Öd daşı, diaqnostikası, müalicəsi və laparoskopik cərrahiyyə

Öd Kisəsi Daşları və Onların Yaranma Səbəbləri

Öd kisəsi orqanizmdə əsasən ağır zəncirli yağların həzm edilməsindən məsuldur. Öd axınının müxtəlif səbəblərdən yavaşlaması və ya öd tərkibinin kondensasiyası (qatılaşması) nəticəsində kisədə öd çamuru və daşlar meydana gəlir. Elmi araşdırmalar göstərir ki, öd daşlarının 80%-ni xolesterin daşları təşkil edir. Qida qəbulu birbaşa daş əmələ gəlməsinə təsir etməsə də, profilaktika üçün yağ əsaslı pəhrizlərdən qaçınmaq tövsiyə olunur.

Risk Faktorları

Öd kisəsində daş yaranma ehtimalını artıran müəyyən amillər mövcuddur. Bu risk faktorlarına aşağıdakılar daxildir:

• Qadın cinsinə mənsub olmaq və 40 yaşdan yuxarı olmaq
• Artıq çəki (obezitə) və çoxlu doğuşlar
• Ailə tarixində öd daşı xəstəliyinin olması
• Xolesterinin yüksək olması
• İrsi sferositoz kimi bəzi qan xəstəlikləri

Öd Kisəsi Daşının Əlamətləri Hansılardır?

Öd daşı xəstəliyi olan insanların böyük əksəriyyətində uzun müddət heç bir əlamət müşahidə olunmur. Daşların sayı və ölçüsü artsa belə, şikayət yaratmadığı üçün bu vəziyyət tibbdə "səssiz" sağlamlıq problemi kimi xarakterizə olunur. Bununla belə, xəstələrin 20-30%-də müəyyən simptomlar kəskinləşə bilər.

Xüsusilə yağlı yeməklərdən sonra yaranan həddindən artıq şişkinlik və qarından başlayaraq çiyinə vuran ağrılar ən geniş yayılmış əlamətlərdir. Bu simptomlar kişilərə nisbətən 40 yaş və yuxarı qadınlarda daha çox rast gəlinir.

Öd Daşının Yarada Biləcəyi Ciddi Fəsadlar

Öd daşları müalicə edilmədikdə orqanizmdə ciddi fəsadlara yol aça bilər. Bu fəsadlar arasında öd kisəsinin iltihabı, öd axarına daşın düşməsi nəticəsində yaranan obstruktiv sarılıq və mədəaltı vəzinin iltihabı (pankreatit) xüsusi yer tutur. Xəstələrdə adətən qarının sağ-yuxarı nahiyəsində başlayan, sağa və arxaya yayılan ağrılar, ürəkbulanma və qusma tutmaları müşahidə edilir.

İltihabın mövcudluğu zamanı bu simptomlara yüksək qızdırma da əlavə olunur. Ağrılı tutmalar adətən ağır, yağlı yeməkdən sonra başlayır və 1-5 saat arası davam edir. Digər təhlükəli fəsadlar isə aşağıdakılardır:

1. Mexaniki tıxanıqlıq: İri daşların öd kisəsi divarını deşərək nazik bağırsağa keçməsi.
2. Xərçəng riski: Ölçüsü 2-3 sm-dən çox olan daşlar daxili divarı daim qıcıqlandıraraq xroniki iltihab və xərçəng riskini artırır.

Öd Kisəsi Daşlarının Diaqnostikası

Xəstəliyin diaqnozu tipik müayinə nəticələri, qan, sidik və nəcis testləri ilə yanaşı, ultrasəs (US) müayinəsi vasitəsilə qoyulur. Ultrasəs müayinəsi ilə 100%-ə yaxın dəqiq diaqnoz qoymaq mümkündür. Nadir hallarda kompüter tomoqrafiyası (KT) və MRT kimi görüntüləmə üsullarına ehtiyac duyulur. Öd yollarındakı daşların həm diaqnozu, həm də müalicəsi üçün ERCP adlanan endoskopik müdaxilədən istifadə edilir.

Müalicə Üsulu: Cərrahi Əməliyyat

Şikayətlərə səbəb olan öd kisəsi daşlarının yeganə effektiv müalicə yolu əməliyyatdır. Öd daşları öd kisəsinin xəstəliyi olduğu üçün yalnız daşların çıxarılması kifayət deyil; bu halda daşlar yenidən əmələ gələcəkdir. Bu səbəbdən öd kisəsi və daşlar birlikdə çıxarılır. Müasir tibbdə ən uyğun üsul laparoskopik cərrahiyyədir.

Laparoskopik (Qapalı) Əməliyyatın Üstünlükləri

Laparoskopik əməliyyat xalq arasında "bıçaqsız və qansız" əməliyyat kimi tanınır. Bu üsulun üstünlükləri:

• Qarın divarında cəmi 0,5-1 sm diametrli 3-4 deşik açılır.
• Xəstə qısa müddətdə normal həyatına qayıdır.
• Obez və şəkərli diabet xəstələrində yaranın sağalma riski daha azdır.
• Əməliyyatın laparoskopik yolla tamamlanma ehtimalı 95%-dən yuxarıdır.

Açıq və Qapalı Əməliyyatın Müqayisəsi

İnkişaf edən texnologiya ilə laparoskopik əməliyyatlar öd kisəsi daşlarının müalicəsində qızıl standart hesab olunur. Bu üsul həm təhlükəsizliyi, həm də estetik üstünlükləri ilə xəstələr üçün ən effektiv seçimdir.