Göy Öskürək (Pertussis) Nədir? Səbəbləri, Simptomları və Müalicəsi

Göy Öskürək Nədir və Necə Yoluxur?

Göy öskürək, tənəffüs yollarını hədəf alan və yüksək yoluxuculuq qabiliyyətinə malik olan ciddi bir infeksiyadır. Bu xəstəlik əsasən hava-damcı yolu ilə yayılaraq insan sağlamlığına təhlükə yaradır. Xəstəliyin törədicisi olan Bordetella pertussis bakteriyası, tənəffüs yollarını örtən hüceyrələrə yapışaraq toksinlər ifraz edir və bu da uzunmüddətli öskürək tutmalarına səbəb olur.

Xəstəliyin yoluxma dinamikası və risk faktorları aşağıdakı kimidir:

• Bakteriya, xəstə şəxsin öskürməsi və asqırması nəticəsində havaya yayılan damcılar vasitəsilə başqalarına keçir.
• Xəstə ilə yaxın təmasda olan insanlar ən yüksək yoluxma riski daşıyan qrupdur.
• Xüsusilə peyvənd olunmamış körpələr və immun sistemi zəif olan şəxslər üçün xəstəlik həyati təhlükə yarada bilər.

Göy Öskürəyin Simptomları və İnkişaf Mərhələləri

Göy öskürək adətən üç fərqli mərhələdə inkişaf edir və simptomlar zaman keçdikcə şiddətlənir. Xəstəliyin gedişatını anlamaq, erkən diaqnoz üçün olduqca vacibdir.

1. Kataral Mərhələ (İlkin Simptomlar)

Xəstəliyin ilk 1-2 həftəsini əhatə edən bu dövr, adi soyuqdəymə ilə asanlıqla qarışdırıla bilər. Lakin bu mərhələ xəstəliyin ən yoluxucu olduğu dövrdür. Əsas əlamətlər bunlardır:

• Yüngül quru öskürək və asqırma.
• Burun axıntısı və ümumi halsızlıq.
• 37.5 - 38°C civarında olan subfebril hərarət.

2. Paroksizmal Mərhələ (Ağır Öskürək Dövrü)

Bu mərhələ 1-6 həftə davam edə bilər və xəstəliyin ən ağır dövrü hesab olunur. Bu dövrdə müşahidə olunan əlamətlər aşağıdakılardır:

• Şiddətli və nəzarətsiz öskürək tutmaları.
• Nəfəs alarkən eşidilən xüsusi fitvari səs.
• Öskürək nəticəsində üzün qızarması, göyərməsi və qusma halları.
• Körpələrdə tənəffüsün qısa müddətli dayanması (apnoe).

3. Bərpa Mərhələsi (Sağalma Prosesi)

Göy öskürək xalq arasında "100 gün öskürəyi" olaraq da bilinir, çünki tam sağalma aylarla çəkə bilər. Bu mərhələdə öskürək tədricən azalsa da, xəstənin immuniteti zəiflədiyi üçün digər infeksiyalara qarşı həssaslıq artır. Fiziki aktivlik zamanı öskürək epizodları yenidən təkrarlana bilər.

Göy Öskürək Üçün Risk Qrupları

Xəstəlik hər yaşda görülsə də, bəzi qruplar daha böyük təhlükə altındadır. Peyvənd olunmamış şəxslər bu siyahının başında yer alır:

1. 6 aydan kiçik körpələr (ən yüksək risk qrupu).
2. Peyvənd proqramını tamamlamamış uşaqlar və böyüklər.
3. Yaşlılar və xroniki xəstəliyi olanlar.
4. Astma və ya digər ağciyər xəstəliklərindən əziyyət çəkənlər.

Diaqnoz və Müayinə Üsulları

Həkim, xəstənin tibbi tarixçəsini və simptomlarını dəyərləndirdikdən sonra dəqiq diaqnoz üçün aşağıdakı müayinələri tələb edə bilər:

Göy Öskürəyin Müalicə Metodları

Müalicənin effektivliyi onun nə qədər erkən başlanmasından asılıdır. Müalicə prosesi iki əsas istiqamətdə aparılır:

Antibiotik Müalicəsi

Bakteriyanın yayılmasını dayandırmaq üçün Eritromisin, Azitromisin və ya Klaritromisin kimi makrolid qrupu antibiotiklərdən istifadə olunur. Antibiotik qəbulundan 5 gün sonra xəstənin yoluxuculuğu aradan qalxır. Erkən müdaxilə xəstəliyin şiddətini əhəmiyyətli dərəcədə azaldır.

Dəstəkləyici Müalicə və Evdə Qulluq

• Xəstənin bol maye qəbul etməsi vacibdir.
• Tənəffüs yollarını rahatlatmaq üçün hava təmiz və rütubətli saxlanılmalıdır.
• Xəstə tütün tüstüsü və kəskin qoxulardan uzaq tutulmalıdır.
• Körpələr və kiçik uşaqlar müalicə müddətində daimi nəzarət altında olmalıdır.

Göy Öskürəkdən Qorunma Yolları

Xəstəlikdən qorunmağın ən effektiv və elmi yolu peyvənd olunmaqdır.

• DTaP Peyvəndi: Uşaqlar üçün 2, 4, 6, 18 aylıq və 4-6 yaşlarında tətbiq edilir.
• Tdap Peyvəndi: 11 yaşdan yuxarı şəxslər və hamilə qadınlar (27-36-cı həftələrdə) üçün tövsiyə olunur.

Fərdi qorunma üçün gigiyena qaydalarına əməl edilməli, əllər mütəmadi yuyulmalı və xəstə şəxslərlə təmasdan qaçınılmalıdır. Unutmayın ki, vaxtında görülən tədbirlər ciddi fəsadların qarşısını alır.