Ortez nədir? Ortezdən necə istifadə etməli?
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Ortezlərin Növləri və Funksiyaları
Ortezlər, bədənin müxtəlif hissələrini dəstəkləmək, hərəkəti tənzimləmək və ya müalicə prosesini sürətləndirmək üçün istifadə olunan tibbi cihazlardır. Bu cihazlar tətbiq olunduğu nahiyəyə və yerinə yetirdiyi funksiyaya görə bir neçə əsas qrupa bölünür.
1. Üst Ətraf Ortezi
Bu növ ortezlər əllər, biləklər, dirsəklər və çiyinlər üçün xüsusi olaraq nəzərdə tutulmuşdur. Üst ətraf ortezlərinə misal olaraq bilək dəstəkləyicilərini və dirsək bandajlarını göstərmək olar. Bu cihazlar yuxarı ətrafların stabilliyini təmin edir.
2. Alt Ətraf Ortezi
Ayaq və diz oynaqlarını dəstəkləmək məqsədilə istifadə olunur. Ən çox rast gəlinən nümunələr arasında diz bandajları və ayaq barmağı dəstəkləyiciləri yer alır. Bu ortezlər yerimə zamanı yükün paylanmasına kömək edir.
3. Onurğa Ortezi
Onurğanı dəstəkləmək, hərəkətsizləşdirmək və ya duruş pozğunluqlarını düzəltmək üçün tətbiq edilir. Bel bandajları və boyunluqlar (servikal yaxa) bu kateqoriyanın ən geniş yayılmış nümunələridir.
4. Xüsusi Funksional Ortezlər
İdman zədələri, ağır travmalar və ya spesifik xəstəliklər üçün fərdi olaraq hazırlanmış cihazlardır. Məsələn, skolioz üçün onurğa korseyi bu qrupa daxil olan mühüm funksional cihazdır.
5. Dinamik və Statik Ortezlər
Ortezlər hərəkətə təsirinə görə iki yerə ayrılır:
- Dinamik Ortezlər: Oynaqların hərəkətinə aktiv şəkildə dəstək verir.
- Statik Ortezlər: Müəyyən nahiyənin hərəkətini tamamilə məhdudlaşdırır və qoruyur.
Ortezlərdən İstifadə Necə Olmalıdır?
Ortezlərin effektivliyi onların düzgün istifadəsindən birbaşa asılıdır. Maksimum fayda əldə etmək üçün aşağıdakı qaydalara riayət edilməlidir:
- Həkim Tövsiyəsi: Ortezlər mütləq həkim məsləhəti ilə alınmalıdır. Zədələnmənin və ya xəstəliyin xarakterinə uyğun cihazın seçilməsi müalicənin əsas şərtidir.
- Doğru Ölçü və Uyğunluq: Cihaz bədən ölçülərinə tam uyğun olmalıdır. Çox sıx və ya həddindən artıq boş olan ortezlər fayda vermək əvəzinə zərər yetirə bilər.
- İstifadə Qaydalarına Riayət: Həkimin təyin etdiyi müddət və tezlikdə istifadə edilməli, yalnız lazımi hissələrə tətbiq olunmalıdır.
- Rahatlıq və Təmizlik: Ortez dəriyə həddindən artıq təzyiq göstərməməlidir. Gigiyenanı qorumaq üçün cihaz hər gün təmizlənməlidir.
- Hərəkət Məşqləri: Hərəkət qabiliyyətini bərpa etmək üçün ortez istifadəsi fizioterapiya və xüsusi məşqlərlə kombinasiya edilməlidir.
- Uzunmüddətli İstifadəyə Diqqət: Cihazı fasiləsiz olaraq uzun müddət istifadə etməkdən çəkinmək lazımdır. Müntəzəm olaraq həkimlə məsləhətləşərək cihazın vəziyyəti yoxlanılmalıdır.
Ortezlərin İstifadə Sahələri
Ortezlər tibbin müxtəlif sahələrində geniş tətbiq olunur:
- Travma və Zədələnmələr: Sümük qırıqları, əzələ dartılmaları və oynaq zədələri zamanı.
- Nevrologiya: İflic, sinir zədələnməsi və hərəkət pozuntuları ilə müşayiət olunan xəstəliklərdə.
- Ortopediya: Skolioz, lordoz, oynaq artriti və digər onurğa problemlərində.
- İdman Zədələri: Travmaların müalicəsi və profilaktik qorunma məqsədilə.
- Reabilitasiya: Cərrahiyyə əməliyyatlarından sonra hərəkət qabiliyyətinin bərpası üçün.
Ortezlərin Sağlamlıq Üçün Faydaları
| Fayda Növü | Təsviri |
|---|---|
| Dəstək və Stabilizasiya | Zədələnmiş əzələ, sümük və ya oynağı sabit saxlayır. |
| Hərəkətin Məhdudlaşdırılması | Zədəli nahiyənin istirahət etməsinə və sağalmasına şərait yaradır. |
| Ağrının Azaldılması | Təsirlənmiş bölgədəki təzyiqi azaldaraq rahatlıq təmin edir. |
| Funksiyanın Bərpası | Reabilitasiya dövründə bədən funksiyalarının geri qazanılmasına kömək edir. |
| Risk Azaldılması | Əməliyyat sonrası və ya travma zamanı qoruyucu rol oynayır. |
Ortez İstifadəsi Zamanı Diqqət Ediləcək Məqamlar
Ortez istifadə edərkən bəzi riskləri nəzərə almaq vacibdir. Cihaz dəriyə birbaşa təmas etdiyindən sürtünmə və qıcıqlanmaya səbəb ola bilər; buna görə də dərinin təmizliyinə və nəmləndirilməsinə diqqət yetirilməlidir.
Yanlış istifadə hərəkət məhdudluğuna və ya uyğunsuz ölçü seçimi əlavə ağrılara yol aça bilər. Hər hansı bir fəsad və ya narahatlıq yarandıqda dərhal həkimlə mütəmadi nəzarət çərçivəsində mütəxəssisə müraciət edilməlidir.
Nəticə
Ortezlər, düzgün istifadə edildikdə zədələnmə və xəstəliklər zamanı bədənə mühüm dəstək verən vasitələrdir. Unutmaq olmaz ki, ortezlər sadəcə köməkçi cihazlardır və əsas müalicəni əvəz etmir. Maksimum nəticə üçün həkim tövsiyələrinə tam əməl edilməli və cihazın uyğunluğu mütəmadi yoxlanılmalıdır.
