Hipoqlikemiya
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Hipoqlikemiya Nədir?
Hipoqlikemiya, qanda qlükoza (şəkər) səviyyəsinin normadan aşağı düşməsi ilə xarakterizə olunan və bədənin enerji balansını pozan ciddi bir sağlamlıq vəziyyətidir. Bu hal həm diabet xəstələrində, həm də nadir hallarda sağlam insanlarda müşahidə oluna bilər. Qan şəkərinin kəskin düşməsi orqanizmdə müxtəlif fəsadlara yol açdığı üçün vaxtında müdaxilə edilməsi həyati əhəmiyyət kəsb edir.
Hipoqlikemiyanın Əsas Növləri
Hipoqlikemiya yaranma səbəbinə və xəstənin ümumi sağlamlıq vəziyyətinə görə iki əsas qrupa bölünür:
| Hipoqlikemiya Növü | Təsviri |
|---|---|
| Diabetlə əlaqəli hipoqlikemiya | Şəkərli diabeti olan şəxslərdə, xüsusilə insulin və ya antidiabetik dərman istifadəsi zamanı yaranır. |
| Diabetlə əlaqəli olmayan hipoqlikemiya | Sağlam insanlarda nadir hallarda rast gəlinir; endokrin problemlər, qaraciyər xəstəlikləri və ya uzunmüddətli aclıqdan qaynaqlanır. |
Hipoqlikemiyanın Səbəbləri Nələrdir?
Qan şəkərinin düşməsinə səbəb olan amillər xəstənin diabet statusundan asılı olaraq fərqlənir.
Diabetli İnsanlarda Yaradan Səbəblər
- Dərman dozası: İnsulin və ya antidiabetik preparatların həddindən artıq yüksək dozada qəbulu ən yayılmış səbəbdir.
- Qidalanma rejimi: Yemək vaxtlarını gecikdirmək və ya kifayət qədər karbohidrat qəbul etməmək.
- Fiziki aktivlik: Həddindən artıq fiziki fəaliyyət nəticəsində bədənin qlükoza ehtiyatlarının sürətlə tükənməsi.
- Alkoqol qəbulu: Boş mədədə alkoqol qəbulu qaraciyərin qlükoza istehsalını bloklayaraq şəkərin düşməsinə səbəb olur.
Diabeti Olmayan İnsanlarda Yaradan Səbəblər
- Hormon çatışmazlığı: Kortizol, adrenalin və ya böyümə hormonu kimi tənzimləyici hormonların azlığı.
- Qaraciyər xəstəlikləri: Qaraciyərin qlükoza istehsal edə bilməməsi və ya qlikogen depolarını sərbəst buraxma funksiyasının pozulması.
- Endokrin pozğunluqlar: Məsələn, insulinoma (pankreasda insulini artıq ifraz edən şiş) kimi nadir xəstəliklər.
- Uzunmüddətli aclıq: Bədənin qlükoza ehtiyatlarının tamamilə tükənməsi.
Hipoqlikemiyanın Simptomları
Hipoqlikemiyanın əlamətləri şəkərin düşmə sürətinə və səviyyəsinə görə iki mərhələdə qruplaşdırılır:
1. Erkən Simptomlar
Qlükoza azaldıqda bədən adrenalin ifraz edərək aşağıdakı reaksiyaları verir:
- Titrəmə, sinirlik və təlaş hissi
- Başgicəllənmə və baş ağrısı
- Həddindən artıq tərləmə
- Ürək döyüntüsünün sürətlənməsi (taxikardiya)
- Şiddətli aclıq hissi və zəiflik
2. Ağır Simptomlar
Beyin hüceyrələri kifayət qədər enerji ala bilmədikdə daha ciddi fəsadlar yaranır:
- Şüur bulanıqlığı və huşun itirilməsi (hipoqlikemik koma)
- Qarışıqlıq və anlaşılmaz danışıq
- Konsentrasiya və koordinasiya problemləri
- Qıcolmalar və görmə pozğunluğu
- Davranış dəyişiklikləri (qəzəb və ya təcavüzkarlıq)
Diaqnostika Metodları
Hipoqlikemiya diaqnozu adətən qan şəkəri səviyyəsi 70 mq/dL (3.9 mmol/L) altına düşdükdə qoyulur. Səbəbi müəyyən etmək üçün aşağıdakı testlərdən istifadə olunur:
- Qlükoza testi: Qandakı mövcud şəkər səviyyəsini ölçmək üçün.
- Qlükoza tolerans testi: Yeməkdən sonrakı dəyişiklikləri izləmək üçün.
- Hormon testləri: İnsulin, kortizol və digər hormonların səviyyəsini yoxlamaq üçün.
- Pankreas görüntüləmə: Şişlərin (məsələn, insulinoma) varlığını araşdırmaq üçün.
Hipoqlikemiyanın Müalicəsi və Qarşısının Alınması
Kəskin Hallarda Müalicə
Kəskin hipoqlikemiya zamanı əsas məqsəd qan şəkərini sürətlə yüksəltməkdir. Bunun üçün 15-20 qram sürətli karbohidrat (meyvə suyu, şəkər və ya qlükoza tableti) qəbul edilməlidir. Şüuru qapalı xəstələrdə isə təcili qlükoza və ya qlükagon inyeksiyası tətbiq olunmalıdır.
Qarşısının Alınması Üçün Tövsiyələr
- Düzgün qidalanma: Müntəzəm yemək və atışdırmalarla qan şəkərini sabit saxlamaq.
- Monitorinq: Diabetli xəstələr qan şəkərini mütəmadi yoxlamalıdır.
- Dərman tənzimlənməsi: İnsulin və dərman dozalarının həkim nəzarətində düzgün tənzimlənməsi.
- Fiziki aktivlik balansı: Məşqdən əvvəl və sonra qida qəbuluna diqqət yetirmək.
- Alkoqol məhdudiyyəti: Xüsusilə boş mədədə alkoqol qəbulundan çəkinmək.
Nəticə
Hipoqlikemiya, vaxtında müdaxilə edilmədikdə komaya və digər ağır nəticələrə səbəb ola bilən təhlükəli bir vəziyyətdir. Xəstəliyin idarə olunmasında erkən diaqnoz, düzgün qidalanma və qan şəkərinin mütəmadi nəzarətdə saxlanılması həlledici rol oynayır.
