Göy Öskürək (Pertussis) Nədir? Səbəbləri, Simptomları və Müalicəsi
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Göy Öskürək Nədir və Necə Yoluxur?
Göy öskürək, tənəffüs yollarını hədəf alan və yüksək yoluxuculuq qabiliyyətinə malik olan bir infeksiyadır. Bu xəstəlik əsasən hava-damcı yolu ilə yayılır; belə ki, infeksiyaya yoluxmuş şəxs öskürdükdə və ya asqırdıqda bakteriyalar havaya yayılaraq digər insanlara keçir. Xüsusilə peyvənd olunmamış körpələr, uşaqlar və immun sistemi zəif olan şəxslər ən yüksək risk qrupunda yer alırlar.
Xəstəliyin törədicisi olan Bordetella pertussis bakteriyası, tənəffüs yollarını örtən hüceyrələrə yapışaraq toksinlər ifraz edir. Bu toksinlər tənəffüs yollarında iltihaba və şişkinliyə səbəb olaraq xarakterik, uzunmüddətli öskürək tutmalarını meydana gətirir.
Göy Öskürəyin Simptomları və Mərhələləri
Göy öskürək adətən üç əsas mərhələdə inkişaf edir və simptomlar zaman keçdikcə şiddətlənir. Xəstəliyin gedişatını aşağıdakı kimi qruplaşdırmaq olar:
1. Kataral Mərhələ (İlkin Simptomlar)
Xəstəliyin ilk 1-2 həftəsini əhatə edən bu dövr adi soyuqdəymə ilə tez-tez qarışdırılır. Lakin bu mərhələ xəstəliyin ən yoluxucu olduğu dövrdür:
- Yüngül quru öskürək
- Burun axıntısı və asqırma
- Subfebril hərarət (37.5 - 38°C)
- Ümumi halsızlıq və yorğunluq
2. Paroksizmal Mərhələ (Ağır Öskürək Dövrü)
Bu mərhələ 1 həftədən 6 həftəyə qədər davam edə bilər və xəstəliyin ən ağır dövrüdür:
- Şiddətli və nəzarətsiz öskürək tutmaları
- Öskürək zamanı nəfəs almada çətinlik
- Nəfəs alarkən yaranan xüsusi fitvari səs (göy öskürək səsi)
- Öskürək nəticəsində qusma, üzün qızarması və ya göyərməsi
3. Bərpa Mərhələsi (Sağalma Prosesi)
Xəstəlik ümumilikdə 2-3 ay davam edə bildiyi üçün xalq arasında "100 gün öskürəyi" olaraq da adlandırılır:
- Öskürək epizodları tədricən azalır, lakin fiziki aktivlik zamanı yenidən başlaya bilər.
- İmmunitet zəiflədiyi üçün xəstə digər infeksiyalara qarşı həssas olur.
- Tam sağalma xüsusilə yaşlılarda və körpələrdə aylarla çəkə bilər.
Göy Öskürək Üçün Risk Qrupları
Göy öskürək hər yaşda təhlükəli olsa da, bəzi qruplar üçün həyati risk daşıyır:
- 6 aydan kiçik körpələr (ən yüksək risk qrupu)
- Peyvənd olunmamış uşaqlar və böyüklər
- Yaşlılar və xroniki xəstəliyi olanlar
- Astma və ya digər ağciyər xəstəliklərindən əziyyət çəkənlər
Vacib qeyd: Körpələrdə bu xəstəlik pnevmoniya, tənəffüs dayanması (apnoe) və ciddi komplikasiyalara, hətta ölümə səbəb ola bilər.
Diaqnoz və Müalicə Üsulları
Həkim xəstənin klinik mənzərəsini və tibbi tarixçəsini dəyərləndirərək diaqnoz qoyur. Dəqiq diaqnoz üçün aşağıdakı müayinələr aparılır:
| Müayinə Növü | Məqsədi |
|---|---|
| Laboratoriya Testi | Burun və ya boğazdan götürülən sürüntü ilə bakteriyanı təyin etmək |
| Qan Testləri | İltihab səviyyəsini və immun cavabı yoxlamaq |
| Rentgen (X-ray) | Ağciyərlərdə infeksiya və ya pnevmoniya olub-olmadığını müəyyən etmək |
Müalicə Prosesi
Müalicənin effektivliyi erkən diaqnozdan asılıdır. Əsas müalicə iki istiqamətdə aparılır:
- Antibiotik Terapiyası: Bakteriyanın yayılmasını dayandırmaq üçün Eritromisin, Azitromisin və ya Klaritromisin kimi makrolid qrupu antibiotiklər istifadə olunur. Antibiotik qəbulundan 5 gün sonra xəstənin yoluxuculuğu aradan qalxır.
- Dəstəkləyici Müalicə: Bol maye qəbulu, təmiz və rütubətli hava, tüstü və kəskin qoxulardan uzaq durmaq sağalma prosesini sürətləndirir.
Göy Öskürəkdən Qorunma Yolları
Xəstəlikdən qorunmağın ən effektiv və elmi yolu peyvənd olunmaqdır.
- DTaP Peyvəndi (Uşaqlar): 2, 4, 6, 18-ci aylarda və 4-6 yaş aralığında vurulur.
- Tdap Peyvəndi (Böyüklər): 11 yaşdan yuxarı şəxslərə və hamilə qadınlara (hamiləliyin 27-36-cı həftələrində) tövsiyə olunur.
Fərdi qorunma üçün əllərin mütəmadi yuyulması, xəstə şəxslərlə təmasdan qaçınılması və asqırarkən ağızın örtülməsi kimi gigiyena qaydalarına əməl edilməlidir. Unutmayın ki, erkən diaqnoz və peyvəndləmə həyat qurtarır.
