Parazitlərin səbəb olduğu dəri xəstəlikləri

Dəri Parazitləri və Onların Sağlamlığa Təsirləri

Dəri parazitləri, müxtəlif mikroorqanizmlər və həşəratlar tərəfindən törədilən, ciddi narahatlıqlara səbəb olan infeksion xəstəliklərdir. Bu xəstəliklər vaxtında diaqnoz qoyulub müalicə edilmədikdə, dəridə qalıcı zədələnmələrə və sistemik fəsadlara yol aça bilər. Aşağıda ən çox rast gəlinən parazitar dəri xəstəlikləri, onların simptomları və tətbiq olunan müalicə metodları ətraflı şəkildə təqdim olunmuşdur.

1. Qotur (Scabies)

Qotur xəstəliyi, Sarcoptes scabiei adlı mikroskopik gənələr tərəfindən törədilən yoluxucu bir dəri xəstəliyidir. Bu parazitlər dərinin alt qatlarında tunellər qazaraq çoxalırlar.

• Simptomlar: Xüsusilə gecə saatlarında şiddətlənən qaşıntı, dəri üzərində qırmızı qabarcıqlar və sızanaq bənzəri səpkilər.
• Lokalizasiya: Bilək, dirsək, qoltuq altı, bel, qasıq və ayaq barmaqları arasında müşahidə olunan qırmızı zolaqlı izlər.
• Müalicə: Permetrin tərkibli topikal antiparazitar kremlər, losyonlar və zəruri hallarda sistemik ivermectin preparatları tətbiq edilir.

2. Bitlərlə Yoluxma (Pediculosis)

Bitlər insan bədənində müxtəlif nahiyələrdə məskunlaşan parazitləridir. Bunlar əsasən üç qrupa bölünür: baş biti (Pediculus humanus capitis), bədən biti (Pediculus humanus corporis) və pubik bit (Pthirus pubis).

• Simptomlar: Şiddətli qaşıntı, dəridə qırmızı ləkələr və qaşınma nəticəsində yaranan izlər.
• Diaqnostik əlamət: Baş dərisində, boyun nahiyəsində və qulaq arxasında görünən bit yumurtaları (sirkələr).
• Müalicə: Permetrin şampunları kimi topikal insektisidlər, xüsusi sıx dişli daraqlar və şəxsi əşyaların yüksək temperaturda dezinfeksiyası.

3. Leishmaniasis (Layşmanioz)

Bu xəstəlik Leishmania protozoa parazitləri tərəfindən törədilir və insanlara əsasən qum milçəklərinin dişləməsi vasitəsilə keçir.

• Simptomlar: Dəri üzərində uzun müddət sağalmayan xoralar, şiddətli hallarda isə iltihab və şişkinlik.
• Müalicə: Meglumine antimoniate və amfoterisin B kimi antiparazitar dərmanlar, həmçinin zədələnmiş toxumaların cərrahi təmizlənməsi.

4. Miyazis (Myiasis)

Miyazis, Diptera (ikiqanadlılar) dəstəsinə aid olan milçəklərin sürfələrinin canlı toxumalara yerləşməsi nəticəsində yaranır.

• Simptomlar: Dəridə açıq yaralar və ya furunkul bənzəri şişkinliklər. Yaraların daxilində hərəkət edən sürfələrin olması xarakterikdir.
• Müalicə: Sürfələrin mexaniki yolla çıxarılması, infeksiyaya qarşı antibiotik terapiyası və yaraların müntəzəm sarğısı.

5. Filariasis (Fil xəstəliyi)

Wuchereria bancrofti, Brugia malayi və Brugia timori kimi nematodların səbəb olduğu bu xəstəlik, ağcaqanadlar vasitəsilə ötürülür və limfa sistemini zədələyir.

• Simptomlar: Dərinin həddindən artıq qalınlaşması, limfa düyünlərinin şişməsi.
• Ağırlaşmalar: Əzaların deformasiyaya uğraması və həddindən artıq böyüməsi (elephantiasis).
• Müalicə: Diethylcarbamazine və ivermectin kimi antiparazitar preparatlar, limfa sisteminin idarə olunması.

6. Creeping Eruption (Cutaneous Larva Migrans)

Əsasən it və pişik nəcisindən keçən Ancylostoma braziliensis sürfələrinin dəri daxilində hərəkət etməsi ilə yaranan patologiyadır.

• Simptomlar: Dəri səthində sürünən, qırmızı və qıvrım zolaqlar, dözülməz qaşıntı.
• Müalicə: Albendazole və ya thiabendazole tərkibli dərmanlar, qaşıntı əleyhinə topikal vasitələr.

Xülasə və Müalicə Cədvəli

Önəmli Qeyd: Parazitlərin səbəb olduğu dəri xəstəlikləri müalicə olunmadıqda ciddi sağlamlıq problemlərinə yol aça bilər. Dəqiq diaqnoz və effektiv müalicə üçün mütləq bir dermatoloq və ya infeksionist mütəxəssislə məsləhətləşmək vacibdir.