Mədə Qanaxması: Səbəbləri, Simptomları və Təcili Müdaxilə
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Mədə Qanaxması Nədir və Niyə Baş Verir?
Mədə qanaxması, həzm sisteminin yuxarı hissəsində meydana gələn və dərhal tibbi müdaxilə tələb edən ciddi bir sağlamlıq problemidir. Bu vəziyyət müxtəlif daxili və xarici faktorların təsiri ilə mədə divarının və ya qan damarlarının zədələnməsi nəticəsində yaranır. Erkən diaqnoz və düzgün müalicə həyati əhəmiyyət kəsb edir.
Mədə Qanaxmasının Əsas Səbəbləri
Mədə qanaxmasına yol açan faktorlar müxtəlifdir. Ən çox rast gəlinən səbəblər aşağıdakılardır:
1. Mədə və Onikibarmaq Bağırsaq Xorası (Peptik Xora)
- H. pylori infeksiyası: Bu bakteriya mədə qişasını zədələyərək xoraların yaranmasına səbəb ola bilər.
- NSAID dərmanlar: Aspirin, ibuprofen və naproksen kimi qeyri-steroid iltihab əleyhinə dərmanlar mədə divarına birbaşa zərər verə bilər.
2. Eroziyalı Qastrit və ya Duodenit
- Mədə turşusunun həddindən artıq istehsalı mədə divarının zədələnməsinə yol açır.
- Spirtli içkilər və siqaret istifadəsi bu riski əhəmiyyətli dərəcədə artırır.
3. Ezofagus Varisləri
Qaraciyər sirozu olan xəstələrdə portal hipertenziya səbəbiylə qida borusundakı damarlar genişlənərək partlaya bilər.
4. Mallory-Weiss Yırtığı
Şiddətli qusma və ya öskürək nəticəsində qida borusunun selikli qişasında yaranan yırtıqlar qanaxmaya səbəb olur.
5. Qaraciyər Xəstəlikləri və Xərçəng
- Portal hipertenziya: Qaraciyər damarlarında təzyiqin yüksəlməsi mədə və qida borusu damarlarını genişləndirir.
- Mədə və ya Qida Borusu Xərçəngi: Xərçəng hüceyrələri qan damarlarını zədələyərək qanaxmanı tətikləyir.
Mədə Qanaxmasının Simptomları
Mədə qanaxması özünü həm aşkar, həm də gizli əlamətlərlə büruzə verə bilər:
- Hematemez (Qan qusmaq): Təzə qırmızı qan və ya qəhvə rəngində qatılaşmış qan qusmaq.
- Melena: Qara, qatran kimi və ya tünd rəngli nəcis.
- Halsızlıq və Başgicəllənmə: Qan itkisi nəticəsində yaranan oksigen çatışmazlığı.
- Taxikardiya və Aşağı Təzyiq: Sürətli ürək döyüntüsü və qan təzyiqinin düşməsi.
- Dəri Solğunluğu: Anemiya və şok əlaməti olaraq görülən solğunluq və tərləmə.
- Qarın nahiyəsində ağrı və şişkinlik hissi.
Vacib qeyd: Ağır hallarda huşun itirilməsi və şok vəziyyəti yarana bilər.
Təcili Müdaxilə və İlk Yardım
Mədə qanaxması şübhəsi olan şəxsə aşağıdakı qaydada kömək edilməlidir:
- Xəstə dərhal uzandırılmalı və ayaqları yuxarı qaldırılmalıdır.
- Xəstəyə qətiyyən su və ya qida verilməməlidir.
- Qarın nahiyəsinə soyuq kompres (buz paketi) qoyula bilər.
- Heç bir dərman (xüsusilə aspirin və ya ibuprofen) qəbul edilməməlidir.
- Vaxt itirmədən təcili yardım çağırılmalıdır.
Diaqnoz və Müalicə Üsulları
Diaqnostik Müayinələr
| Müayinə Üsulu | Məqsədi |
|---|---|
| Endoskopiya (Qastroskopiya) | Qanaxmanın mənbəyini təyin etmək üçün əsas üsuldur. |
| Qan Analizləri | Qan itkisini və anemiyanı qiymətləndirmək üçün. |
| Nəcis Testi (Hemokult) | Gizli qanaxmaları müəyyən etmək üçün. |
| CT və ya MRI | Endoskopiya yetərsiz qaldıqda istifadə olunur. |
Müalicə Metodları
1. Endoskopik Müalicə
- Skleroterapiya: Damarın yandırılaraq qanaxmanın dayandırılması.
- Klip və ya Band Ligasyonu: Qanayan damara klip qoyulması.
2. Dərman Müalicəsi
- PPİ-lər (Omeprazol, Pantoprazol): Mədə turşusunu azaldaraq qanaxma riskini minimuma endirir.
- Antibiotiklər: H. pylori infeksiyasını aradan qaldırmaq üçün.
- Antasidlər və H2 Blokerlər: Mədə turşusunu neytrallaşdırmaq üçün.
3. Cərrahi Müdaxilə
Endoskopik və dərman müalicəsinin nəticə vermədiyi ağır hallarda cərrahi əməliyyat qaçılmaz ola bilər.
Mədə Qanaxmasından Qorunma Yolları
- Düzgün Qidalanma: Baharatlı, turşulu və yağlı qidalardan uzaq durun; yulaf, düyü və tərəvəzə üstünlük verin.
- Zərərli Vərdişlərdən İmtina: Siqaret və alkoqol mədə qişasını zəiflədir.
- Dərman İstifadəsinə Diqqət: Həkim nəzarəti olmadan NSAID qrupu dərmanlar qəbul etməyin.
- Stress İdarəetməsi: Yoga və meditasiya kimi üsullarla stressi azaldın, çünki stress mədə turşusunu artırır.
- H. Pylori Müalicəsi: İnfeksiya aşkarlandığı təqdirdə tam müalicə kursu keçilməlidir.
Nəticə: Mədə qanaxması həyati təhlükə yaradan bir vəziyyətdir. Tez-tez mədə yanması, qarın ağrısı və ya nəcisdə dəyişiklik hiss etdikdə mütləq peşəkar həkimə müraciət edin.
