Perthes xəstəliyi haqqında
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Perthes Xəstəliyi Nədir?
Perthes xəstəliyi, bud sümüyünün yuxarı hissəsində yerləşən və femur başı olaraq adlandırılan dəyirmi nahiyədə qan dövranının pozulması nəticəsində yaranan ciddi bir ortopedik problemdir. Adətən 4-8 yaş arası uşaqlarda rast gəlinən bu xəstəlik, hər 10.000 uşaqdan birində müşahidə olunur. Çox vaxt tək bir oynaqda görülsə də, bəzi hallarda hər iki ombada da inkişaf edə bilər. Bu vəziyyətdə diaqnozun digər xəstəliklərlə qarışdırılmaması üçün mütəxəssis diqqəti olduqca vacibdir.
Perthes Xəstəliyində Risk Faktorları
Xəstəliyin dəqiq səbəbi tam olaraq bilinməsə də, aparılan tədqiqatlar müəyyən faktorların Perthes inkişaf riskini artırdığını göstərir. Aşağıdakı meyllər xəstəliyin yaranmasında rol oynaya bilər:
- Diqqət çatışmazlığı və hiperaktivlik problemi olan uşaqlar
- Sosial-iqtisadi səviyyəsi aşağı olan ölkələrdə yaşamaq
- Ailə tarixində Perthes xəstəliyinin mövcudluğu
- Avropa və Asiya irqinə mənsub olmaq
- Aşağı doğum çəkisi ilə dünyaya gəlmək
- Siqaret çəkilən mühitlərdə olmaq (passiv siqaret çəkmə)
Perthes Xəstəliyinin Simptomları Nələrdir?
Perthes xəstəliyi müxtəlif klinik əlamətlərlə özünü büruzə verir. Simptomlar bəzən çox yüngül, bəzən isə gündəlik fəaliyyətə təsir edəcək qədər şiddətli ola bilər. Əsas simptomlar aşağıdakılardır:
- Bud və omba nahiyəsində kəskin və ya küt ağrılar
- Yerimə zamanı müşahidə olunan axsaqlıq
- Çox nadir hallarda rast gəlinən ayaq qısalması
Uşağın tez-tez ağrıdan şikayət etdiyi və yeriməkdə çətinlik çəkdiyi hallarda, vaxt itirmədən bir uşaq ortopedinə müraciət edilməlidir.
Diaqnostik Metodlar və Müayinə Prosesi
Perthes xəstəliyinin diaqnozu fiziki müayinə və görüntüləmə üsulları ilə qoyulur. Diaqnostika prosesində tətbiq olunan addımlar bunlardır:
- Rentgen Müayinəsi: Əksər hallarda xəstəliyi müəyyən etmək üçün kifayətdir. Lakin çox erkən mərhələlərdə problem rentgendə görünməyə bilər. Ağrılar davam edərsə, rentgen təkrar olunmalıdır.
- MRT və Sintiqrafiya: Uşaq ortopedinin zəruri hesab etdiyi xüsusi hallarda daha detallı görüntüləmə üçün istifadə olunur.
Perthes Xəstəliyinin Müalicə Yolları
Müalicə protokolu xəstənin yaşından və xəstəliyin hansı dərəcədə olmasından asılı olaraq fərdi şəkildə planlaşdırılır. Müalicənin əsas məqsədi bud sümüyü başının sferik (dəyirmi) quruluşunu və oynaq hərəkətliliyini qorumaqdır.
| Müalicə Yanaşması | Tətbiq Olunan Şərtlər |
|---|---|
| Müşahidə və İzləmə | 6 yaşdan kiçik uşaqlar və ilkin mərhələ |
| Fəaliyyət Məhdudiyyəti | İdman fəaliyyətlərinin qadağan edilməsi, istirahət |
| Cərrahi Müdaxilə | Bud sümüyü başını yuvada saxlamaq üçün zəruri hallarda |
| Fizioterapiya | Gec diaqnoz qoyulan və irəliləmiş mərhələlərdə |
Xəstəliyin Mərhələləri və Gedişatı
Perthes xəstəliyi 4 mərhələdə inkişaf edir. Xəstələr adətən ikinci mərhələdə simptomları hiss edərək həkimə müraciət edirlər. Üçüncü və dördüncü mərhələlərdə femur başında sümük ölümü baş verə bilər. Bu zaman bədən ölü toxumaları əvəz etmək üçün yeni sümük toxuması yaradır.
Önəmli Qeyd: Müalicə prosesi uşağın sümük inkişafı tamamlanana qədər davam edir. Erkən müalicə ilə sağalma əldə edildikdə yetkinlik dövründə problem yaranmır, lakin irəli yaşlarda (50-60 yaş) omba nahiyəsində artrit (oynaq iltihabı) riski mövcud ola bilər.
