İltihabi bağırsaq xəstəlikləri
İltihabi Bağırsaq Xəstəliklərinin Növləri
1. Crohn xəstəliyi:
Bağırsaq traktının hər hansı bir hissəsində (ağızdan anusadək) iltihab yarada bilər.
İltihab bağırsağın bütün qatlarını təsir edə bilər.
İltihablı və sağlam toxuma sahələri arasında dəyişən "yamalar" kimi görünə bilər.
2. Ülserativ kolit:
İltihab yalnız yoğun bağırsağı (kolonu) və rektumu təsir edir.
Adətən bağırsağın daxili qatı ilə məhdudlaşır.
İltihablı sahə kəsintisizdir.
İltihabi Bağırsaq Xəstəliklərinin Səbəbləri
İBX-nin dəqiq səbəbi tam olaraq məlum deyil, lakin aşağıdakı amillərin rol oynadığı düşünülür:
Autoimmun reaksiyalar:
İmmunitet sistemi sağlam bağırsaq toxumasına hücum edir.
Genetik faktorlar:
Ailədə İBX olan şəxslərdə risk daha yüksəkdir.
Ətraf mühit amilləri:
Qidalanma vərdişləri, çirklənmə və ya siqaret çəkmə İBX riskini artırır.
Bağırsaq mikroflorası:
Sağlam bağırsaq bakteriyalarının balanssızlığı iltihaba səbəb ola bilər.
İltihabi Bağırsaq Xəstəliklərinin Əlamətləri
Əlamətlər xəstəliyin növündən, şiddətindən və təsirlənən bağırsaq sahəsindən asılı olaraq dəyişir.
1. Ümumi əlamətlər:
Qarnın alt hissəsində ağrı və ya spazmlar.
İshal (bəzən qanlı).
Yorğunluq və zəiflik.
Çəki itkisi və iştahsızlıq.
Qızdırma.
2. Crohn xəstəliyinə xas əlamətlər:
Bağırsaq tıxanıqlığı.
Anal fistulalar və ya çatlar.
Qeyri-müntəzəm bağırsaq hərəkətləri.
3. Ülserativ kolitə xas əlamətlər:
Rektal qanaxma.
Tez-tez və təcilən defekasiya hissi.
Nəcisdə irin.
İltihabi Bağırsaq Xəstəliklərinin Diaqnozu
1. Laborator analizlər:
Qan testi: Anemiya və iltihab göstəricilərini (CRP, ESR) yoxlamaq üçün.
Sidik və nəcis testi: İnfeksiya və ya qan aşkarlanması üçün.
2. Görüntüləmə müayinələri:
Endoskopiya: Kolonoskopiya və ya sigmoidoskopiya ilə bağırsaq daxili görünüşü qiymətləndirilir.
KT və MRT: Bağırsaq traktının tam görüntüsünü əldə etmək üçün.
Ultrasəs: Əsasən Crohn xəstəliyində bağırsaq qalınlaşmasını aşkar etmək üçün.
3. Biopsiya:
İltihablı toxumadan nümunə götürülərək analiz edilir.
İltihabi Bağırsaq Xəstəliklərinin Müalicəsi
1. Dərman müalicəsi:
İltihab əleyhinə dərmanlar:
5-ASA (mesalamin) və kortikosteroidlər (prednizolon).
İmmunosupressivlər:
Azatioprin, metotreksat.
Bioloji dərmanlar:
İnfliksimab və adalimumab kimi TNF inhibitorları.
Antibiotiklər:
Fistulalar və ya infeksiyalar zamanı istifadə olunur.
2. Pəhriz və həyat tərzi dəyişiklikləri:
Qıcıqlandırıcı qidalardan qaçın:
Yağlı, ədviyyatlı və lifli qidalar simptomları pisləşdirə bilər.
Kiçik və tez-tez porsiyalar:
Həzm sisteminə yük salmamaq üçün.
Hidratasiya:
İshal zamanı itirilmiş mayenin əvəz edilməsi.
Vitamin və mineral əlavələri:
Anemiya və qida çatışmazlığının qarşısını almaq üçün.
3. Cərrahi müalicə:
Crohn xəstəliyi:
Təsirlənmiş bağırsaq hissəsinin çıxarılması.
Ülserativ kolit:
Kolonun tamamilə çıxarılması (proktokolektomiya).
İltihabi Bağırsaq Xəstəliklərinin Qarşısını Alma Yolları
Siqaretdən çəkinin:
Xüsusilə Crohn xəstəliyinin şiddətini artırır.
Sağlam qidalanma:
Zərərli yağlardan, rafinə olunmuş qidalardan uzaq durun.
Stresi idarə edin:
Stress bağırsaq fəaliyyətinə mənfi təsir göstərə bilər.
Nizamlı tibbi müayinələr:
Xəstəliyin erkən mərhələlərdə aşkarlanması və idarəsi üçün.
Hansı Hallarda Həkimə Müraciət Etmək Lazımdır?
Davamlı qarın ağrısı və qanlı ishal varsa.
Çəki itkisi və ağır yorğunluq müşahidə olunursa.
Yüksək qızdırma və ya fistula əlamətləri yaranarsa.
Dərman müalicəsinə baxmayaraq simptomlar pisləşirsə.
İltihabi Bağırsaq Xəstəlikləri xroniki, lakin idarə edilə bilən vəziyyətlərdir. Doğru diaqnoz və uyğun müalicə ilə simptomları yüngülləşdirmək və həyat keyfiyyətini artırmaq mümkündür. Həkim nəzarətində olmaq və fərdi müalicə planına əməl etmək vacibdir.