Parazitlərin səbəb olduğu dəri xəstəlikləri

Parazitar Dəri Xəstəlikləri və Onların Sağlamlığa Təsiri

Dəri sağlamlığına ciddi təsir göstərən parazitar xəstəliklər, müxtəlif mikroorqanizmlər, gənələr və sürfələr tərəfindən törədilir. Bu xəstəliklər həm fiziki diskomfort yaradır, həm də müalicə olunmadıqda ciddi fəsadlara yol açır. Aşağıda ən çox rast gəlinən parazitar dəri infeksiyaları, onların spesifik simptomları və tətbiq olunan müalicə üsulları ətraflı şəkildə təqdim olunmuşdur.

1. Quduz Qotur (Scabies)

Qotur xəstəliyi, dərinin altına girərək tunellər açan Sarcoptes scabiei adlı kiçik gənələr tərəfindən törədilir. Bu parazit dərinin üst qatlarında sürətlə çoxalaraq şiddətli allergik reaksiyalara səbəb olur.

Simptomlar və Müalicə

• Simptomlar: Xüsusən gecə saatlarında artan şiddətli qaşıntı, dəri üzərində qırmızı qabarcıqlar və sızanaqlar. Bilək, dirsək, qoltuq altı, bel və qasıq nahiyələrində zolaqlı izlər müşahidə edilir.
• Müalicə: Əsasən permetrin kremi kimi topikal antiparazitar losyonlar və ya ağır hallarda ivermectin tərkibli sistemik dərmanlar tətbiq olunur.

2. Bitlərlə Yoluxma (Pediculosis)

Pediculosis, müxtəlif növ bitlərin insan bədənində məskunlaşması nəticəsində yaranır. Bu parazitlər qanla qidalanaraq dərinin qıcıqlanmasına səbəb olur.

• Səbəbkar Parazitlər: Baş biti (Pediculus humanus capitis), bədən biti (Pediculus humanus corporis) və pubik bit (Pthirus pubis).
• Simptomlar: Şiddətli qaşıntı, qırmızı ləkələr və xüsusilə baş dərisində, qulaq arxasında görünən bit yumurtaları (nits).
• Müalicə: Permetrin şampunları, xüsusi bit daraqları və yoluxmuş geyimlərin yüksək temperaturda yuyulması vacibdir.

3. Leishmaniasis

Bu xəstəlik Leishmania adlı protozoa parazitləri tərəfindən törədilir və insanlara qum milçəkləri vasitəsilə ötürülür. Dəri formasında uzunmüddətli yaralarla xarakterizə olunur.

• Simptomlar: Dəri üzərində aylarla sağalmayan yaralar, iltihablanma və şişkinlik.
• Müalicə: Meglumine antimoniate və ya amfoterisin B kimi antiparazitar preparatlar istifadə olunur. Bəzi hallarda yara toxumalarının cərrahi təmizlənməsi tələb oluna bilər.

4. Miyazis

Miyazis, ikiqanadlı sineklərin sürfələrinin canlı toxumalara yerləşməsi nəticəsində yaranan bir infeksiyadır. Bu vəziyyət dərinin dərin qatlarına təsir edə bilər.

• Simptomlar: Dəri üzərində açıq yaralar, furunkullar və yaraların içərisində hərəkət edən sürfələr.
• Müalicə: Sürfələrin mexaniki yolla çıxarılması, infeksiyaya qarşı antibiotik tətbiqi və yaraların steril şəkildə sarılması.

5. Filariasis

Filariasis, ağcaqanadlar vasitəsilə yayılan nematodların (qurdların) limfa sisteminə zərər verməsi ilə nəticələnir. Bu xəstəlik bədəndə ciddi deformasiyalara yol aça bilər.

• Səbəbkar Parazitlər: Wuchereria bancrofti, Brugia malayi və Brugia timori.
• Simptomlar: Dərinin qalınlaşması, limfa düyünlərində şişmə və əzaların həddindən artıq böyüməsi (elephantiasis).
• Müalicə: Diethylcarbamazine və ivermectin kimi dərmanlarla parazitlərin məhv edilməsi və limfa sisteminin idarə olunması.

6. Creeping Eruption (Cutaneous Larva Migrans)

Əsasən it və pişik nəcisindən keçən nematod sürfələri tərəfindən törədilir. Sürfələr dərinin altında hərəkət edərək xarakterik izlər buraxır.

• Simptomlar: Dəri səthində sürünən qırmızı zolaqlar, dözülməz qaşıntı və qızartı.
• Müalicə: Albendazole və ya thiabendazole kimi antiparazitar dərmanlar, həmçinin qaşıntı əleyhinə topikal kremlər.

Xülasə və Vacib Xəbərdarlıq

Parazitar dəri xəstəliklərinin müalicəsində vaxt itirmək vəziyyəti ağırlaşdıra bilər. Aşağıdakı cədvəldə xəstəliklərin əsas xüsusiyyətləri ümumiləşdirilmişdir:

Önəmli Qeyd: Parazitlərin səbəb olduğu dəri xəstəlikləri müalicə olunmasa, ciddi sağlamlıq problemlərinə səbəb ola bilər. Dəqiq diaqnoz və effektiv müalicə üçün mütləq bir dermatoloq və ya infeksionist ilə məsləhətləşmək vacibdir.