Katarakta xəstəliyi, diaqnoz və müalicə üsulları
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Katarakta Nədir və Niyə Yaranır?
Katarakta, adətən təkbaşına bir xəstəlik olaraq deyil, müxtəlif genetik səbəblərdən qaynaqlanan bir sağlamlıq problemidir. Gözün daxilində, rəngli hissə olan irisin arxasında yerləşən lens (linza) bu xəstəlikdən təsirlənən əsas orqandır. Normal şəraitdə lensdən keçən işıq aydınlaşaraq retinaya əks olunur və optik sinirlər vasitəsilə beyinə ötürülür.
Katarakta zamanı isə gözə gələn işıq səpələnir və aydın keçə bilmir, bu da görüntünün bulanıqlaşmasına səbəb olur. Yaş artdıqca linzalar qalınlaşır və hərəkətlilik azalır. Bəzi insanlarda yaşla bağlı lens toxumasında təhriflər yaranır və dumanlı təsvir formalaşır. Kiçik sahələrdə başlayan bu buludlanma zamanla geniş ərazilərə yayılır.
Kataraktaya Səbəb Olan Faktorlar
Kataraktanın inkişafında həm genetik, həm də qeyri-genetik faktorlar rol oynayır:
- Diabet (şəkərli diabet) xəstəliyi
- Göz travmaları və keçirilmiş göz əməliyyatları
- Bəzi dərmanların uzunmüddətli istifadəsi
- Yaşlanma ilə bağlı lens toxumasının dəyişməsi
Kataraktanın Növləri
Katarakta xəstəliyi təsirlənən bölgəyə və yaranma formasına görə dörd əsas növə bölünür:
- Nüvə kataraktası: Lensin mərkəzində yaranır. Zamanla linza sarı və buludlu olur. İlkin mərhələdə görmə yaxşılaşmış kimi görünsə də, xəstəlik irəlilədikcə lens qəhvəyi rəngə çevrilə bilər və rəng qavrayışı pozulur.
- Kortikal katarakta: Lensin kənarlarından başlayır və mərkəzə doğru irəliləyən ağ ləkələrlə xarakterizə olunur. Bu növ kataraktası olan xəstələr adətən parlaqlıqdan şikayət edirlər.
- Posterior subkapsulyar katarakta: Lensin arxa səthində yaranır. İşığın birbaşa keçdiyi nöqtə olduğu üçün oxumaqda çətinlik, parlaq işıqda görmə problemi və qaranlıqda işıqların ətrafında halqalar görmək kimi simptomlarla müşahidə olunur.
- Anadangəlmə katarakta: Körpəlikdə inkişaf edən və ya katarakta ilə doğulan hallardır. Bu, ananın hamiləlik dövründə keçirdiyi infeksiyalarla bağlı ola bilər.
Kataraktanın Əsas Əlamətləri
Katarakta başlanğıcda ciddi simptomlar verməsə də, irəlilədikcə aşağıdakı əlamətlərlə özünü büruzə verir:
- Bulanıq və dumanlı görmə
- Gecə görmə qabiliyyətinin kəskin azalması
- İşığa və parlaqlığa qarşı həssaslıq
- İşıq mənbələrinin ətrafında halqaların görünməsi
- Eynək və ya linza nömrələrinin tez-tez dəyişməsi
- Rənglərin solğun və ya sarımtıl görünməsi
- Bir gözlə ikiqat görmə
Bu simptomlar müşahidə edildikdə vaxt itirmədən bir oftalmoloqa müraciət etmək vacibdir.
Diaqnoz və Müayinə Prosesi
Göz həkimləri diaqnoz qoymaq üçün bir neçə mərhələli müayinə həyata keçirirlər:
- Görmə testi: Divara proyeksiya edilən müxtəlif ölçülü rəqəm və hərflərin oxunması ilə görmə itkisinin dərəcəsi müəyyən edilir.
- Yarıq lamba müayinəsi: Böyüdücü və işıqlı bir alətlə gözün strukturu (damarlar, sinirlər, iris, buynuz qişa və lens) detallı şəkildə tədqiq edilir.
- Retinanın skan edilməsi: Bəzi damcılar vasitəsilə bəbək genişləndirilir və gözün daxili strukturları oftalmoskop ilə yaxından yoxlanılır.
Kataraktanın Müalicəsi: Cərrahi Əməliyyat
Kataraktanın əsas və effektiv müalicə üsulu cərrahiyyədir. Müxtəlif işıq tənzimləmələri və gün eynəkləri müvəqqəti rahatlıq yaratsa da, həyat keyfiyyəti (maşın sürmək, kitab oxumaq) aşağı düşdükdə əməliyyat qaçılmaz olur.
| Əməliyyatın Xüsusiyyətləri | Təfərrüatlar |
|---|---|
| Anesteziya | Yerli (gözün uyuşdurulması), ümumi anesteziya tətbiq edilmir. |
| Müddət | Təxminən 30 dəqiqə. |
| Metod | Buludlanmış lens çıxarılır və süni lenslə əvəz edilir. |
| Xəstəxanada qalış | Ehtiyac yoxdur, xəstə dərhal evə yazıla bilər. |
| Bərpa müddəti | Narahatlıq hissi bir neçə həftə ərzində keçir. |
Qeyd: Əgər hər iki gözdə katarakta varsa, əməliyyatlar arasında 1-2 ay fasilə verilməlidir.
Kataraktadan Qorunma və Profilaktika
Kataraktanın qarşısını tamamilə almağın dəqiq bir yolu olmasa da, riskləri azaltmaq üçün həkimlərin müəyyən tövsiyələri mövcuddur:
- Müntəzəm müayinə: Erkən diaqnoz üçün göz həkimini tez-tez ziyarət edin.
- Zərərli vərdişlərdən uzaq durmaq: Siqaret və spirtli içkilər katarakta riskini artırır.
- UV qorunması: Ultrabənövşəyi şüalardan qorunmaq üçün etibarlı optika mağazalarından keyfiyyətli günəş eynəyi alınmalıdır. Küçədə satılan keyfiyyətsiz eynəklər vəziyyəti daha da ağırlaşdıra bilər.
- Diabet nəzarəti: Şəkərli diabet xəstələri qan şəkərini nəzarətdə saxlamalı və göz müayinələrinə xüsusi diqqət yetirməlidirlər.
- Sağlam qidalanma: Piylənmənin qarşısı alınmalı, meyvə-tərəvəz kimi lifli qidaların istehlakına üstünlük verilməlidir.
