Katarakta
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Katarakt, gözün daxilində yerləşən təbii lensin şəffaflığını itirərək bulanıqlaşmasıdır. Bu vəziyyət, lensin təsirlənmiş hissəsinə və inkişaf səbəblərinə görə müxtəlif qruplara bölünür. Kataraktın növləri, xəstəliyin gedişatını və görmə qabiliyyətinə təsir dərəcəsini müəyyən edən əsas amildir.
Kataraktın Əsas Növləri
Katarakt, lensin hansı nahiyəsində başlamasından asılı olaraq aşağıdakı növlərə ayrılır:
1. Nüvə Kataraktası (Nuclear Cataract)
Bu növ katarakt, lensin mərkəzində (nüvəsində) meydana gəlir və adətən yaşlanma prosesi ilə əlaqədardır. Başlanğıc mərhələdə yaxın görmədə müvəqqəti yaxşılaşma müşahidə edilsə də, zamanla lens saralır və görmə kəskinliyi əhəmiyyətli dərəcədə pisləşir.
2. Kortikal Katarakt
Lensin xarici kənarlarından (korteks) başlayaraq mərkəzə doğru irəliləyən ağ, paz şəkilli qeyri-şəffaflıqlarla xarakterizə olunur. Bu növ kataraktda xəstələr adətən parlaq işıqda görmənin pozulmasından və işıqların ətrafında haloların (işıq halqaları) görünməsindən şikayət edirlər.
3. Posterior Subkapsüler Katarakt
Lensin arxa hissəsində inkişaf edən bu tip, xüsusilə parlaq işıqda və oxuma zamanı görmə qabiliyyətinə mənfi təsir göstərir. Digər növlərə nisbətən daha sürətli inkişaf edir və gənc yaşlarda da ortaya çıxa bilər.
4. Digər Katarakt Növləri
- Anadangəlmə katarakt: Körpələrdə doğuşdan və ya erkən uşaqlıq dövründə genetik faktorlar, infeksiyalar və ya müxtəlif xəstəliklər səbəbindən inkişaf edir.
- Travmatik katarakt: Gözə dəyən zərbələr, zədələr və ya travmalar nəticəsində yaranır.
- İkinci dərəcəli katarakt: Diabet kimi metabolik problemlər və ya kortikosteroid tərkibli dərmanların uzunmüddətli istifadəsi nəticəsində formalaşır.
Kataraktın Yaranma Səbəbləri
Kataraktın inkişafına səbəb olan amillər müxtəlifdir. Aşağıdakı cədvəldə əsas risk faktorları və onların təsirləri qeyd edilmişdir:
| Səbəb Faktoru | Təsviri |
|---|---|
| Yaşlanma | Ən çox rast gəlinən səbəbdir; lensin zülal quruluşu dəyişir. |
| Genetik Faktorlar | Ailə tarixi anadangəlmə katarakt riskini artırır. |
| Göz Zədələri | Travma, kimyəvi yanıqlar və ya cərrahi müdaxilələr. |
| Metabolik Xəstəliklər | Xüsusilə şəkərli diabet katarakt riskini yüksəldir. |
| Dərman İstifadəsi | Uzunmüddətli kortikosteroid istifadəsi. |
| Xarici Təsirlər | UV şüaları və radiasiya terapiyasına məruz qalma. |
Kataraktın Simptomları Nələrdir?
Katarakt inkişaf etdikcə gündəlik həyat keyfiyyətinə təsir edən bir sıra simptomlar büruzə verir:
- Bulanıq və ya ikiqat görmə
- İşığa qarşı həssaslıq (xüsusilə gecə sürücülük zamanı)
- İşıqların ətrafında haloların görünməsi
- Rənglərin solğun və ya sarımtıl görünməsi
- Oxumaqda və ya incə işləri yerinə yetirməkdə çətinlik
- Eynək və ya kontakt linza nömrələrinin tez-tez dəyişməsi
Kataraktın Müalicə Üsulları
Kataraktın müalicə metodu xəstəliyin mərhələsindən və insanın gündəlik fəaliyyətinə göstərdiyi təsirdən asılı olaraq təyin edilir.
Erkən Mərhələdə İdarəetmə
Erkən mərhələlərdə görmə qabiliyyətini yaxşılaşdırmaq üçün eynək və ya kontakt linzaların reseptləri yenilənə bilər. Həmçinin, parıltı əleyhinə eynəklər və mühitin daha yaxşı işıqlandırılması xəstəyə kömək edir.
Cərrahi Müdaxilə
Katarakt ciddi görmə itkisinə səbəb olduqda və gündəlik həyatı çətinləşdirdikdə yeganə effektiv həll yolu katarakt əməliyyatıdır. Bu prosedur zamanı bulanıqlaşmış təbii linza çıxarılır və yerinə süni göz içi linzası (IOL) yerləşdirilir.
