Kök hüceyrənin özəllikləri

Kök Hüceyrə Nədir?

Kök hüceyrə, bədənin inkişafı və böyüməsi prosesində birdən çox hüceyrə növünə çevrilmə potensialına malik olan xüsusi hüceyrələrdir. Bu hüceyrələr rüşeym inkişafı dövründə ən mühüm rolu öz üzərinə götürərək, həm böyümə zamanı toxumaların formalaşmasına, həm də orqanizm yetkinləşdikdə toxumaların yenilənməsinə kömək edir.

Kök Hüceyrələrin Ümumi Xüsusiyyətləri

Kök hüceyrələri digər hüceyrə tiplərindən fərqləndirən üç fundamental xüsusiyyət mövcuddur:

1. Özünü yeniləmə qabiliyyəti: Bu hüceyrələr özlərini yeniləyə və uzun müddət bölünməyə davam edə bilərlər.
2. İxtisaslaşmamış struktur: Onlar hələ hər hansı bir toxuma və ya orqana məxsus spesifik hüceyrə xüsusiyyətlərinə malik deyillər.
3. Diferensiasiya potensialı: Ehtiyac yarandıqda toxuma və orqan hüceyrələrinə çevrilərək ixtisaslaşmış funksiyalar qazana bilərlər.

Yetişkin Kök Hüceyrələr və Onların Funksiyaları

Yetişkin kök hüceyrələr orqanizmdə olduqca nadir tapılır. Onların əsas funksiyası, homeostaz olaraq adlandırılan hüceyrənin sabit fəaliyyətini təmin etmək və müəyyən limit daxilində zədələnmə və ya xəstəlik səbəbiylə ölən hüceyrələri əvəz etməkdir. Məsələn, sümük iliyindəki təxminən 10.000-15.000 hüceyrədən yalnız biri hematopoetik (qan əmələ gətirən) kök hüceyrədir.

Yetişkin Kök Hüceyrələrin Əsas Xüsusiyyətləri

Yetişkin kök hüceyrələr, bütün kök hüceyrə növləri kimi, ən azı iki mühüm xüsusiyyəti bölüşür:

• Uzunmüddətli özünü yeniləmə: Uzun müddət ərzində özlərinin eyni nüsxələrini çoxaltmaq qabiliyyətinə malikdirlər.
• Başlanğıc hüceyrə funksiyası: Xarakterik morfologiyaları (formaları) və ixtisaslaşmış funksiyaları olan yetişkin hüceyrə tiplərinin yaranmasına başlanğıc verirlər.

Embrionik Kök Hüceyrələr və Pluripotentlik

Embrionik kök hüceyrələr üç-beş günlük yaşı olan embrionlardan əldə edilir. Bu inkişaf mərhələsində olan embrion blastokist adlanır və təxminən 150 hüceyrədən ibarət olur. Bu hüceyrələr tibbi tədqiqatlar üçün yüksək potensial daşıyır.

Bu hüceyrələr pluripotent kök hüceyrələrdir; yəni daha çox kök hüceyrəyə bölünə və ya bədənin hər hansı bir hüceyrəsinə çevrilə bilərlər. Bu çoxşaxəli potensial, embrional kök hüceyrələrin xəstə toxuma və orqanları bərpa etmək və ya təmir etmək məqsədilə istifadə edilməsinə imkan yaradır.