Qastrit və xoralar
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Mədə Xəstəlikləri: Qastrit və Xora Haqqında Hərtərəfli Məlumat
Mədə-bağırsaq sisteminin ən çox rast gəlinən problemlərindən olan qastrit və xora, vaxtında müdaxilə edilmədikdə ciddi sağlamlıq fəsadlarına yol aça bilən iltihabi proseslərdir. Qastrit, mədənin selikli qişasının iltihablaşması ilə xarakterizə olunur. Bu xəstəlik gedişatına görə iki əsas qrupa bölünür:
- Akut qastrit: Qəfil başlayır; əsasən alkoqol, bəzi dərmanlar (NSAİİ), bakteriyalar və ya yüksək stress fonunda yaranır.
- Xroniki qastrit: Daha yavaş inkişaf edir, uzun müddət davam edir və çox vaxt Helicobacter pylori infeksiyası ilə əlaqəli olur.
Qastritin Əsas Əlamətləri
Qastrit zamanı xəstələrdə müşahidə olunan klinik mənzərə müxtəlif ola bilər. Ən çox rast gəlinən simptomlar aşağıdakılardır:
- Qarında yüngül və ya küt ağrı hissi
- İştahasızlıq, bulantı və bəzən qusma
- Qəbizlik və ya ishal kimi həzm pozuntuları
- Qıcqırma və ağızda acı dadın olması
- Gizli qanaxma hallarında qanlı qusma və ya qara nəcis
Mədə və Onikibarmaq Bağırsaq Xorası (Ülser)
Xora (ülser), mədənin və ya onikibarmaq bağırsağın selikli qişasında dərin yaraların əmələ gəlməsidir. Xoralar lokalizasiyasına görə iki növə ayrılır: Mədə xorası (gastrik ülser) və onikibarmaq bağırsaq xorası (duodenal ülser).
Xoranın Yaranma Səbəbləri
Xora xəstəliyinin inkişafında bir neçə kritik faktor rol oynayır:
- Helicobacter pylori: Xora xəstələrinin təxminən %70–90-ında bu infeksiya aşkar edilir.
- NSAİİ İstifadəsi: Aspirin, ibuprofen kimi ağrıkəsicilərin nəzarətsiz istifadəsi.
- Zərərli Vərdişlər: Siqaret və alkoqol istehlakı.
- Stress: Xüsusilə intensiv travma, yanıq və ya ağır cərrahiyyə sonrası yaranan stress.
- Endokrin Pozğunluqlar: Turşu istehsalını artıran Zollinger-Ellison sindromu kimi hallar.
Xora Xəstəliyinin Simptomları
Xora ağrıları adətən yemək rejimi ilə birbaşa əlaqəlidir. Epiqastrik nahiyədə (qarnın üst hissəsi) yanma və ağrı əsas əlamətdir. Duodenal xorada ağrı aclıqla artır, yeməklə azalır; mədə xorasında isə əksinə, yeməkdən sonra ağrılar şiddətlənir. Bundan əlavə, arıqlama, iştaha azalması və qanlı qusma kimi ciddi əlamətlər görülə bilər.
Diaqnostika və Müalicə Metodları
Mədə xəstəliklərinin dəqiq təyini üçün müasir tibbi üsullardan istifadə olunur. Qastroskopiya (endoskopiya) selikli qişanın birbaşa vizualizasiyası üçün ən effektiv üsuldur. Həmçinin H. pylori təyini üçün nəfəs, nəcis, qan testləri və biopsiya tətbiq edilir.
Müalicə Prinsipləri
Müalicə protokolu xəstəliyin törədicisinə və ağırlıq dərəcəsinə görə müəyyən edilir:
| Müalicə Növü | İstifadə Olunan Preparatlar |
|---|---|
| H. pylori Eradikasiyası | Üçlü və ya dördlü antibiotik terapiyası (Klaritromisin, Amoksisillin, Bizmut) |
| Turşu Blokatorları | Proton pompa inhibitorları (Omeprazol, Pantoprazol) və H2 reseptor blokerləri |
| Antasidlər | Mədə turşusunu neytrallaşdıran dərmanlar (Gaviscon, Rennie) |
| Qoruyucu Preparatlar | Müsin ifrazını artıran sukralfat tərkibli dərmanlar |
Qastrit və Xora Zamanı Qidalanma Rejimi
Düzgün pəhriz müalicənin ayrılmaz hissəsidir. Xəstəlik zamanı qida rasionuna ciddi nəzarət edilməlidir:
- Tövsiyə olunanlar: Yulaf, banan, bişmiş tərəvəzlər (balqabaq, kök), südlü sıyıqlar, qaynadılmış toyuq və balıq, kartof püresi.
- Qadağan olunanlar: Qızardılmış, ədviyyatlı, turş və duzlu qidalar, qazlı içkilər, kofe, alkoqol, pomidor, sitrus meyvələri və şokolad.
Müalicə Olunmayan Xoranın Fəsadları
Xora xəstəliyi vaxtında müalicə edilmədikdə həyati təhlükə yaradan ağırlaşmalara səbəb ola bilər:
- Qanaxma: Daxili qanaxma nəticəsində həyati risk.
- Perforasiya (Deşilmə): Təcili cərrahi müdaxilə tələb edən vəziyyət.
- Stenoz (Daralma): Qidanın mədədən keçişinin çətinləşməsi.
- Mədə Xərçəngi: Xroniki iltihab və H. pylori infeksiyası onkoloji riskləri artırır.
Nəticə: Qastrit və xoralar düzgün diaqnoz, həyat tərzi dəyişikliyi və mütəxəssis tərəfindən təyin edilmiş müalicə ilə tamamilə idarə oluna bilən xəstəliklərdir.
