Hipoqlikemiya

Hipoqlikemiyanın Növləri

Hipoqlikemiya iki əsas növə bölünür:

Diabetlə əlaqəli hipoqlikemiya: Şəkərli diabeti olan insanlarda, xüsusilə insulindən və ya antidiabetik dərmanlardan istifadə edənlərdə rast gəlinir. Dərmanların dozası yüksək olduqda, qida qəbulu kifayət etmədikdə və ya fiziki fəaliyyət artdıqda qan şəkəri səviyyəsi çox aşağı düşə bilər.

Diabetlə əlaqəli olmayan hipoqlikemiya: Sağlam insanlarda nadir hallarda baş verir və endokrin problemlər, qaraciyər xəstəlikləri və ya uzun müddət aclıq kimi vəziyyətlərdən qaynaqlana bilər.

Hipoqlikemiyanın Səbəbləri

Diabetli İnsanlarda

İnsulin və ya antidiabetik dərmanların həddindən artıq dozası: Hipoqlikemiyanın ən yayılmış səbəbidir.

Yemək yeməmək və ya gecikdirmək: Bədənin insulin ehtiyacını ödəmək üçün kifayət qədər qlükoza təmin edilmədikdə.

Həddindən artıq fiziki fəaliyyət: Çox enerji sərfiyyatı nəticəsində bədənin qlükoza səviyyəsi sürətlə azalır.

Alkoqol qəbulu: Xüsusilə boş mədədə alkoqol qəbulu qaraciyərin qlükoza istehsal etməsinə mane olur və hipoqlikemiyaya səbəb ola bilər.

Diabeti Olmayan İnsanlarda

Hormon çatışmazlığı: Qlükoza səviyyəsini tənzimləyən hormonların (kortizol, adrenalin və ya böyümə hormonu) çatışmazlığı hipoqlikemiyaya səbəb ola bilər.

Qaraciyər xəstəlikləri: Qaraciyər qlükoza istehsal edə bilmədikdə və ya qlikogen depolarını sərbəst buraxa bilmədikdə qan şəkəri aşağı düşə bilər.

Endokrin pozğunluqlar: Bəzi nadir endokrin xəstəliklər, məsələn, insulinoma (insulini həddindən artıq ifraz edən pankreas şişi) hipoqlikemiyaya səbəb ola bilər.

Uzun müddət aclıq: Yeməkdən çox uzun müddət keçdikdə və bədən qlükoza ehtiyatlarını tükətdikdə hipoqlikemiya inkişaf edə bilər.

Hipoqlikemiyanın Simptomları

Hipoqlikemiyanın simptomları qlükoza səviyyəsinin nə qədər aşağı düşməsindən və düşmə sürətindən asılı olaraq dəyişə bilər. Əsas simptomlar iki kateqoriyaya bölünür: erkən simptomlar və ağır simptomlar.

Erkən Simptomlar

Erkən mərhələdə qanda qlükoza səviyyəsi azaldıqda bədən kompensasiya etmək üçün adrenalin ifraz edir və aşağıdakı simptomlar yaranır:

Titrəmə və sinirlik

Başgicəllənmə

Həddindən artıq tərləmə

Ürək döyüntüsünün sürətlənməsi (taxikardiya)

Aclıq hissi

Baş ağrısı və zəiflik

Həssaslıq və təlaş

Ağır Simptomlar

Qanda qlükoza səviyyəsi daha da azaldıqda beyin kifayət qədər enerji ala bilmir və aşağıdakı ağır simptomlar baş verir:

Qarışıqlıq və anlaşılmaz danışıq

Konsentrasiya və koordinasiya problemləri

Şüur bulanıqlığı və huşun itirilməsi (hipoqlikemik koma)

Qıcolmalar

Görmə pozğunluğu

Davranış dəyişiklikləri (qəzəb, təcavüzkarlıq və ya təlaş)

Hipoqlikemiyanın Diaqnostikası

Hipoqlikemiyanın diaqnozu adətən qanda qlükoza səviyyəsinin ölçülməsi və xəstənin klinik əlamətlərinə əsaslanır. Qan şəkəri səviyyəsi adətən 70 mq/dL-dən (3.9 mmol/L) aşağı olduqda hipoqlikemiya diaqnozu qoyulur. Aşağıdakı testlər hipoqlikemiyanın səbəbini müəyyən etmək üçün istifadə oluna bilər:

Qlükoza testi: Qanda qlükoza səviyyəsini ölçmək üçün.

Qlükoza tolerans testi: Yeməkdən sonra qanda qlükoza səviyyəsinin dəyişməsini qiymətləndirmək üçün.

Hormon testləri: Kortizol, insulin və digər hormon səviyyələrini qiymətləndirmək üçün.

Pankreas görüntüləmə: Pankreasda insulinoma kimi şişlərin olub olmadığını müəyyən etmək üçün.

Hipoqlikemiyanın Müalicəsi

Kəskin Hipoqlikemiyanın Müalicəsi

Hipoqlikemiyanın müalicəsi tez bir zamanda qanda qlükoza səviyyəsinin yüksəldilməsinə yönəlib. Əsas üsullar aşağıdakılardır:

Dərhal şəkər qəbul etmək: 15-20 qram sürətlə udulan karbohidrat qəbul etmək (məsələn, meyvə suyu, şəkər, qlükoza tableti).

Qlükoza inyeksiyası: Şüurunu itirmiş xəstələrdə və ya ağızdan şəkər qəbul edə bilməyən xəstələrdə təcili qlükoza inyeksiyası tətbiq edilir.

Qlükagon inyeksiyası: Ailədə və ya yaxın ətrafda olan şəxslərə qlükagon inyeksiyasının necə tətbiq olunacağını öyrətmək faydalı ola bilər. Qlükagon qanda şəkər səviyyəsini qısa müddət ərzində artırır.

Diabeti Olmayan Xəstələrdə Hipoqlikemiyanın Müalicəsi

Diabeti olmayan insanlarda hipoqlikemiya nadir hallarda baş versə də, bu hallarda əsas səbəb müəyyən edilməlidir. Müalicə aşağıdakılardan ibarət ola bilər:

Düzgün qidalanma: Mütəmadi yeməklər və balanslı qida qəbulu ilə qan şəkərinin tənzimlənməsi.

Hormon əvəzedici terapiya: Kortizol və ya digər hormon çatışmazlığı ilə bağlı hipoqlikemiya hallarında.

Şişlərin cərrahi çıxarılması: İnsulinoma kimi pankreas şişləri varsa, onların cərrahi yolla çıxarılması tələb oluna bilər.

Hipoqlikemiyanın Qarşısının Alınması

Hipoqlikemiyanın qarşısını almaq üçün aşağıdakı tədbirləri görmək vacibdir:

Düzgün qidalanma: Mütəmadi yeməklər və atışdırmalar qəbul edərək qan şəkərini sabit saxlamaq.

Qan şəkərini mütəmadi olaraq yoxlamaq: Diabetli xəstələr qanda şəkər səviyyəsini mütəmadi olaraq yoxlamalıdır.

Dərman dozasını tənzimləmək: İnsulin və ya antidiabetik dərmanların düzgün dozada qəbul olunmasına nəzarət etmək.

Alkoqoldan çəkinmək: Xüsusilə boş mədədə alkoqol qəbulu qan şəkərinin aşağı düşməsinə səbəb ola bilər, buna görə diabetli insanlar diqqətli olmalıdır.

Fiziki fəaliyyətin tənzimlənməsi: Məşq və fiziki fəaliyyətdən əvvəl və sonra qida qəbulu balanslı şəkildə tənzimlənməlidir.

Nəticə

Hipoqlikemiya, qanda qlükoza səviyyəsinin təhlükəli dərəcədə aşağı düşməsi ilə müşayiət olunan və ciddi simptomlara səbəb olan bir vəziyyətdir. Xüsusilə diabetli insanlarda daha çox rast gəlinir, lakin diabeti olmayan insanlarda da bəzi səbəblərdən baş verə bilər. Hipoqlikemiya erkən diaqnoz edilib müalicə olunmadıqda ciddi nəticələrə, hətta komaya səbəb ola bilər. Müalicə və qarşısının alınması üçün qan şəkərinin düzgün idarə olunması və mütəmadi qidalanma çox vacibdir.