Genital patologiyalar

Genital Patologiyalar: Ümumi Baxış

Genital sistemdə rast gəlinən patologiyalar həm qadınlarda, həm də kişilərdə reproduktiv sağlamlığa və həyat keyfiyyətinə əhəmiyyətli dərəcədə təsir göstərən tibbi vəziyyətlərdir. Bu patologiyalar əsasən iki qrupa — doğuşdan olan (konjenital) və sonradan qazanılmış anomaliyalara bölünür. Hər iki halda erkən diaqnostika və düzgün müalicə yanaşması fəsadların qarşısını almaq üçün kritik önəm daşıyır.

Qadınlarda Genital Patologiyalar

Qadın cinsiyyət sistemindəki patologiyalar həm anatomik inkişaf qüsurlarını, həm də hormonal və ya toxuma mənşəli sonradan yaranan problemləri əhatə edir.

1. Konjenital (Doğuşdan Olan) Anomaliyalar

Bu qrupdakı anomaliyalar embrional inkişaf dövründə uşaqlıq və vajinanın formalaşması zamanı yaranan qüsurlardır:

• Müller kanalı anomaliyaları: Uterus və vajinanın inkişafındakı problemləri ifadə edir. Buraya iki ayrı uşaqlığın olduğu Uterus didelfis, uşaqlıq daxilində divarın olduğu Septalı uterus, tək tərəfli inkişaf edən Unikornuat uterus və vajina ilə uşaqlığın olmadığı Agenesiya (MRKH Sindromu) daxildir.
• Himen (Qızlıq pərdəsi) anomaliyaları: Pərdənin tam qapalı olması (İmperforat himen) ilk aybaşı qanının xaric ola bilməməsinə, qarın ağrısına və kistlərə səbəb olur. Mikroperforat və ya septat himen isə menstruasiya prosesini çətinləşdirən dar açılışlarla xarakterizə olunur.

2. Qazanılmış Patologiyalar

Həyatın sonrakı mərhələlərində müxtəlif faktorlar nəticəsində yaranan xəstəliklərdir:

• Polikistik Over Sindromu (PCOS): Menstrual nizamsızlıq, yumurtlama problemləri və kişi tipli tüklənmə ilə müşayiət olunan hormonal pozuntudur.
• Endometrioz: Uşaqlıq daxili qişa hüceyrələrinin uşaqlıqdan kənarda (yumurtalıq, bağırsaq və s.) yerləşməsidir.
• Uşaqlıq miomaları (fibroidlər): Uşaqlığın əzələ qatından inkişaf edən xoşxassəli şişlərdir.
• Vulva və vajina anomaliyaları: Kiçik dodaqların birləşməsi olan Labial füzyon və vəzlərin tıxanması nəticəsində yaranan Bartholin kisti bu qrupa aiddir.
• Yumurtalıq kistləri: Follikulyar və ya hemorragik ola bilən bu kistlərin böyük əksəriyyəti xoşxassəlidir.

Kişilərdə Genital Patologiyalar

Kişilərdə rast gəlinən patologiyalar həm sidik-cinsiyyət sisteminin anatomik yerləşiminə, həm də funksional qabiliyyətinə təsir göstərir.

1. Konjenital (Doğuşdan Olan) Anomaliyalar

• Kriptorxizm (Enməmiş xaya): Xayaların xayalığa enməməsi vəziyyətidir; hormonal və ya cərrahi müdaxilə tələb edir.
• Hipospadiya və Epispadiya: Sidik kanalının normal yerindən aşağıda (hipospadiya) və ya yuxarıda (epispadiya) açılmasıdır.
• Mikropenis: Hormonal səbəblərdən qaynaqlanan, ölçüsü normadan kiçik olan penis quruluşudur.

2. Qazanılmış Patologiyalar

• Varikosel: Xaya venalarının genişlənməsidir və sperma keyfiyyətinə mənfi təsir göstərə bilər.
• Hidrosel: Xaya ətrafında maye toplanmasıdır.
• Testikulyar torsion: Xayanın öz oxu ətrafında dönərək qan axınının kəsilməsidir ki, bu da təcili tibbi müdaxilə tələb edən vəziyyətdir.
• Erektil disfunksiya: Psixoloji və ya fiziki faktorlarla bağlı yaranan cinsi zəiflikdir.
• Fimoz: Sünnət dərisinin geriyə çəkilə bilməməsi problemidir.

Genital Patologiyaların Diaqnostik Üsulları

Dəqiq diaqnozun qoyulması üçün müasir tibbi görüntüləmə və laborator testlərdən istifadə olunur:

• Ultrasəs müayinəsi (USG)
• Dərin struktur problemləri üçün MRI və ya CT
• Uşaqlıq və boruların rentgen görüntüsü olan Histerosalpingoqrafiya (HSG)
• Karyotip analizi və genetik testlər
• Hormon analizləri (FSH, LH, testosteron, estradiol, AMH və s.)
• Peşəkar ginekoloji və ya uroloji müayinə

Müalicə Yanaşmaları

Patologiyanın növündən asılı olaraq tətbiq edilən müalicə üsulları aşağıdakı cədvəldə göstərilmişdir: