Kəskin revmatik qızdırma və revmatik ürək xəstəlikləri
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Kəskin Revmatik Qızdırma (KRQ) və Revmatik Ürək Xəstəliyi Haqqında Ümumi Məlumat
Kəskin revmatik qızdırma (KRQ) və bunun nəticəsində yaranan revmatik ürək xəstəliyi (RÜX), vaxtında müdaxilə edilmədikdə ciddi fəsadlara yol aça bilən sistemik iltihabi xəstəliklərdir. Bu vəziyyət adətən boğazda yaranan müəyyən infeksiyalara qarşı bədənin verdiyi anormal immun cavab nəticəsində inkişaf edir. Xəstəliyin erkən mərhələdə diaqnoz qoyulması, ürək qapaqlarının qalıcı zədələnməsinin qarşısını almaq üçün həyati əhəmiyyət kəsb edir.
Kəskin Revmatik Qızdırmanın Səbəbləri və Risk Faktorları
KRQ-nin inkişafında əsas amil A qrup beta-hemolitik streptokok (GAS) infeksiyasıdır. Xəstəlik birbaşa infeksiyanın özü deyil, bədənin bu infeksiyaya qarşı göstərdiyi anormal immun cavab nəticəsində meydana çıxır. İmmun sistemi bakteriyalarla mübarizə apararkən səhvən bədənin öz toxumalarına, xüsusilə ürək, oynaq və sinir sisteminə hücum edir.
Kəskin Revmatik Qızdırmanın Simptomları
KRQ müxtəlif orqan sistemlərini təsir edərək fərqli klinik əlamətlərlə özünü büruzə verir. Əsas simptomlar aşağıdakı qruplara bölünür:
- Ürək (Kardit): Ürək iltihabı nəticəsində yaranan sinə ağrısı, nəfəs darlığı və xroniki yorğunluq.
- Oynaqlar (Artrit): Dizlər, dirsəklər, biləklər və ayaq biləklərində müşahidə olunan şişkinlik və kəskin ağrılar.
- Dəri Əlamətləri: Dəri səthində qaşınmayan qırmızı döküntülər (eritema marginatum) və dərialtı sərt düyünlər (subkutan nodüllər).
- Sinir Sistemi (Sydenham xoreası): Nəzarətsiz bədən hərəkətləri, əzələ zəifliyi və emosional qeyri-sabitlik.
- Ümumi Əlamətlər: Yüksək qızdırma, halsızlıq və iştahsızlıq.
Revmatik Ürək Xəstəliyi (RÜX) və İnkişaf Mexanizmi
Revmatik ürək xəstəliyi, KRQ epizodlarının təkrarlanması nəticəsində ürək qapaqlarında yaranan qalıcı zədələnmədir. Bu prosesdə mitral qapaq ən çox təsirlənən nahiyədir; ardınca aorta və digər qapaqlar da zədələnə bilər.
RÜX-ün Əsas Simptomları
Ürək funksiyasının azalması ilə əlaqədar xəstələrdə aşağıdakı şikayətlər müşahidə olunur:
- Ürək üfürümü: Müayinə zamanı eşidilən anormal ürək səsləri.
- Nəfəs darlığı: Qapaq zədələnməsi səbəbindən tənəffüsün çətinləşməsi.
- Yorğunluq: Ürəyin qan pompalama qabiliyyətinin zəifləməsi.
- Ödem: Ayaqlarda və ayaq biləklərində nəzərə çarpan şişkinlik.
- Sinə ağrısı: Aktiv kardit prosesi ilə bağlı yaranan ağrılar.
Diaqnoz Metodları və Jones Kriteriyaları
Kəskin revmatik qızdırmanın diaqnozu tibbi tarixçə, fiziki müayinə və Jones Kriteriyaları əsasında qoyulur. Diaqnozu təsdiqləmək üçün boğaz mədəniyyəti və seroloji testlər tətbiq edilir.
| Jones Kriteriyaları (Major) | Jones Kriteriyaları (Minor) |
|---|---|
| Kardit (Ürək iltihabı) | Qızdırma |
| Poliartikular artrit | Artaljiya (Oynaq ağrısı) |
| Sydenham xoreası | Yüksəlmiş iltihab markerləri (ESR, CRP) |
| Eritema marginatum | Uzanmış PR intervalı (EKQ) |
| Subkutan nodüllər |
Revmatik ürək xəstəliyinin dəyərləndirilməsində isə Ekokardioqrafiya, EKQ, X-ray və Doppler ultrasonoqrafiya kimi görüntüləmə üsullarından istifadə olunur.
Müalicə və Qarşısının Alınması Strategiyaları
Kəskin Revmatik Qızdırma Müalicəsi
- Antibiotiklər: Streptokok infeksiyasını tamamilə aradan qaldırmaq üçün penisillin və ya uyğun alternativlər.
- İltihab Əleyhinə Dərmanlar: Artrit və kardit əlamətlərini idarə etmək üçün aspirin və ya NSAID-lər.
- Kortikosteroidlər: Şiddətli kardit hallarında iltihabı azaltmaq üçün.
- Yataq İstirahəti: Bədənin bərpası və simptomların idarə olunması üçün zəruridir.
Revmatik Ürək Xəstəliyi Müalicəsi
- Uzunmüddətli Antibiotik Profilaktikası: KRQ-nin təkrarlanmaması üçün (məsələn, benzatin penisillin G).
- Cərrahi Müdaxilə: Şiddətli zədələnmələrdə ürək qapağının təmiri və ya dəyişdirilməsi.
- Dərman Terapiyası: Ürək çatışmazlığını idarə etmək üçün diuretiklər, ACE inhibitorları və beta-blokatorlar.
Nəticə
Kəskin revmatik qızdırma və revmatik ürək xəstəliyi həyati təhlükə yarada bilsə də, erkən diaqnoz və düzgün müalicə ilə idarə oluna bilən vəziyyətlərdir. Streptokok boğaz infeksiyalarının vaxtında müalicə edilməsi KRQ-nin qarşısını alan ən effektiv üsuldur. Bu simptomlardan şübhələndikdə dərhal bir kardioloq və ya pediatr ilə məsləhətləşmək vacibdir.
