Qaşınma xəstəliyi
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Qaşınmanın Səbəbləri və Müalicə Yolları
Qaşınma, dərinin müxtəlif daxili və xarici amillərə verdiyi bir reaksiya olub, bəzən sadə bir quruluqdan, bəzən isə ciddi sistemik xəstəliklərdən qaynaqlana bilər. Bu vəziyyət fərdin həyat keyfiyyətinə mənfi təsir göstərən və diqqət yetirilməsi vacib olan bir simptomdur. Qaşınmanın kökündə dayanan səbəbi müəyyən etmək, düzgün müalicə protokolu üçün ən mühüm addımdır.
Qaşınmanın Əsas Səbəbləri
Qaşınma (pruritus) fərqli faktorlara bağlı olaraq beş əsas qrupda təsnif edilir:
1. Dəri ilə Əlaqəli Səbəblər
- Quru dəri (kseroz): Xüsusilə yaşlı insanlarda, qış aylarında və ya rütubəti az olan mühitlərdə daha çox müşahidə olunur.
- Ekzema (atopik dermatit): Dərinin qızarması, çatlaması və şiddətli qaşınması ilə xarakterizə olunur.
- Psoriaz: Dəridə yaranan qalın, qırmızı və qabıqlı ləkələr qaşınmaya yol açır.
- Allergik reaksiyalar: Sabun, kosmetika və ya müxtəlif kimyəvi maddələrə qarşı yaranan həssaslıq.
- Həşərat sancmaları: Ağcaqanad, bit, gənə və ya yataq həşəratlarının dişləməsi nəticəsində yaranan lokal reaksiyalar.
2. İnfeksion Amillər
- Göbələk infeksiyaları: Ayaq göbələyi və ya bədənin müxtəlif nahiyələrində yaranan göbələk ləkələri.
- Qaşınma xəstəliyi (skabiyes): Sarcoptic mange gənəsinin törətdiyi, dərinin altında yayılan şiddətli infeksiya.
- Mantar infeksiyaları: Xüsusilə isti və nəm bölgələrdə inkişaf edən qaşınmalar.
- Virus infeksiyaları: Suçiçəyi və ya zona (kəmərvari dəmrov) kimi xəstəliklər.
3. Sistemik Xəstəliklər
- Qaraciyər xəstəlikləri: Xüsusilə xolestaz (öd yollarının tıxanması) zamanı qaşınma intensivləşir.
- Böyrək xəstəlikləri: Xroniki böyrək çatışmazlığı olan xəstələrdə tez-tez rast gəlinən bir haldır.
- Diabet: Qan şəkərinin yüksək olması dəri baryerini zəiflədərək qaşınmaya səbəb ola bilər.
- Tiroid problemləri: Həm hipo-, həm də hipertireoz vəziyyətləri bu simptomu yarada bilər.
4. Psixoloji və Digər Səbəblər
- Stress və narahatlıq: Emosional gərginlik mövcud qaşınmanı artıran əsas faktorlardandır.
- Psixogen qaşınma: Heç bir fiziki səbəb olmadan, tamamilə psixoloji faktorlarla yaranan vəziyyət.
- Hamiləlik: Hormonal dəyişikliklər nəticəsində qarın və bədənin digər nahiyələrində qaşınma müşahidə edilir.
- Dərmanların yan təsiri: Antibiotiklər, opioidlər və ya bəzi allergiya dərmanları qaşınma yarada bilər.
Qaşınmanın Əlamətləri Nələrdir?
Qaşınmanın əlamətləri əsas səbəbdən asılı olaraq dəyişsə də, ümumi olaraq aşağıdakı klinik mənzərə müşahidə edilir:
| Əlamət | Təsviri |
|---|---|
| Qızartı və Səpgilər | Qaşınan nahiyədə yaranan lokal qızartılar və kiçik səpgilər. |
| Quruluq və Çatlaqlar | Dərinin nəmini itirməsi nəticəsində yaranan struktur pozulmaları. |
| Qalınlaşma və Qabıqlanma | Xroniki qaşınma nəticəsində dərinin sərtləşməsi. |
| Dəri Yaraları | Davamlı qaşıma nəticəsində yaranan mexaniki zədələr. |
| Yuxu Pozğunluğu | Şiddətli qaşıntı səbəbindən yaranan narahatlıq və yuxusuzluq. |
Qaşınmanın Müalicə Üsulları
Qaşınmanın müalicəsi birbaşa törədici səbəbin aradan qaldırılmasına yönəlməlidir. Simptomları yüngülləşdirmək üçün tətbiq edilən metodlar bunlardır:
-
Ev Şəraitində Qulluq:
- Müntəzəm olaraq nəmləndirici kremlər istifadə edilməlidir.
- Qaşıyan sahəyə soyuq kompres tətbiq olunmalıdır.
- Dəri zədələnməsinin qarşısını almaq üçün dırnaqlar qısa saxlanılmalıdır.
- Hipoallergen sabun və yuyucu vasitələrə üstünlük verilməlidir.
-
Farmakoloji Müalicə:
- Allergik reaksiyalar üçün antihistaminlər.
- İltihabı azaltmaq üçün kortikosteroid kremlər.
- İnfeksion hallarda antifungal və ya antibiotik preparatlar.
- Sistemik xəstəliklər (qaraciyər, böyrək) üçün spesifik dərman müalicəsi.
-
Alternativ və Professional Dəstək:
- Psoriaz və ekzema üçün ultrabənövşəyi (UV) terapiya.
- Stress mənşəli qaşınmalarda psixoloji dəstək.
Qaşınmanın Qarşısını Almaq Üçün Tövsiyələr
- Dəri təmizliyi: Yumşaq və qıcıqlandırıcı olmayan vasitələrdən istifadə edin.
- Geyim seçimi: Sintetik və dar paltarlar əvəzinə, yüngül və pambıq geyimlərə üstünlük verin.
- Hidratasiya: Dərinin daxildən nəmlənməsi üçün bol su için.
- Allergenlərdən qorunma: Reaksiya verən maddələrdən uzaq durun və günəşdən qoruyucu vasitələr istifadə edin.
Nə Zaman Həkimə Müraciət Edilməlidir?
Əgər qaşınma 2 həftədən çox davam edirsə, gündəlik fəaliyyətlərinizə və yuxu rejiminə mane olursa, mütləq mütəxəssisə müraciət etməlisiniz. Xüsusilə qaşıntı ilə yanaşı irin, qızdırma və ya sistemik xəstəlik şübhəsi varsa, vaxt itirmədən həkim müayinəsindən keçmək vacibdir. Unutmayın ki, davamlı qaşınma ciddi bir sağlamlıq probleminin xəbərçisi ola bilər.
