Qaraciyər yetməzliyi

Qaraciyər Yetməzliyinin Növləri

Akut qaraciyər yetməzliyi: Sürətli və qəfil başlayan qaraciyər funksiyasının pozulması. Tez-tez dərman zəhərlənməsi, virus infeksiyaları (hepatit) və ya toksinlər səbəb olur.

Xroniki qaraciyər yetməzliyi: Uzun müddət ərzində tədricən inkişaf edir. Adətən siroz və ya xroniki hepatit kimi xəstəliklərdən qaynaqlanır.

Səbəblər

Virus infeksiyaları: Hepatit A, B, C, D və E.

Alkoqol sui-istifadəsi: Uzun müddətli və həddindən artıq alkoqol istifadəsi qaraciyər zədələnməsinə səbəb olur.

Dərmanlar və toksinlər: Asetaminofen (parasetamol) və ya bəzi antibiotiklərin yüksək dozaları, göbələk toksinləri və sənaye kimyəvi maddələri.

Qaraciyər yağlanması: Alkoholsuz qaraciyər yağlanması xəstəliyi (NAFLD) və alkohollu qaraciyər yağlanması (AFLD).

Autoimmun xəstəliklər: Qaraciyərə hücum edən autoimmun xəstəliklər.

Metabolik xəstəliklər: Wilson xəstəliyi və hemoxromatoz.

Simptomlar

Sarılıq: Dərinin və gözlərin sararması.

Ürəkbulanma və qusma: Həzm problemləri.

Qarın ağrısı və şişkinlik: Xüsusilə sağ üst qarında.

Qaraciyərin genişlənməsi: Hepatomeqali.

Yorğunluq və zəiflik: Davamlı halsızlıq və yorğunluq hissi.

İtirilmiş iştah: İştahanın azalması və çəki itkisi.

Qaşıntı: Dəridə qaşıntı.

Qanaxma və çürümə: Asanlıqla yaranan çürüklər və burun qanaxmaları.

Beyin funksiyalarının pozulması: Ensefalopatiya, qarışıqlıq və koma.

Diaqnoz

Qan testləri: Qaraciyər funksiyası testləri, o cümlədən ALT, AST, ALP və bilirubin səviyyələri.

Görüntüləmə: Ultrasəs, CT skan və ya MRT ilə qaraciyərin vəziyyətini və zədələnmənin dərəcəsini müəyyən etmək.

Biopsiya: Qaraciyərdən nümunə götürülərək mikroskop altında incələnir.

Müalicə

Müalicə qaraciyər yetməzliyinin səbəbindən və şiddətindən asılıdır. Ümumi müalicə üsulları:

Akut qaraciyər yetməzliyi:

Dərman müalicəsi: Asetaminofen zəhərlənməsinə qarşı antidot (N-asetilsistein) və ya virus infeksiyaları üçün antiviral dərmanlar.

Plazmaferez: Qan plazmasının dəyişdirilməsi və ya təmizlənməsi.

Qaraciyər transplantasiyası: Funksiyasını itirmiş qaraciyərin əvəz edilməsi.

Xroniki qaraciyər yetməzliyi:

Dərman müalicəsi: Diuretiklər, beta-blokerlər və ya digər dərmanlar simptomları idarə etmək üçün.

Endoskopik müalicə: Varikoz damarlarının müalicəsi üçün endoskopik prosedurlar.

Qaraciyər transplantasiyası: Xroniki və irəliləmiş qaraciyər yetməzliyi hallarında.

Evdə Baxım və Yaşam Tərzi Dəyişiklikləri

Sağlam qidalanma: Qaraciyəri qorumaq üçün az yağlı, qidalandırıcı bir pəhriz.

Alkoqoldan çəkinmək: Qaraciyərin daha da zədələnməsinin qarşısını almaq üçün.

Dərman istifadəsinin idarə edilməsi: Həkim nəzarətində dərman qəbul etmək.

Nizamlı tibbi nəzarət: Həkim təlimatlarına riayət etmək və müntəzəm müayinələr.

Qorunma

Hepatit B peyvəndi: Hepatit B infeksiyasından qorunmaq üçün.

Hepatit C risk faktorlarından qaçınmaq: İynə paylaşımı və ya təhlükəsiz olmayan tibbi prosedurlardan çəkinmək.

Alkoqol istifadəsini məhdudlaşdırmaq: Qaraciyər sağlamlığını qorumaq üçün.

Sağlam həyat tərzi: Müntəzəm fiziki fəaliyyət və balanslı qidalanma.

Qaraciyər yetməzliyi şübhəsi varsa və ya yuxarıda qeyd olunan simptomları yaşayırsınızsa, dərhal tibbi yardım alın. Erkən diaqnoz və müalicə həyati əhəmiyyət daşıyır.