Morbid Piylənmə Cərrahiyyəsi
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Morbid Piylənmə və Bədən Kütlə İndeksi (BKİ) Təsnifatı
Piylənmə, bədəndə həddindən artıq yağ yığılması ilə xarakterizə olunan və bir çox xroniki xəstəliyə zəmin yaradan ciddi bir sağlamlıq problemidir. Tibbi praktikada çəki dərəcəsini müəyyən etmək üçün Bədən Kütlə İndeksi (BKİ) göstəricisindən istifadə olunur. BKİ göstəricilərinə görə təsnifat aşağıdakı kimidir:
| BKİ Göstəricisi (kq/m²) | Çəki Statusu |
|---|---|
| 18,5-dən az | Zəif |
| 18,5 – 24,9 | Normal Çəki |
| 25 – 29,9 | Artıq Çəki |
| 30 – 39,9 | Obez |
| 40-dan yuxarı | İrəli Dərəcəli Obez |
| 50-dən çox | Super Obez |
Yağ Paylanması və Bel Çevrəsinin Əhəmiyyəti
Bədəndəki ümumi yağ miqdarı əhəmiyyətli olsa da, bu yağın hansı nahiyələrdə toplandığını bilmək daha vacibdir. Qarın ətrafında yağ yığılması, omba və bədənin digər hissələrinə nisbətən daha yüksək sağlamlıq riski yaradır. Bel çevrəsinə görə risk səviyyələri aşağıdakı kimidir:
- Kişilərdə: 94 sm-dən yuxarı artan risk, 102 sm-dən yuxarı yüksək risk.
- Qadınlarda: 80 sm-dən yuxarı artan risk, 88 sm-dən yuxarı yüksək risk.
Morbid Piylənmənin Səbəb Olduğu Xəstəliklər
Morbid piylənmə orqanizmdə bir çox klinik pozğunluqlara və həyati təhlükə yaradan xəstəliklərə yol açır. Bu xəstəliklər arasında koronar arteriya xəstəliyi, hipertoniya, 2-ci tip diabet və yuxu apne sindromu xüsusi yer tutur. Eyni zamanda, piylənmə qaraciyər yağlanması, reflüks, sonsuzluq və müxtəlif xərçəng növləri (prostat, kolon, döş, uşaqlıq boynu) ilə birbaşa əlaqəlidir.
Piylənmə həmçinin psixososial problemlərə, hərəkət məhdudiyyətinə bağlı yorğunluğa və nəticədə ölüm riskinin artmasına səbəb olur. Sümük-oynaq sistemində isə xüsusilə bel və ayaq nahiyələrində degenerativ artrit halları müşahidə edilir.
Qrelin Hormonu və Piylənmənin Mexanizmi
Mədə dibindən ifraz olunan qrelin hormonu, aclıq hissi və piylənmə ilə sıx əlaqəlidir. Bu hormonun səviyyəsi hər yeməkdən əvvəl iki dəfə artır və yeməkdən bir saat sonra bazal səviyyəyə düşür. Qrelin səviyyəsi zülalsız qidalarla artarkən, yağla zəngin qidalarla azalır. Piylənmə, həm genetik (poligenetik), həm də ətraf mühit faktorlarının birləşməsindən yaranan kompleks bir vəziyyətdir.
Müalicə Üsulları və İntraqastrik Balon (İGB) Tətbiqi
Piylənmənin müalicəsində pəhriz, idman, davranış tənzimləməsi və dərman müalicəsi ilə yanaşı, invaziv üsullardan da istifadə olunur. İntraqastrik Balon (İGB) tətbiqi, BKİ 30-39 kq/m² arasında olan və arıqlaya bilməyən xəstələr üçün bir seçimdir. Bu üsul 10-20% arıqlama təmin edə bilsə də, bəzi hallarda itirilmiş çəkinin geri qaytarılması riski mövcuddur.
İGB tətbiqi mütləq multidissiplinar bir komanda (endokrinoloq, dietoloq, psixoterapevt və s.) tərəfindən dəstəklənməlidir. Bu prosedur həmçinin əməliyyat riski yüksək olan və ya cərrahiyyə istəməyən morbid obez xəstələrdə riskləri azaltmaq üçün tətbiq edilə bilər.
Bariatrik Cərrahiyyə Üsulları
Morbid piylənmənin cərrahi müalicəsi əsasən iki qrupa bölünür: qidanın sorulmasını pozan malabsorbsiya əməliyyatları və qida qəbulunu məhdudlaşdıran bariatrik üsullar. Müasir cərrahiyyədə ən çox üstünlük verilən metodlar bunlardır:
- Tənzimlənən Mədə Bandı (AGBT)
- Şaquli Bantlı Qastroplastika (VBG)
- Roux-en-Y Gastric Bypass (RYGP)
- Mədə Sleeve Rezeksiyası (GSR)
- Bilio-pankreatik Diversiya (BPD)
Cərrahiyyə Üçün Göstərişlər
Cərrahi müdaxilə üçün xəstənin müəyyən kriteriyalara cavab verməsi şərtdir:
- BKİ 40 və ya daha çox olanlar.
- BKİ 35-40 arası olub, yanaşı xəstəliyi (diabet, hipertoniya, yuxu apnesi və s.) olanlar.
- Qeyri-cərrahi üsullarla dəfələrlə uğursuzluğa düçar olanlar.
- 17-65 yaş aralığında olan və ən az 5 ildir çəki problemi yaşayanlar.
Cərrahiyyəyə Əks Göstərişlər
Bəzi hallarda cərrahi əməliyyat riskli hesab olunur və tövsiyə edilmir:
- Endokrin mənşəli piylənmə və ya irəli yaş.
- Narkotik və alkoqol asılılığı, psixoloji qeyri-sabitlik.
- Mədə-bağırsaq sisteminin kəskin iltihabi xəstəlikləri (xoralar, Crohn).
- Orqan çatışmazlığı (böyrək, qaraciyər) və hamiləlik.
- Aspirin və ya NSAİİ preparatlarından daimi istifadə zərurəti.
