Qaşınma xəstəliyi

Qaşınma xəstəliyi (tibbi adı ilə pruritus), dəridə narahatlıq və ya qıcıqlanma hissi ilə xarakterizə olunur. Qaşınma bir çox müxtəlif səbəbdən yaranır və bəzən başqa bir tibbi vəziyyətin əlaməti ola bilər. Qaşınma yerli (bədənin müəyyən bir hissəsində) və ya ümumi (bütün bədəndə) ola bilər.

Süni intellekt ilə təkmiləşdirilmiş versiya

Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır

Qaşınma Nədir və Niyə Yaranır?

Qaşınma, dərinin müxtəlif daxili və ya xarici amillərə verdiyi bir reaksiya olaraq ortaya çıxan, narahatlıq doğuran bir hissdir. Bu vəziyyət sadə bir dəri quruluğundan qaynaqlana biləcəyi kimi, ciddi sistemik xəstəliklərin də xəbərçisi ola bilər. Qaşınmanın kökündə duran səbəbi müəyyən etmək, düzgün müalicə protokolu üçün ən vacib addımdır.

Qaşınmanın Əsas Səbəbləri

Qaşınma hissi fərqli faktorlara bağlı olaraq inkişaf edə bilər. Bu səbəbləri beş əsas kateqoriyada qruplaşdırmaq mümkündür:

1. Dəri ilə Əlaqəli Səbəblər

Quru dəri (kseroz): Xüsusilə yaşlı insanlarda, qış aylarında və ya rütubəti aşağı olan quru mühitlərdə daha çox müşahidə olunur.
Ekzema (atopik dermatit): Dəridə qızartı, çatlama və şiddətli qaşınma ilə xarakterizə olunur.
Psoriaz: Dəri üzərində qalın, qırmızı və qabıqlı ləkələrin yaranması ilə müşayiət olunur.
Allergik reaksiyalar: Sabun, kosmetik məhsullar və ya müxtəlif kimyəvi maddələrə qarşı yaranan həssaslıqdır.
Həşərat sancmaları: Ağcaqanad, bit, gənə və ya yataq həşəratlarının dişləməsi nəticəsində yaranan lokal reaksiyalar.

2. İnfeksion Amillər

Göbələk infeksiyaları: Xüsusilə ayaq nahiyəsində və ya bədənin müxtəlif hissələrində yaranan göbələk ləkələri.
Qaşınma xəstəliyi (sarcoptic mange): Mikroskopik gənələrin törətdiyi və dəridə şiddətli qaşınmaya səbəb olan yoluxucu infeksiya.
Mantar infeksiyaları: İsti və nəm bölgələrdə inkişaf edən qaşıntılı vəziyyətlər.
Virus infeksiyaları: Suçiçəyi və ya zona (kəmərvari dəmrov) kimi xəstəliklər.

3. Sistemik Xəstəliklər

Qaraciyər xəstəlikləri: Xüsusilə xolestaz (öd yollarının tıxanması) zamanı qaşınma intensivləşir.
Böyrək xəstəlikləri: Xroniki böyrək çatışmazlığı olan xəstələrdə tez-tez rast gəlinən bir simptomdur.
Diabet: Qan şəkərinin yüksək olması dəri baryerini zəiflədərək qaşınmaya yol aça bilər.
Tiroid problemləri: Hipo- və ya hipertireoz kimi hormonal disbalanslar.

4. Psixoloji və Digər Səbəblər

Stress və narahatlıq: Emosional gərginlik mövcud qaşınmanı artıra bilər.
Psixogen qaşınma: Heç bir fiziki səbəb olmadan, tamamilə psixoloji faktorlara bağlı yaranan vəziyyət.
Hamiləlik: Hormonal dəyişikliklər səbəbindən qarın və bədənin digər nahiyələrində qaşınma.
Dərmanların yan təsiri: Antibiotiklər, opioidlər və ya bəzi allergiya əleyhinə preparatların istifadəsi.

Qaşınmanın Əlamətləri

Qaşınma zamanı müşahidə olunan əlamətlər fərqlilik göstərsə də, ən çox rastlanılan simptomlar aşağıdakılardır:

Əlamət	Təsviri
Qızartı və Səpgi	Qaşınan nahiyədə kiçik qırmızı nöqtələr və ya geniş qızartılar.
Quruluq və Çatlaqlar	Xüsusilə kseroz zamanı dərinin elastikliyini itirməsi.
Qabıqlanma	Xroniki qaşınma nəticəsində dərinin qalınlaşması.
Dəri Yaraları	Davamlı qaşıma nəticəsində yaranan mexaniki zədələr.
Yuxu Pozğunluğu	Şiddətli qaşıntı səbəbindən yaranan narahatlıq və yuxusuzluq.

Qaşınmanın Müalicə Üsulları

Müalicə prosesi birbaşa qaşınmanın kök səbəbinə yönəlməlidir. Simptomları yüngülləşdirmək üçün aşağıdakı metodlar tətbiq edilir:

Ev Şəraitində Qulluq

Nəmləndirici istifadəsi: Dərini mütəmadi nəmləndirmək quruluğu aradan qaldırır.
Soyuq kompres: İltihablı və qaşınan sahəni sakitləşdirmək üçün effektivdir.
Dırnaq gigiyenası: Dərini zədələməmək üçün dırnaqlar qısa saxlanılmalıdır.
Hipoallergen məhsullar: Qıcıqlandırıcı olmayan sabun və yuyucu vasitələrə üstünlük verilməlidir.

Tibbi Müalicə

Antihistaminlər: Allergik mənşəli qaşınmalar üçün.
Kortikosteroid kremlər: İltihabı və dərinin reaksiyasını azaltmaq üçün.
Antifungal və Antibiotiklər: Göbələk və ya bakterial infeksiyaların müalicəsində.
Sistemik müalicə: Qaraciyər və ya böyrək problemləri üçün spesifik dərmanlar.
UV Terapiya: Psoriaz və ekzema kimi xroniki dəri xəstəliklərində istifadə olunan ultrabənövşəyi şüa müalicəsi.

Profilaktik Tövsiyələr: Qaşınmanın Qarşısını Necə Almalı?

Dəri təmizliyi: Yumşaq və neytral pH-lı sabunlardan istifadə edin.
Geyim seçimi: Sintetik və dar paltarlar əvəzinə, pambıq və rahat geyimlərə üstünlük verin.
Hidratasiya: Dərinin daxildən nəmlənməsi üçün bol su için.
Allergenlərdən qorunma: Sizdə reaksiya doğuran maddələrdən uzaq durun.
Günəşdən qorunma: Dərini ultrabənövşəyi şüaların zərərli təsirlərindən qoruyun.

Nə Zaman Həkimə Müraciət Edilməlidir?

Qaşınma bəzən ciddi bir sağlamlıq probleminin yeganə əlaməti ola bilər. Aşağıdakı hallarda mütəxəssis rəyi mütləqdir:

Qaşınma 2 həftədən çox davam edirsə.
Şiddətli qaşınma gündəlik fəaliyyətə və ya yuxu rejiminə mane olursa.
Qaşıntı ilə bərabər irinli yaralar, səpgilər və ya qızdırma müşahidə edilirsə.
Daxili orqanlarla (böyrək, qaraciyər) bağlı şübhələr varsa.

Unutmayın ki, davamlı və narahatlıq yaradan qaşınma halları peşəkar tibbi müayinə tələb edir.