Morbid Piylənmə Cərrahiyyəsi
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Piylənmə və Bədən Kütlə İndeksi (BKİ) Təsnifatı
Piylənmə, müasir dövrdə sağlamlıq üçün ciddi təhdid yaradan kompleks bir xəstəlikdir. İnsan bədənindəki çəki statusunu müəyyən etmək üçün ən geniş yayılmış metod Bədən Kütlə İndeksidir (BKİ). BKİ göstəricilərinə əsasən təsnifat aşağıdakı kimidir:
- 18,5 kq/m²-dən az: Zəif
- 18,5–24,9 kq/m²: Normal çəki
- 25–29,9 kq/m²: Artıq çəki
- 30–39,9 kq/m²: Obez (Piylənmə)
- 40 kq/m²-dən yuxarı: İrəli dərəcəli obez (Morbid piylənmə)
- 50 kq/m²-dən çox: Super obez
Bədəndəki ümumi yağ miqdarı əhəmiyyətli olsa da, yağın harada yığıldığını bilmək daha vacibdir. Xüsusilə qarın ətrafında yağ yığılması, omba və bədənin digər hissələrinə nisbətən daha yüksək sağlamlıq riski daşıyır.
Bel Çevrəsinə Görə Risk Cədvəli
| Cinsiyyət | Artan Risk | Yüksək Risk |
|---|---|---|
| Kişi | > 94 sm | > 102 sm |
| Qadın | > 80 sm | > 88 sm |
Morbid Piylənmənin Səbəb Olduğu Xəstəliklər
Morbid piylənmə yalnız estetik problem deyil, bir çox klinik pozğunluqlara və həyati təhlükə yaradan xəstəliklərə yol açır. Bu xəstəliklər arasında aşağıdakılar xüsusi qeyd edilməlidir:
- Ürək-damar sistemi: Sürətlənmiş ateroskleroz, koronar arteriya xəstəliyi, sol mədəciyin hipertrofiyası və konjestif ürək çatışmazlığı.
- Metabolik pozğunluqlar: Hipertoniya, hiperlipidemiya, insulin müqaviməti və 2-ci tip diabet.
- Tənəffüs sistemi: Yuxu apne sindromu və Pickwickian sindromu (alveolyar hipoventilyasiya).
- Həzm sistemi: Qaraciyər yağlanması, siroz, daş kisəsi problemləri və reflüks ezofagit.
- Xərçəng riski: Qadınlarda endometrial, döş və yumurtalıq; kişilərdə isə prostat və kolon xərçəngi.
- Digər risklər: Varikoz, sonsuzluq, sidik qaçırma, degenerativ artrit və artan ölüm riski.
Piylənmənin Hormonal Mexanizmi: Qrelin Faktoru
Mədə dibindən ifraz olunan qrelin hormonu piylənmə ilə birbaşa əlaqəlidir. Bu hormonun səviyyəsi hər yeməkdən əvvəl iki dəfə artır və toxluq hissi ilə azalır. Maraqlıdır ki, qrelin səviyyəsi zülalsız qidalarla artarkən, yağla zəngin qidalarla azalır. Piylənmə, əslində poligenetik faktorların və ətraf mühit amillərinin birləşməsidir.
Piylənmənin Müalicə Üsulları
Piylənmənin müalicəsində pəhriz, idman, davranış tənzimləməsi və dərman müalicəsi ilə yanaşı, effektivliyi sübut edilmiş invaziv üsullar da mövcuddur.
İntraqastrik Balon (İGB) Tətbiqi
İGB, BKİ 30-39 kq/m² arasında olan və pəhrizlə nəticə ala bilməyən xəstələr üçün uyğundur. Bu üsul 10-20% arıqlama təmin edə bilsə də, bəzi hallarda itirilmiş çəkinin geri qayıtma riski mövcuddur. Bu prosedur mütləq endokrinoloq, dietoloq və psixoterapevtdən ibarət multidisiplinar komanda tərəfindən dəstəklənməlidir.
Bariatrik Cərrahiyyə Metodları
Cərrahi müdaxilələr əsasən iki qrupa bölünür: qidanın udulmasını pozan (malabsorbsiya) və qida qəbulunu məhdudlaşdıran üsullar. Ən çox üstünlük verilən metodlar:
- Mədə Sleeve Rezeksiyası (GSR)
- Roux-en-Y Gastric Bypass (RYGP)
- Tənzimlənən Mədə Bandı (AGBT)
- Şaquli Bantlı Qastroplastika (VBG)
- Bilio-pankreatik Diversiya (BPD)
Cərrahiyyə Üçün Göstərişlər və Əks Göstərişlər
Cərrahiyyə Kimlərə Tövsiyə Olunur?
- BKİ 40-dan yuxarı olanlar və ya BKİ 35-40 arası olub yanaşı xəstəliyi (diabet, hipertoniya və s.) olanlar.
- 17-65 yaş arası şəxslər.
- Ən azı 5 ildir çəki problemi olan və qeyri-cərrahi üsullarla uğursuzluğa düçar olanlar.
Cərrahiyyəyə Əks Göstərişlər (Kimlərə Olmaz?):
- Endokrin mənşəli piylənmə və hamiləlik.
- Narkotik və ya alkoqol asılılığı.
- Psixoloji qeyri-sabitlik.
- Kəskin mədə-bağırsaq iltihabı (xoralar, Crohn xəstəliyi).
- Ciddi orqan çatışmazlığı (böyrək, qaraciyər).
