Qanaxmanın Növləri və Xüsusiyyətləri
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Qanaxma Növləri və Təcili İlk Yardım Qaydaları
Qanaxmalar, bədəndəki damar bütövlüyünün pozulması nəticəsində qanın damar xaricinə çıxmasıdır. Travmalar, xəstəliklər və ya qəzalar nəticəsində yaranan qanaxmaların növlərini tanımaq, düzgün ilk yardım müdaxiləsi üçün həyati əhəmiyyət kəsb edir. Bu məqalədə qanaxmaların mənbəyinə, yaranma səbəbinə və istiqamətinə görə təsnifatını, həmçinin kritik ilk yardım addımlarını öyrənəcəksiniz.
Qanaxmanın Mənbəyinə Görə Növləri
Qanaxmalar zədələnən damarın tipinə görə üç əsas kateqoriyaya ayrılır. Hər bir növün özünəməxsus xüsusiyyətləri və müdaxilə üsulları mövcuddur:
1. Arterial Qanaxma (Arteriya Qanaxması)
Arteriyalar yüksək təzyiqlə qan daşıdığı üçün bu, ən təhlükəli qanaxma növüdür. Qan parlaq qırmızı rəngdədir və nəbz vurğusu ilə (pulsasiya şəklində) fışqıraraq axır. Sürətli qan itkisi səbəbindən həyati təhlükə yaradır.
- İlk yardım: Qanaxma yerinə dərhal təzyiqli sarğı tətbiq edilməlidir. Zədəli sahənin üstündəki arteriya sıxılmalı və qanaxma dayandırılana qədər təzyiq davam etdirilməlidir. Təcili tibbi yardım çağırılmalıdır.
2. Venoz Qanaxma (Vena Qanaxması)
Qan tünd qırmızı və ya göyümtül rəngdədir və davamlı şəkildə axır. Arterial qanaxmalar qədər sürətli olmasa da, ciddi qan itkisinə yol aça bilər.
- İlk yardım: Təmiz və steril sarğı ilə qanayan nahiyəyə birbaşa təzyiq edilməlidir. Qanaxma olan ətraf (qol və ya ayaq) yuxarı qaldırılaraq venoz axın azaldılmalı və tibbi yardım çağırılmalıdır.
3. Kapilyar Qanaxma (Kapilyar Damar Qanaxması)
Ən yüngül qanaxma növü hesab olunur. Qan yavaş, bərabər axır və rəngi açıq qırmızıdır. Adətən kiçik kəsiklər və sıyrıntılar nəticəsində yaranır.
- İlk yardım: Qanayan yeri sabunlu su ilə yuyub antiseptik tətbiq etmək kifayətdir. Lazım gələrsə, kiçik sarğı və ya plaster istifadə oluna bilər. Bu qanaxmalar adətən öz-özünə dayanır.
Qanaxmanın Yaranma Səbəbinə Görə Təsnifatı
Qanaxmaların baş vermə mexanizmi onların müalicə üsulunu müəyyən edir:
| Qanaxma Növü | Səbəbi | İlk Yardım Yanaşması |
|---|---|---|
| Travmatik | Fiziki zədələnmə, kəsik, sınıq | Təzyiqli sarğı və bandaj |
| Spontan | Xəstəliklər (hipertoniya, hemofiliya) | Dərhal həkim müayinəsi |
Spontan (öz-özünə) qanaxmalar hər hansı bir xarici zədə olmadan, damar zəifliyi və ya laxtalanma problemləri (məsələn, qaraciyər xəstəlikləri, qan durulaşdırıcı dərmanlar) səbəbindən meydana gəlir.
Qanaxmanın İstiqamətinə Görə Növləri
Xarici Qanaxmalar
Qan bədən səthinə çıxır və açıq yaradan axır. Müdaxilə zamanı qanaxmanın növünə (arterial, venoz, kapilyar) uyğun bandaj və təzyiqli sarğı tətbiq edilməlidir.
Daxili Qanaxmalar
Qan bədənin daxilində, orqan və toxumalara axır. Xaricdən görünmədiyi üçün çox təhlükəlidir. Avtomobil qəzaları və yüksəkdən düşmə kimi travmalar əsas səbəblərdir.
- Əlamətləri: Üzün solması, tənəffüs çətinliyi, zəif nəbz, aşağı qan təzyiqi və şüur itkisi.
- İlk yardım: Xəstə hərəkətsiz saxlanmalı və dərhal təcili yardım çağırılmalıdır.
Beyin Qanaxması və Qadınlarda Xüsusi Hallar
- Beyin Qanaxması: Ani şiddətli baş ağrısı, nitq pozulması və üz iflici ilə müşahidə olunur. Xəstənin başı yüngül qaldırılmalı və təcili yardım gözlənilməlidir.
- Qadınlarda Qanaxmalar: Həddindən artıq aybaşı (menorragie) və ya doğuş sonrası ağır qanaxmalar həyati təhlükə yarada bilər; mütləq ginekoloq müdaxiləsi tələb olunur.
Qanaxmanı Dayandırmaq Üçün Ümumi Qaydalar
Qanaxma zamanı aşağıdakı 4 qızıl qaydanı tətbiq edin:
- Birbaşa Təzyiq: Təmiz bir parça ilə yaranın üzərinə sıxın. Qan dayanmırsa, ikinci sarğını əlavə edin.
- Yuxarı Qaldırma: Zədəli ətrafı ürək səviyyəsindən yuxarı qaldıraraq qan təzyiqini azaldın.
- Şokun Qarşısını Alma: Xəstəni uzadın və bədən temperaturunu qorumaq üçün üstünü örtün.
- Tibbi Yardım: Xüsusilə arterial və daxili qanaxmalarda vaxt itirmədən peşəkar yardım çağırın.
Nəticə olaraq, qanaxmalar ciddi fəsadlara yol aça bilər. Lakin düzgün ilk yardım tədbirləri ilə qan itkisini minimuma endirmək və insan həyatını xilas etmək mümkündür. İlk yardım qaydalarını öyrənmək hər bir vətəndaşın borcudur.
