Koronar çatışmazlıq (xroniki işemik ürək xəstəlikləri)
Koronar Çatışmazlığın Səbəbləri
1. Ateroskleroz: Koronar arteriyaların iç divarında yağ, xolesterol və digər maddələrin yığılması nəticəsində yaranan lövhələr damarları daraldır və qan axınını məhdudlaşdırır.
2. Koronar Arteriya Spazmı: Damarların ani sıxılması, qan axınını məhdudlaşdırır və ya tamamilə dayandırır. Bu spazmlar daimi və ya müvəqqəti ola bilər.
3. Koronar Mikrodamar Xəstəliyi: Kiçik koronar damarların (mikroarteriyaların) zədələnməsi və düzgün işləməməsi nəticəsində ürəyin qan təchizatının azalması.
Risk Faktorları
Yüksək qan təzyiqi (hipertoniya)
Yüksək xolesterol səviyyələri
Siqaret çəkmək
Diabet
Piylənmə
Hərəkətsizlik
Sağlam olmayan pəhriz
Ailəvi tarixçə (genetik meyillilik)
Stress və anksiyete
Simptomlar
1. Angina Pektoris:
Sinədə təzyiq, yanma və ya sıxıcı ağrı.
Ağrı çənəyə, boyuna, çiyinə və ya qollara yayıla bilər.
Fiziki fəaliyyət və ya stress zamanı meydana gələr və istirahətlə azalır.
2. Nəfəs Darlığı:
Əsasən fiziki fəaliyyət zamanı ortaya çıxır.
Ağır hallarda istirahət zamanı da görülə bilər.
3. Yorğunluq:
Enerji azlığı və davamlı yorğunluq hissi.
4. Aritmiyalar:
Ürək ritminin pozulması, ürək döyüntüsünün sürətlənməsi və ya yavaşlaması.
Diaqnoz
1. EKG (Elektrokardioqram): Ürək ritmini və elektrik fəaliyyətini yoxlamaq üçün istifadə edilir.
2. Ekokardioqrafiya: Ürəyin strukturunu və fəaliyyətini qiymətləndirən ultrasəs testi.
3. Stres Testi: Fiziki fəaliyyət zamanı və ya dərmanlarla ürəyin necə işlədiyini görmək üçün istifadə edilir.
4. Koronar Angiografi: Koronar arteriyaların rentgen şəkillərini çəkərək tıxanmaları aşkar etmək üçün istifadə edilir.
5. Qan Testləri: Xolesterol və digər risk faktorlarını yoxlamaq üçün.
Müalicə
1. Dərmanlar:
Antiplatelet Dərmanlar: Aspirin və klopidogrel qan laxtalarının qarşısını almaq üçün.
Beta-blokatorlar: Ürək iş yükünü azaltmaq və ürək ritmini tənzimləmək üçün.
Statinlər: Xolesterol səviyyələrini azaltmaq üçün.
ACE İnhibitorları və ya ARB-lər: Qan təzyiqini tənzimləmək və ürək iş yükünü azaltmaq üçün.
Nitroqliserin: Angina pektorisi azaltmaq üçün.
2. Perkutan Koronar İntervensiya (PKİ): Balon angioplastika və stent yerləşdirilməsi ilə daralmış və ya tıxanmış arteriyaların açılması.
3. Koronar Arteriya Baypas Cərrahiyyəsi (KABG): Tıxanmış arteriyaları baypas etmək üçün cərrahi müdaxilə.
4. Yaşam Tərzi Dəyişiklikləri:
Siqareti tərgitmək: Ürək sağlamlığını əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşdırır.
Sağlam qidalanma: Meyvə, tərəvəz, tam taxıl və az yağlı proteinlərlə zəngin pəhriz.
Müntəzəm fiziki aktivlik: Həftədə ən azı 150 dəqiqə orta intensivlikli aerobik fəaliyyət.
Çəki idarəsi: Sağlam bədən çəkisini qorumaq.
Stressin azaldılması: Stress idarə etmə texnikaları və meditasiya.
Reabilitasiya və Profilaktika
1. Ürək Reabilitasiya Proqramları:
Məsləhət: Həyat tərzi dəyişiklikləri və dərmanların istifadəsi haqqında.
Fiziki Məşqlər: Ürək sağlamlığını yaxşılaşdırmaq üçün tənzimlənmiş məşq proqramları.
Psixoloji Dəstək: Stressin idarə edilməsi və emosional dəstək.
2. Müntəzəm Tibbi Müayinələr:
Qan təzyiqi, xolesterol və qan şəkəri səviyyələrini izləmək üçün müntəzəm müayinələr.
Nəticə
Koronar çatışmazlıq ciddi və həyati təhlükə yaradan bir vəziyyətdir, lakin vaxtında müdaxilə və müvafiq müalicə ilə idarə edilə bilər. Xəstələr həyat tərzində dəyişikliklər etməli və müntəzəm olaraq tibbi müayinələrdən keçməlidirlər. Risk faktorlarını azaltmaq və ürək sağlamlığını qorumaq üçün sağlam yaşam tərzini mənimsəmək vacibdir.