Katarakta xəstəliyi, diaqnoz və müalicə üsulları
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Katarakta: Göz Sağlamlığı və Görmə Keyfiyyəti Haqqında Hər Şey
Katarakta, gözün daxilində yerləşən təbii linzanın (lensin) şəffaflığını itirərək bulanıqlaşmasıdır. Bu vəziyyət işığın retinaya düzgün ötürülməsinə mane olur və nəticədə insanın görmə qabiliyyəti dumanlı və ya bulanıq xarakter alır. Katarakta adətən yaşla bağlı inkişaf etsə də, müxtəlif genetik və xarici amillər də bu xəstəliyin yaranmasında mühüm rol oynayır.
Kataraktanın Yaranma Səbəbləri
Katarakta çox vaxt müstəqil bir xəstəlik kimi deyil, fərqli genetik və fizioloji səbəblərdən qaynaqlanır. Gözün rəngli hissəsi olan irisin arxasında yerləşən lens, işığı fokuslayaraq retinaya ötürür. Yaşlandıqca bu linza qalınlaşır və elastikliyini itirir, bu da toxuma təhriflərinə yol açır.
Kataraktanın yaranmasına təsir edən əsas amillər bunlardır:
- Diabet (şəkərli diabet) xəstəliyi
- Göz nahiyəsindən alınan travmalar
- Keçirilmiş göz əməliyyatları
- Bəzi dərman preparatlarının uzunmüddətli istifadəsi
- Genetik meyillilik və yaşlanma prosesi
Kataraktanın Növləri
Xəstəliyin inkişaf etdiyi nahiyəyə və xüsusiyyətlərinə görə kataraktanın dörd əsas növü mövcuddur:
- Nüvə kataraktası: Lensin mərkəzində yaranır. Zamanla linza saralır və qəhvəyi rəngə çevrilir, bu da rəng qavrayışının pozulmasına səbəb olur.
- Kortikal katarakta: Lensin kənarlarından başlayır və mərkəzə doğru ağ ləkələr şəklində irəliləyir. Bu xəstələr adətən parlaq işıqdan şikayət edirlər.
- Posterior subkapsulyar katarakta: Lensin arxa səthində inkişaf edir. Oxumaqda çətinlik və işıqların ətrafında halqaların görünməsi ilə xarakterizə olunur.
- Anadangəlmə katarakta: Körpələrdə doğuşdan və ya erkən yaşlarda müşahidə olunur. Ananın hamiləlik zamanı keçirdiyi infeksiyalar buna səbəb ola bilər.
Kataraktanın Əsas Simptomları
Katarakta ilkin mərhələlərdə heç bir əlamət göstərməyə bilər. Lakin xəstəlik irəlilədikcə aşağıdakı simptomlar özünü büruzə verir:
- Bulanıq və dumanlı görmə
- Gecə görmə qabiliyyətinin kəskin azalması
- İşığa və parlaqlığa qarşı həssaslıq
- İşıq mənbələrinin ətrafında halqaların görünməsi
- Eynək və ya linza nömrələrinin tez-tez dəyişməsi
- Rənglərin solğun və ya sarımtıl görünməsi
- Tək gözlə baxdıqda ikiqat görmə
Diaqnoz və Müayinə Metodları
Göz həkimi (oftalmoloq) tərəfindən aparılan ətraflı müayinə kataraktanın dərəcəsini müəyyən etməyə imkan verir. Diaqnoz prosesində aşağıdakı prosedurlar tətbiq olunur:
| Müayinə Üsulu | Təsviri |
|---|---|
| Görmə Testi | Müxtəlif ölçülü hərflərin oxunması ilə görmə itkisinin dərəcəsi ölçülür. |
| Yarıq Lampa Müayinəsi | Gözün strukturları (buynuz qişa, iris, lens) böyüdülərək detallı incələnir. |
| Retina Skanlanması | Göz bəbəyi damcı ilə genişləndirilərək göz dibi və sinirlər yoxlanılır. |
| Oftalmoskopiya | Həkimin gözün daxili strukturlarını yaxından müayinə etməsini təmin edir. |
Kataraktanın Müalicəsi: Cərrahi Müdaxilə
Kataraktanın yeganə effektiv müalicə üsulu cərrahiyyədir. Eynəklər və ya xüsusi işıqlandırma müvəqqəti rahatlıq yaratsa da, görmə keyfiyyəti həyat standartlarını aşağı saldıqda əməliyyat qaçılmaz olur.
Əməliyyat Prosesi Haqqında:
- Əməliyyat yerli keyləşdirmə ilə aparılır, ümumi anesteziyaya ehtiyac qalmır.
- Mikroskop altında bulanıqlaşmış lens çıxarılır və yerinə süni intraokulyar linza yerləşdirilir.
- Prosedur təxminən 30 dəqiqə çəkir və xəstə həmin gün evə buraxılır.
- İki gözün də əməliyyata ehtiyacı varsa, aralarında 1-2 ay fasilə verilməlidir.
Kataraktadan Qorunma Yolları
Kataraktanın qarşısını tamamilə almaq üçün dəqiq bir üsul olmasa da, riskləri azaltmaq üçün aşağıdakı tövsiyələrə əməl edilməlidir:
- Müntəzəm göz müayinəsi: Erkən diaqnoz üçün vacibdir.
- UV qoruması: Keyfiyyətli günəş eynəklərindən istifadə edərək gözləri ultrabənövşəyi şüalardan qorumaq lazımdır.
- Zərərli vərdişlərdən uzaq durmaq: Siqaret və alkoqol istifadəsi minimuma endirilməlidir.
- Diabet nəzarəti: Şəkərli diabet xəstələri qan şəkərini tənzimləməli və tez-tez müayinə olunmalıdırlar.
- Sağlam qidalanma: Piylənmənin qarşısını almaq üçün lifli qidalar, meyvə və tərəvəz istehlakına üstünlük verilməlidir.
