Qan təzyiqi

Qan Təzyiqi Nədir və Hansı Növləri Vardır?

Qan təzyiqi, ürəyin qanı damarlara pompalaması zamanı damar divarlarına göstərdiyi təzyiqdir. Sağlam bir həyat üçün qan təzyiqinin normal səviyyədə saxlanılması kritik əhəmiyyət kəsb edir. Tibbi nöqteyi-nəzərdən qan təzyiqi iki əsas kateqoriyaya bölünür:

• Sistolik təzyiq: Ürək yığılaraq qanı damarlara vurduğu zaman yaranan təzyiqdir. Bu, təzyiq ölçülərkən yuxarı dəyər olaraq ifadə edilir (məsələn, 120/80 mmHg göstəricisindəki "120").
• Diastolik təzyiq: Ürək əzələsi rahatladıqda və qanla dolduqda yaranan təzyiqdir. Bu isə aşağı dəyər olaraq qeyd olunur (məsələn, 120/80 mmHg göstəricisindəki "80").

Qan Təzyiqi Dəyərləri Cədvəli

Qan təzyiqinin hansı dərəcədə olduğunu anlamaq üçün aşağıdakı beynəlxalq standartlara uyğun təzyiq kateqoriyaları cədvəlini nəzərdən keçirə bilərsiniz:

Qan Təzyiqinin Normaldan Kənar Olmasının Nəticələri

Təzyiqin normadan kənara çıxması orqanizm üçün ciddi risklər yaradır. Yüksək qan təzyiqi (hipertoniya) uzunmüddətli dövrdə ürək-damar xəstəlikləri, insult, böyrək çatışmazlığı və görmə itkisi riskini əhəmiyyətli dərəcədə artırır.

Digər tərəfdən, aşağı qan təzyiqi (hipotoniya) beyinə və digər həyati orqanlara gedən qan axınının azalmasına səbəb olur. Bu vəziyyət başgicəllənmə, halsızlıq və şüur itkisi ilə nəticələnə bilər.

Yüksək və Aşağı Təzyiqin Səbəbləri

Yüksək Qan Təzyiqinin (Hipertoniya) Səbəbləri

Hipertoniyanın inkişafında həm genetik, həm də ekoloji faktorlar rol oynayır:

• Genetik faktorlar: Ailə tarixində hipertoniya olan şəxslərdə risk daha yüksəkdir.
• Həyat tərzi: Həddindən artıq duz qəbulu, piylənmə, fiziki aktivliyin azlığı, siqaret və spirtli içki istifadəsi.
• Stress: Uzunmüddətli emosional gərginlik.
• Yanaşı xəstəliklər: Böyrək xəstəlikləri, hormonal pozuntular və yuxu apnesi.

Aşağı Qan Təzyiqinin (Hipotoniya) Səbəbləri

Hipotoniya adətən orqanizmdəki ani dəyişikliklər və ya çatışmazlıqlar nəticəsində yaranır:

• Dehidrasiya: Orqanizmin susuz qalması.
• Qan itkisi: Travma və ya daxili qanaxmalar.
• Hamiləlik: Bu dövrdə təzyiqin düşməsi təbii hal hesab oluna bilər.
• Ürək və dərman faktorları: Ürəyin nasos funksiyasının zəifləməsi və ya bəzi dərmanların (diuretiklər, antidepresantlar) yan təsirləri.

Qan Təzyiqinin Diaqnozu Necə Qoyulur?

Peşəkar diaqnoz üçün mütəxəssis nəzarəti və müəyyən müayinələr tələb olunur:

1. Qan təzyiqi ölçümü: Sfigmomanometr cihazı ilə mütəmadi nəzarət.
2. Elektrokardioqrafiya (EKQ): Ürəyin elektrik fəaliyyətinin yoxlanılması.
3. Laborator analizlər: Böyrək funksiyaları və elektrolit balansını yoxlamaq üçün qan və sidik analizləri.
4. Görüntüləmə: Ürək və damar strukturunu araşdırmaq üçün MRT və ya KT müayinələri.

Qan Təzyiqinin Müalicə Üsulları

Yüksək Təzyiqin Müalicəsi

• Həyat tərzi dəyişiklikləri: Az duzlu pəhriz, müntəzəm idman və zərərli vərdişlərdən imtina.
• Dərman müalicəsi: Həkim tərəfindən təyin olunan diuretiklər, beta-blokerlər və ya ACE inhibitorları.
• Stress idarəçiliyi: Meditasiya və yoga kimi rahatlama texnikaları.

Aşağı Təzyiqin Müalicəsi

• Maye və duz qəbulu: Orqanizmin hidratasiyası və həkim məsləhəti ilə duz miqdarının artırılması.
• Farmakoloji dəstək: Təzyiqi normallaşdıran xüsusi preparatlar.
• Kök səbəbin aradan qaldırılması: Qan itkisi və ya ürək problemlərinin müalicəsi.

Sağlam Təzyiq üçün Praktiki Tövsiyələr

Qan təzyiqinizi nəzarətdə saxlamaq üçün bu qaydalara əməl edin:

• Sağlam qidalanın: Meyvə, tərəvəz və tam taxıllara üstünlük verin; trans yağlardan uzaq durun.
• Aktiv olun: Gündəlik ən azı 30 dəqiqə orta intensivlikli idmanla məşğul olun.
• Monitorinq aparın: Evdə mütəmadi olaraq təzyiqinizi ölçün və nəticələri qeyd edin.

Nə zaman həkimə müraciət etməli? Əgər təzyiqiniz 180/120 mmHg və daha yüksəkdirsə, qəfil başgicəllənmə və şüur itkisi yaşayırsınızsa və ya sinə ağrısı, nəfəs darlığı müşahidə olunursa, dərhal tibbi yardım almalısınız. Erkən diaqnoz həyat qurtarır.