Qan təzyiqi nədir? növləri hansılardır?
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Qan Təzyiqi Haqqında Ümumi Məlumat
Qan təzyiqi, ürəyin qanı damarlara pompalayarkən damar divarlarına göstərdiyi təzyiqdir və ümumi sağlamlığın ən kritik göstəricilərindən biri hesab olunur. Qan təzyiqinin səviyyəsi orqanizmin həyati funksiyalarını yerinə yetirməsi üçün optimal həddə olmalıdır. Bu yazıda normal qan təzyiqi, yüksək təzyiq (hipertoniya), aşağı təzyiq (hipotoniya) və digər spesifik təzyiq növləri haqqında ətraflı məlumat əldə edəcəksiniz.
1. Normal Qan Təzyiqi
Sağlam bir fərd üçün ideal qan təzyiqi göstəriciləri aşağıdakı kimidir:
- Sistolik təzyiq (Böyük təzyiq): 120 mmHg-dan aşağı
- Diastolik təzyiq (Kiçik təzyiq): 80 mmHg-dan aşağı
Təsiri: Bu səviyyələr sağlam qan dövranını, normal ürək və damar funksiyalarının qorunmasını təmin edir.
2. Hipertoniya (Yüksək Qan Təzyiqi)
Hipertoniya, qan təzyiqinin xroniki olaraq normal səviyyədən yüksək olması vəziyyətidir. Müalicə edilmədikdə ürək xəstəlikləri, böyrək çatışmazlığı və insult kimi ciddi fəsadlara yol aça bilər.
Hipertoniyanın Mərhələləri
| Mərhələ | Sistolik (mmHg) | Diastolik (mmHg) |
|---|---|---|
| Hipertoniya Mərhələ 1 | 130-139 | 80-89 |
| Hipertoniya Mərhələ 2 | 140 və ya daha yüksək | 90 və ya daha yüksək |
| Hipertenziv Böhran | 180 və ya daha yüksək | 120 və ya daha yüksək |
Qeyd: Hipertenziv böhran zamanı təxirəsalınmaz tibbi müdaxilə mütləqdir.
Səbəblər və Əlamətlər
Səbəblər: Genetik faktorlar, həddindən artıq duz istifadəsi, piylənmə, siqaret və spirt istifadəsi, həmçinin yüksək stress. Əlamətlər: Baş ağrısı, başgicəllənmə və sinə ağrısı ən çox rast gəlinən simptomlardır.
3. Hipotoniya (Aşağı Qan Təzyiqi)
Hipotoniya, qan təzyiqinin normadan aşağı olmasıdır. Bu vəziyyət beynə və digər həyati orqanlara gedən qan axınının azalmasına səbəb ola bilər.
- Yüngül Hipotoniya: Sistolik təzyiq 90 mmHg-dan aşağı.
- Ağır Hipotoniya: Sistolik təzyiq 60 mmHg-dan aşağı.
Səbəbləri: Su itirilməsi (dehidrasiya), qan itkisi, hormonal disbalans (tiroid xəstəlikləri), ürək çatışmazlığı və bəzi dərmanların yan təsirləri. Əlamətləri: Başgicəllənmə, halsızlıq, huşunu itirmə və bulantı.
4. Digər Spesifik Qan Təzyiqi Növləri
- Ortostatik Hipotoniya: Oturmuş və ya uzanmış vəziyyətdən qəfil ayağa qalxdıqda təzyiqin kəskin düşməsidir. Başgicəllənmə və görmə pozğunluğu ilə müşayiət olunur.
- Hamiləliklə Əlaqəli Təzyiq:
- Gestasional Hipertoniya: Hamiləlikdə başlayıb doğuşdan sonra keçən yüksək təzyiq.
- Preeklampsi: Yüksək təzyiq və orqan zədələnməsi əlamətidir; təcili yardım tələb edir.
- Maskalanmış Hipertoniya: Klinikada normal, lakin gündəlik həyatda yüksək olan təzyiq növüdür.
- Ağ Xalat Hipertoniyası: Həkim yanında (klinikada) yüksək, ev şəraitində isə normal olan təzyiqdir.
5. Qan Təzyiqinin İdarə Olunması
Sağlamlıq vəziyyətinizə uyğun olaraq aşağıdakı addımlar atılmalıdır:
Hipertoniya Üçün:
- Dərman Müalicəsi: ACE inhibitorları, beta-blokerlər və diuretiklər.
- Pəhriz: Duz istifadəsini azaltmaq, tərəvəz və meyvəyə üstünlük vermək.
- Həyat Tərzi: Fiziki aktivlik və stress idarəçiliyi.
Hipotoniya Üçün:
- Hidratasiya: Kifayət qədər su içmək.
- Qidalanma: Duzlu yeməklər təzyiqi yüksəltməyə kömək edə bilər.
- Həkim Məsləhəti: Hormonal və ya ürək problemlərinin araşdırılması.
Nəticə
Qan təzyiqi sağlamlığın təməl daşlarından biridir. İstər hipertoniya, istərsə də hipotoniya vaxtında diaqnoz qoyulmadıqda ciddi fəsadlar törədə bilər. Normal təzyiq səviyyəsini qorumaq üçün sağlam həyat tərzi mütləqdir. Şübhəli əlamətlər hiss etdiyiniz halda mütləq mütəxəssis həkimə müraciət edin.
