Genital patologiyalar

Genital Patologiyalar Haqqında Ümumi Məlumat

Genital patologiyalar həm qadınlarda, həm də kişilərdə reproduktiv sistemin sağlamlığına təsir edən geniş spektrli tibbi vəziyyətləri əhatə edir. Bu patologiyalar əsasən iki qrupa bölünür: doğuşdan gələn (konjenital) və sonradan yaranan (qazanılmış) anomaliyalar. Hər iki halda erkən diaqnostika və peşəkar müalicə yanaşması fəsadların qarşısını almaq üçün böyük əhəmiyyət kəsb edir.

Qadınlarda Genital Patologiyalar

Qadınlarda rast gəlinən genital problemlər həm anatomik inkişaf qüsurları, həm də hormonal və ya toxuma mənşəli sonradan yaranan xəstəliklər şəklində özünü göstərir.

1. Konjenital (Doğuşdan Olan) Anomaliyalar

Bu qrupdakı patologiyalar rüşeym dövründə cinsiyyət orqanlarının inkişafı zamanı baş verən qüsurlardır:

• Müller kanalı anomaliyaları: Uterus (uşaqlıq) və vajinanın inkişaf qüsurlarını əhatə edir. Bunlara Uterus didelfis (iki ayrı uşaqlıq), Septalı uterus (uşaqlıq daxili divar), Unikornuat uterus (bir tərəfli inkişaf) və Agenesiya (vajina və uşaqlığın olmaması - Mayer-Rokitansky-Küster-Hauser Sindromu) daxildir.
• Himen (qızlıq pərdəsi) anomaliyaları: İmperforat himen (tam qapalı pərdə) ilk aybaşı zamanı qanın xaric olmasını əngəlləyərək şiddətli ağrı və kistlərə səbəb olur. Mikroperforat və ya septat himen isə açılışın dar olması səbəbindən menstruasiyanı çətinləşdirir.

2. Qazanılmış Patologiyalar

Həyatın müxtəlif dövrlərində yaranan bu xəstəliklər çox vaxt hormonal və ya struktur dəyişiklikləri ilə bağlıdır:

• Polikistik Over Sindromu (PCOS): Menstrual nizamsızlıq, yumurtlama problemləri və kişi tipli tüklənmə ilə müşayiət olunan hormonal pozuntudur.
• Endometrioz: Uşaqlıq daxili qişa hüceyrələrinin uşaqlıqdan kənarda (yumurtalıq, bağırsaq və s.) yerləşməsidir.
• Uşaqlıq miomaları (fibroidlər): Uşaqlığın əzələ qatından inkişaf edən xoşxassəli şişlərdir.
• Vulva və vajina anomaliyaları: Uşaq yaşlarında görülən Labial füzyon (kiçik dodaqların birləşməsi) və vajina girişindəki vəzlərin tıxanması ilə yaranan Bartholin kisti bu qrupa daxildir.
• Yumurtalıq kistləri: Əksəriyyəti xoşxassəli olan follikulyar və ya hemorragik kistlərdir.

Kişilərdə Genital Patologiyalar

Kişilərdə müşahidə olunan patologiyalar həm xarici cinsiyyət orqanlarının quruluşu, həm də daxili funksional pozuntularla əlaqədar ola bilər.

1. Konjenital (Doğuşdan Olan) Anomaliyalar

• Kriptorxizm (enməmiş xaya): Xayaların xayalığa enməməsi vəziyyətidir; cərrahi və ya hormonal müdaxilə tələb edir.
• Hipospadiya və Epispadiya: Sidik kanalının normal yerindən aşağıda (hipospadiya) və ya yuxarıda (epispadiya) açılmasıdır.
• Mikropenis: Hormonal səbəblərdən qaynaqlanan, ölçüsü normadan kiçik olan penis.

2. Qazanılmış Patologiyalar

• Varikosel: Xaya venalarının genişlənməsidir və sperma keyfiyyətinə mənfi təsir göstərə bilər.
• Hidrosel: Xaya ətrafında maye toplanmasıdır.
• Testikulyar torsion: Xayanın öz oxu ətrafında dönərək qan axınının kəsilməsidir; bu, təcili tibbi vəziyyətdir.
• Erektil disfunksiya: Fiziki və ya psixoloji səbəblərdən yaranan cinsi zəiflik.
• Fimoz: Sünnət dərisinin geriyə çəkilə bilməməsi halıdır.

Diaqnostik Üsullar

Genital patologiyaların dəqiq müəyyən edilməsi üçün müasir tibbi texnologiyalardan və laborator analizlərdən istifadə olunur:

• Ultrasəs müayinəsi (USG) və dərin struktur problemləri üçün MRI/CT.
• Histerosalpingoqrafiya (HSG): Qadınlarda uşaqlıq və boruların rentgen görüntüsü.
• Hormon analizləri: FSH, LH, testosteron, estradiol, AMH və s.
• Genetik testlər: Karyotip analizi.
• Peşəkar ginekoloji və ya uroloji müayinə.

Müalicə Yanaşmaları

Aşağıdakı cədvəldə bəzi spesifik patologiyalar üçün tətbiq edilən standart müalicə üsulları göstərilmişdir: