Qida borusu (yemək borusu)
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Qida Borusunun Anatomik Quruluşu və Hissələri
Qida borusu, həzm sisteminin mühüm bir parçası olub, təxminən 25–30 sm uzunluğundadır. Bu orqan boyun, döş qəfəsi və qarın nahiyələrindən keçərək qidanın mədəyə ötürülməsini təmin edir. Anatomik olaraq qida borusu üç əsas hissəyə ayrılır:
- Boyun hissəsi: Traxeya (nəfəs borusu) ilə paralel şəkildə uzanan hissədir.
- Döş qəfəsi hissəsi: Ürəyin və ağciyərlərin arxa tərəfindən keçən nahiyəni əhatə edir.
- Qarın hissəsi: Diafraqmanı keçərək birbaşa mədəyə açılan son hissədir.
Qida Borusunun Funksiyası və İş Mexanizmi
Qida borusunun əsas funksiyası, ağız boşluğunda çeynənilən qidaları peristaltik hərəkətlər vasitəsilə mədəyə çatdırmaqdır. Bu proses, iradəmizdən asılı olmayan ixtiyarsız əzələlərin koordinasiyalı şəkildə yığılması nəticəsində baş verir. Beləliklə, qida kütləsi təhlükəsiz və sürətli şəkildə həzm sisteminin növbəti mərhələsinə ötürülür.
Qida Borusunun Təbəqələri
Qida borusunun divarı funksional xüsusiyyətlərinə görə 4 əsas qatdan ibarətdir. Hər bir təbəqə orqanın işləməsində xüsusi rol oynayır:
| Təbəqə Adı | Funksiyası və Xüsusiyyəti |
|---|---|
| Selikli qişa (mukozal qat) | Daxili səthi örtür və qidanın sürüşərək keçməsini asanlaşdırır. |
| Alt selikli qişa (submukoza) | Qan damarları və sinir uclarının yerləşdiyi təbəqədir. |
| Əzələ qatı | Peristaltik hərəkətləri reallaşdıraraq qidanı itələyir. |
| Adventisiya (xarici qat) | Qida borusunun ətraf toxumalarla əlaqəsini təmin edir. |
Tez-tez Rast Gəlinən Qida Borusu Xəstəlikləri
Qida borusunda müxtəlif səbəblərdən qaynaqlanan bir sıra patologiyalar meydana çıxa bilər. Tibbi praktikada ən çox rast gəlinən xəstəliklər aşağıdakılardır:
- Qastroezofageal reflüks xəstəliyi (GERX): Mədə turşusunun qida borusuna geri qaçması ilə xarakterizə olunur.
- Özofagit: Qida borusunun daxili divarının iltihablanmasıdır.
- Qida borusunun spazmı: Əzələlərin düzgün yığılmaması nəticəsində yaranan daralmalardır.
- Açalaziya: Aşağı sfinkterin açılmaması səbəbindən qidanın mədəyə keçməsində yaranan çətinlikdir.
- Qida borusu xərçəngi: Xüsusilə siqaret çəkən və alkoqol istifadə edən şəxslərdə risk səviyyəsi yüksək olan ciddi xəstəlikdir.
Sağlam Qida Borusu Üçün Faydalı Məsləhətlər
Qida borusunun sağlamlığını qorumaq və yuxarıda qeyd olunan xəstəliklərin qarşısını almaq üçün aşağıdakı qaydalara əməl edilməsi tövsiyə olunur:
- Yeməyi həmişə yaxşıca çeynəyərək udun.
- Həddindən artıq isti və ya çox soyuq qidaların qəbulundan çəkinin.
- Siqaret və spirtli içkilərdən uzaq durun.
- Yemək yedikdən dərhal sonra uzanmayın, bir müddət dik oturun.
- Turş meyvələr və qazlı içkilər kimi turşulu qidaların istehlakını minimuma endirin.
