Qida borusu (yemək borusu)
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Qida Borusunun Quruluşu və Anatomik Xüsusiyyətləri
Qida borusu, həzm sisteminin mühüm bir hissəsi olub, təxminən 25–30 sm uzunluğundadır. Bu orqan boyun, döş qəfəsi və qarın nahiyələrindən keçərək ağız boşluğu ilə mədə arasında körpü rolunu oynayır. Anatomik olaraq qida borusu üç əsas hissəyə bölünür:
- Boyun hissəsi: Traxeya (nəfəs borusu) ilə paralel şəkildə uzanır.
- Döş qəfəsi hissəsi: Ürəyin və ağciyərlərin arxa tərəfindən keçərək aşağı doğru irəliləyir.
- Qarın hissəsi: Diafraqmanı keçərək birbaşa mədəyə açılır.
Qida Borusunun Əsas Funksiyası
Qida borusunun fundamental vəzifəsi, udulan qidaları ağızdan mədəyə ötürməkdir. Bu proses, peristaltik hərəkətlər adlanan dalğavari yığılmalar vasitəsilə həyata keçirilir. Bu hərəkətlər ixtiyarsız əzələlərin koordinasiyalı şəkildə işləməsi nəticəsində baş verir və qidanın yerçəkimi qüvvəsindən asılı olmayaraq mədəyə çatmasını təmin edir.
Qida Borusunun Toxuma Təbəqələri
Qida borusu dörd fərqli qatdan təşkil olunmuş mürəkkəb bir quruluşa malikdir. Hər bir təbəqənin özünəməxsus funksiyası vardır:
| Təbəqə Adı | Funksiyası və Xüsusiyyəti |
|---|---|
| Selikli qişa (mukozal qat) | İç səthi örtür, qidanın sürüşərək keçməsini asanlaşdırır. |
| Alt selikli qişa (submukoza) | Damarlar və sinir uclarının yerləşdiyi qatdır. |
| Əzələ qatı | Peristaltik hərəkətləri təmin edən əsas təbəqədir. |
| Adventisiya (xarici qat) | Qida borusunu ətrafdakı digər toxumalarla əlaqələndirir. |
Ən Çox Rast Gəlinən Qida Borusu Xəstəlikləri
Müxtəlif faktorlar qida borusunun funksionallığına təsir edərək müəyyən patologiyaların yaranmasına səbəb ola bilər. Tibbi praktikada ən çox rast gəlinən xəstəliklər aşağıdakılardır:
- Qastroezofageal reflüks xəstəliyi (GERX): Mədə turşusunun qida borusuna geri qaçması halıdır.
- Özofagit: Qida borusunun daxili divarının iltihablanmasıdır.
- Qida borusunun spazmı: Əzələlərin qeyri-nizamlı və düzgün olmayan şəkildə yığılması.
- Açalaziya: Aşağı sfinkterin açılmaması səbəbindən qidanın mədəyə keçməsində yaranan çətinlik.
- Qida borusu xərçəngi: Xüsusilə siqaret çəkən və alkoqol istifadə edən şəxslərdə risk səviyyəsi olduqca yüksəkdir.
Sağlam Qida Borusu Üçün Faydalı Məsləhətlər
Qida borusunun sağlamlığını qorumaq və yuxarıda qeyd olunan xəstəliklərdən yayınmaq üçün aşağıdakı qaydalara əməl edilməsi tövsiyə olunur:
- Qidaları hər zaman yaxşıca çeynəyərək udun.
- Çox isti və ya həddindən artıq soyuq qidaların qəbulundan çəkinin.
- Siqaret və spirtli içkilərdən uzaq durun.
- Yemək yedikdən dərhal sonra uzanmayın, həzm üçün vaxt tanıyın.
- Turşulu qidaların (turş meyvələr, qazlı içkilər və s.) istifadəsini minimuma endirin.
