digər allergik xəstəliklər varsa, egzama riski daha yüksək ola bilər.

2. Dəri Bariyerinin Zəifliyi

Egzama xəstələrində dərinin təbii qoruyucu bariyeri zəifləyir. Bu, dərinin nəmliyini saxlamaqda çətinlik çəkməsinə və xarici qıcıqlandırıcılara qarşı həssas olmasına səbəb olur. Dəri quruduqda və nəmliyini itirdikdə egzama daha da şiddətlənə bilər.

3. İmmun Sisteminin Həddindən Artıq Reaksiyası

Egzama, immun sistemin həddindən artıq reaksiya verməsi nəticəsində yaranır. Bədənin allergenlərə və ya qıcıqlandırıcı maddələrə qarşı immun cavabı, dəridə iltihab və qaşıntı ilə nəticələnir.

4. Allergenlər və Qıcıqlandırıcı Maddələr

Toz, polen, ev heyvanlarının tükləri, sabunlar, deterjanlar, bəzi kosmetik vasitələr və ya kimyəvi maddələr dəridə qıcıqlanma və egzama alovlanmalarına səbəb ola bilər.

5. Hormon Dəyişiklikləri

Hormon səviyyələrində dəyişikliklər (xüsusilə qadınlarda menstruasiya dövrləri və ya hamiləlik zamanı) egzamanı şiddətləndirə bilər.

6. Stress

Fiziki və ya emosional stress də egzama alovlanmalarını artıran amillərdən biri kimi tanınır. Stress bədənin immun sistemini zəiflədir və dəriyə təsir göstərə bilər.

Egzamanın Simptomları

Egzamanın simptomları fərdi olaraq dəyişə bilər, lakin ümumiyyətlə, aşağıdakı əlamətlərlə müşayiət olunur:

Quru, çatlaq və qızarmış dəri: Dəri xüsusilə quru olur və çatlaqlar meydana gələ bilər. Bu vəziyyət dərinin iltihablanmasına səbəb olur.

Şiddətli qaşıntı: Egzamanın ən çox yayılmış simptomu qaşıntıdır. Bu, xüsusilə gecə saatlarında daha da şiddətlənə bilər.

Dəridə qabıq və ya pulcuqlanma: Zədələnmiş dəridə qabıqlanma və ya pulcuqlanma müşahidə oluna bilər.

Dəri üzərində qalınlaşma və ya sərtləşmə: Uzun müddət davam edən egzama hallarında dəridə qalınlaşma və sərtləşmə baş verə bilər. Bu, dərini cızmaq nəticəsində yaranır.

Suluqlar və ya maye ilə dolu qabarcıqlar: Egzama daha şiddətli olduqda dəridə suluqlar və ya maye ilə dolu qabarcıqlar meydana çıxa bilər.

Egzama adətən dirsəklərin içi, dizlərin arxası, biləklər, boyun və üz kimi yerlərdə daha çox rast gəlinir. Körpələrdə isə yanaklar, alın və baş dərisində görülə bilər.

Egzamanın Növləri

Egzama bir neçə fərqli növdə müşahidə oluna bilər, və hər birinin səbəbləri və əlamətləri bir qədər fərqli ola bilər:

1. Atopik Dermatit

Atopik dermatit, egzamanın ən yayılmış formasıdır və adətən allergik reaksiyalarla müşayiət olunur. Bu vəziyyət tez-tez astma və allergik rinit ilə əlaqələndirilir. Atopik dermatit xroniki və təkrarlayıcı olur.

2. Kontakt Dermatit

Kontakt dermatit, dərinin qıcıqlandırıcı maddələrlə (məsələn, deterjanlar, sabunlar və ya kimyəvi maddələr) və ya allergenlərlə təması nəticəsində yaranan bir növ egzama növüdür. Dəri bu maddələrə həssas olduqda iltihab və qaşıntı meydana gəlir.

3. Seboreik Dermatit

Seboreik dermatit, yağlı dəri sahələrində (məsələn, baş dərisi, üz və sinə) meydana gəlir. Kəpəklə müşahidə olunan bu növ, qızartı və pulcuqlarla müşayiət olunur. Körpələrdə baş dərisində "beşik qapağı" adı ilə tanınan vəziyyət də seboreik dermatitin bir formasıdır.

4. Disidrotik Egzama

Disidrotik egzama, adətən əllərdə və ayaqlarda kiçik, maye ilə dolu qabarcıqların meydana gəlməsi ilə xarakterizə olunur. Bu qabarcıqlar qaşıntı və ağrıya səbəb ola bilər.

5. Nummular (Diskoid) Egzama

Nummular egzama, dəridə dairəvi və ya oval formalı quru və qaşıntılı ləkələrlə müşahidə olunur. Bu forma, adətən çox quru dərili insanlarda meydana gəlir.

Egzamanın Diaqnostikası

Egzamanın diaqnostikası həkimin tibbi tarix və fiziki müayinə nəticələrinə əsaslanır. Egzamanı diaqnoz etmək üçün spesifik test olmasa da, həkim simptomlara əsaslanaraq diaqnoz qoyur. Aşağıdakı testlər ekzamanın səbəblərini müəyyənləşdirmək üçün istifadə edilə bilər:

Dəri Testləri:

Allergik reaksiyalara səbəb olan maddələri müəyyən etmək üçün dəri testləri aparıla bilər. Bu testlər xüsusilə kontakt dermatit və ya atopik dermatitdə istifadə olunur.

Eliminasiya Diyeti:

Əgər qida allergiyası egzamanın səbəbi olaraq düşünülürsə, bəzi qidaların diyetdən çıxarılması və nəticələrin izlənilməsi istifadə edilə bilər.

Egzamanın Müalicəsi

Egzamanın müalicəsi simptomları azaltmaq və alovlanmaların qarşısını almaq məqsədi daşıyır. Müalicə həyat tərzi dəyişiklikləri, dərmanlar və düzgün dəriyə qulluq üsullarını əhatə edir.

1. Nəmləndiricilər və Emoliyentlər

Egzamanın əsas müalicəsi dərini nəmləndirməkdir. Hipoalerjenik və ya reseptsiz satılan nəmləndirici kremlər və losyonlar dərinin nəmliyini artırır və quruluğu azaldır.

2. Kortikosteroid Kremlər

Şiddətli qaşıntı və iltihab hallarında həkim kortikosteroid tərkibli kremlər təyin edə bilər. Bu kremlər iltihabı azaldaraq qaşıntını yüngülləşdirir. Ancaq uzun müddət istifadəsi yan təsirlərə səbəb ola bilər.

3. Antihistaminlər

Egzamanın qaşıntısını azaltmaq üçün antihistaminlər təyin edilə bilər. Bu dərmanlar qaşıntıya səbəb olan histaminin təsirini bloklayır.

4. İmmunosupressiv Dərmanlar

Şiddətli və xroniki ekzema hallarında həkim immunosupressiv dərmanlar təyin edə bilər. Bu dərmanlar immun sistemin həddindən artıq reaksiyasını azaldaraq simptomları idarə etməyə kömək edir.

5. Fototerapiya (Ultrabənövşəyi (UV) Müalicə)

Dəridəki iltihabı azaltmaq üçün ultrabənövşəyi (UV) işıq müalicəsi istifadə edilə bilər. Fototerapiya, dəridəki simptomları yüngülləşdirmək üçün həkim nəzarəti altında tətbiq edilir.

6. Dəriyə Zərif Qulluq

Egzama xəstələri dərilərinə zərif qulluq göstərməlidir. Bu, çox isti su ilə duş qəbul etməkdən çəkinmək, dərini nəmləndirmək və qıcıqlandırıcı sabunlardan uzaq durmaq deməkdir.

Egzamanın İdarə Edilməsi və Profilaktikası

Egzamanı idarə etmək və alovlanmaların qarşısını almaq üçün bəzi ehtiyat tədbirləri aşağıdakılardır:

Dərini daim nəmləndirmək: Dərinizin qurumasının qarşısını almaq üçün müntəzəm olaraq nəmləndirici kremlərdən istifadə edin, xüsusilə duşdan sonra.

Qıcıqlandırıcı maddələrdən uzaq durmaq: Sərt sabunlar, deterjanlar, kimyəvi maddələr və ya müəyyən kosmetik məhsullar egzamanı daha da pisləşdirə bilər. Hipoalerjenik və qıcıqlandırıcı olmayan məhsullar istifadə edin.

Dırnaqları qısa saxlayın: Qaşıntı zamanı dərini cızmaq vəziyyəti pisləşdirə bilər. Dırnaqları qısa saxlamaq bu riski azaldır.

Geyim seçimi: Yumuşaq, pambıq materiallardan hazırlanan geyimlər geyinmək dərini qıcıqlandırmır. Sintetik və ya yunlu paltarlar isə qaşınmanı artıran qıcıqlandırıcılar ola bilər.

Stressdən qaçınmaq: Egzama simptomları stresslə əlaqəli olaraq daha da pisləşə bilər. Stress idarə etmə texnikalarından (məsələn, meditasiya və ya nəfəs alma texnikaları) istifadə etmək faydalı ola bilər.

Nəticə

Egzama, dərinin quru və qaşıntılı olması ilə müşahidə olunan xroniki bir dəri xəstəliyidir və müxtəlif səbəblərdən tetiklenir. Müalicə əsasən dərini nəmləndirməyə, iltihabı azaltmağa və alovlanmaların qarşısını almağa yönəldilir. Müvafiq dərmanlar və həyat tərzi dəyişiklikləri ilə egzamanın simptomları əhəmiyyətli dərəcədə idarə oluna bilər. Əgər egzama simptomları ağırlaşarsa və ya müalicə ilə idarə olunmazsa, bir dermatoloqa müraciət etmək vacibdir.