Epilepsiya və epilepsiya kimi xəstəliklər

Epilepsiyanın səbəbləri:

Epilepsiyanın müxtəlif səbəbləri ola bilər, lakin bir çox hallarda konkret bir səbəb tapılmaya bilər (idiyopatik epilepsiya). Əsas səbəblər bunlardır:

Genetik meyillilik:

Ailədə epilepsiya xəstəliyi olan insanlarda bu xəstəliyə tutulma riski daha yüksəkdir. Genetik faktorlar bəzi epilepsiya növlərində mühüm rol oynaya bilər.

Beyin zədələnmələri:

Keçirilmiş baş travması, beyin cərrahiyyəsi, infeksiyalar (məsələn, meningit və ensefalit), şişlər və ya qanaxmalar beyində zədələnmələrə səbəb olaraq epilepsiya riskini artıra bilər.

Beyin inkişaf qüsurları:

Doğuş zamanı oksigen çatışmazlığı və ya anadangəlmə beyin inkişaf qüsurları epilepsiyanın yaranma ehtimalını artıra bilər.

Vaskulyar problemlər:

Beyin damarlarında qan dövranının pozulması (məsələn, insult) epilepsiyaya səbəb ola bilər.

Sinir sistemi xəstəlikləri:

Altsheymer xəstəliyi kimi sinir sistemi xəstəlikləri də epilepsiya riskini artıra bilər.

Zəhərlənmə və ya narkotik istifadəsi:

Həddindən artıq alkoqol qəbulu, narkotik maddələr və ya bəzi dərmanların kənar təsirləri epileptik qıcolmaların yaranmasına səbəb ola bilər.

Epilepsiyanın simptomları:

Epilepsiyanın əsas simptomu təkrarlanan qıcolmalardır. Qıcolmaların növündən və şiddətindən asılı olaraq simptomlar dəyişə bilər. Əsas növlər aşağıdakılardır:

Generalizə olunmuş qıcolmalar:

Bütün beyni əhatə edən qıcolmalardır.

Tonik-klonik qıcolmalar: Bütün bədənin sərtləşməsi (tonik mərhələ) və qeyri-iradi əzələ sıxılmaları (klonik mərhələ) ilə xarakterizə olunur. Xəstə huşunu itirir və bədənində qəfil hərəkətlər ola bilər.

Absans qıcolmaları: Xəstələr qısa müddətə huşunu itirə bilər, lakin bu vəziyyət tez-tez nəzərə çarpmır. Xəstə qısa müddət donmuş vəziyyətdə görünə bilər.

Qismən (fokal) qıcolmalar:

Beynin yalnız müəyyən bir hissəsində yaranan qıcolmalardır.

Sadə qismən qıcolmalar: Bu qıcolmalar zamanı xəstənin huşu açıqdır, lakin bədənin müəyyən bir hissəsində qeyri-iradi hərəkətlər və ya hissiyyat dəyişiklikləri (məsələn, iynələnmə, yanma hissi) baş verir.

Mürəkkəb qismən qıcolmalar: Xəstənin huşu bulanıq olur və qeyri-iradi hərəkətlər (məsələn, əl hərəkətləri, ağız hərəkətləri) edə bilər. Bu qıcolmalar zamanı xəstə çevrəsində baş verənləri fərq edə bilməz.

Epilepsiyanın növləri:

Epilepsiya bir neçə fərqli növdə özünü göstərə bilər və beynin müxtəlif hissələrini təsir edə bilər. Əsas növlər:

İdiopatik epilepsiya:

Konkret bir səbəb tapılmayan, anadangəlmə və ya genetik meyilliliklə əlaqəli epilepsiya formasıdır.

Simptomatik epilepsiya:

Keçirilmiş baş travması, insult, şişlər və ya digər beyin xəstəliklərinə bağlı olaraq yaranan epilepsiya.

Kriptogen epilepsiya:

Simptomlar epilepsiyanı göstərir, lakin konkret bir səbəb tapılmır.

Yenidoğan epilepsiyası:

Yenidoğulmuş uşaqlarda rast gəlinən, beyin inkişafının erkən dövrlərində baş verən epilepsiya növüdür.

Epilepsiyanın müalicəsi:

Epilepsiya müalicə edilə bilən bir xəstəlikdir və qıcolmaların idarə olunması məqsədilə müxtəlif müalicə üsulları tətbiq edilir. Əsas müalicə üsulları aşağıdakılardır:

1. Dərman müalicəsi:

Antiepileptik dərmanlar (AED) qıcolmaların qarşısını almaq və onları idarə etmək üçün istifadə edilir. Bu dərmanlar beyindəki elektrik fəaliyyətini tənzimləyir. Dərman müalicəsi ilə xəstələrin çoxunda qıcolmaların sayı azaldıla bilər və ya tamamilə dayandırıla bilər.

2. Cərrahi müdaxilə:

Əgər dərman müalicəsi ilə qıcolmaların idarə olunması mümkün deyilsə və qıcolmalar beyinin müəyyən bir sahəsindən qaynaqlanırsa, cərrahi müdaxilə ilə bu sahə çıxarıla bilər.

3. Vagus sinir stimulyasiyası (VNS):

Boyundakı vagus sinirini stimulyasiya edən cihaz implantasiya olunur. Bu cihaz siniri elektrik impulsları ilə stimulyasiya edərək qıcolmaların sayını azalda bilər.

4. Ketogenik pəhriz:

Bu, yüksək yağlı, az karbohidratlı bir pəhriz növüdür və bəzi uşaqlarda qıcolmaların azalmasına kömək edə bilər.

Epilepsiya kimi xəstəliklər:

Epilepsiyaya bənzər simptomlar göstərə bilən bəzi xəstəliklər də mövcuddur. Bu xəstəliklər də qıcolmalar, huş itkisi və ya hərəkət pozuntuları ilə müşayiət oluna bilər:

1. Psixogen qıcolmalar:

Qıcolmalar epilepsiya ilə eyni əlamətləri göstərə bilər, lakin bunlar nevroloji deyil, psixoloji mənşəli olur. Bu vəziyyət psixogen qeyri-epileptik qıcolmalar (PNES) olaraq adlandırılır və stress, travma və ya digər psixoloji problemlərlə əlaqəli ola bilər.

2. Sinir keçiricilik pozğunluqları:

Miyoklonus qısa, qeyri-iradi əzələ büzülmələri ilə xarakterizə olunur və bəzi hallarda epilepsiya ilə qarışdırıla bilər. Miyoklonus müxtəlif nevroloji xəstəliklərdən qaynaqlana bilər.

3. Katapleksiya:

Narcolepsi xəstəliyinin bir hissəsi olan katapleksiya, emosional stimullara cavab olaraq qəfil əzələ zəifliyi və hərəkətsizlik ilə xarakterizə olunur. Bu vəziyyət qıcolmalarla qarışdırıla bilər.

4. Senkop:

Qan təzyiqinin qəfil düşməsi və ya ürək-damar problemləri səbəbindən baş verən huş itkisi (senkop), bəzən qıcolma kimi görünə bilər. Lakin bu hal epilepsiya deyil, ürək-damar sisteminin pozulması ilə bağlıdır.

5. Hərəkət pozğunluqları:

Parkinson xəstəliyi, distoniya və ya esansial tremor kimi hərəkət pozğunluqları bəzən epilepsiya ilə qarışdırıla bilər, çünki bu xəstəliklərdə də qeyri-iradi hərəkətlər baş verə bilər.

Nəticə:

Epilepsiya qıcolmalarla xarakterizə olunan nevroloji bir xəstəlikdir və qıcolmaların idarə olunması üçün dərmanlar, cərrahi müdaxilə və ya digər müalicə üsulları tətbiq oluna bilər. Epilepsiyaya bənzər əlamətlər göstərən digər xəstəliklər də mövcuddur və bu vəziyyətlərdə düzgün diaqnoz qoymaq üçün müvafiq müayinələr aparılmalıdır. Müalicə və müntəzəm tibbi nəzarət ilə epilepsiyalı xəstələr normal həyat sürə bilərlər.