Quduzluq və Peyvənd
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Quduzluq: Yoluxma Yolları və Risk Faktorları
Quduzluq, mərkəzi sinir sistemini hədəf alan və vaxtında müdaxilə edilmədikdə ölümcül nəticələrə səbəb olan ciddi bir virus infeksiyasıdır. Bu virusun yayılması əsasən infeksiyaya yoluxmuş heyvanların tüpürcəyi vasitəsilə baş verir. İnsanlara yoluxma halları ən çox quduz heyvanın dişləməsi və ya tüpürcəyin cızılmış dəriyə, eləcə də ağız, göz və burun kimi selikli qişalara təması nəticəsində yaranır.
Daha nadir hallarda virusun hava yolu ilə (xüsusilə yarasaların sıx olduğu mağaralarda) və ya orqan transplantasiyası vasitəsilə keçdiyi də müşahidə edilmişdir. Virusun əsas xüsusiyyəti onun sinirlər boyunca hərəkət edərək beyin və onurğa iliyinə çatmasıdır. Mərkəzi sinir sisteminə nüfuz etdikdən sonra xəstəlik demək olar ki, 100% hallarda ölümcül olur; lakin simptomlar başlamazdan əvvəl tətbiq edilən peyvəndlə xəstəliyin qarşısını 100% almaq mümkündür.
Quduzluğun Simptomları və İnkubasiya Dövrü
Quduzluğun əlamətləri adətən virus bədənə daxil olduqdan sonra 1 həftədən 3 aya qədər olan müddətdə üzə çıxır. Bəzi xüsusi hallarda bu müddətin 1 ilə qədər uzandığı da məlumdur. Xəstəliyin gedişatı iki əsas mərhələyə bölünür:
İlkin Əlamətlər
- Yüngül qızdırma və ümumi halsızlıq
- Yaranın ətrafında yanma, iynələnmə və ya qaşınma hissi
- Baş ağrısı və iştahsızlıq
İrəliləmiş Mərhələ
- Hidrofobiya (suya qarşı qorxu) və udqunma çətinliyi
- Hirs, şiddətli təşviş və psixoz halları
- Titrəmə, əzələ spazmları və koordinasiya pozğunluğu
- Son mərhələdə komatoz vəziyyət və ölüm
Quduzluqdan Qorunma: Peyvənd Protokolları
Quduzluqdan qorunmaq üçün tətbiq edilən peyvənd protokolları iki kateqoriyaya ayrılır: profilaktik və dişləmədən sonrakı tədbirlər.
1. Profilaktik (Qabaqlayıcı) Peyvənd
Bu peyvənd növü əsasən yüksək risk qrupuna daxil olan şəxslər üçün nəzərdə tutulmuşdur. Bura baytarlar, meşə işçiləri, heyvan sığınacağı əməkdaşları, yarasa araşdırmaçıları və riskli bölgələrə səyahət edənlər daxildir. Protokol üzrə 0, 7 və 21 və ya 28-ci günlərdə cəmi 3 doz peyvənd vurulur.
2. Post-ekspozisiya (Dişləmədən Sonra) Tədbirlər
Əgər quduzluq şübhəsi olan bir heyvanla təmas baş veribsə, dərhal aşağıdakı addımlar atılmalıdır:
| Addım | Görülməli İşlər |
|---|---|
| İlkin Müdaxilə | Yaranı axar su və sabunla 15 dəqiqə yumaq, antiseptiklə (Betadin, alkoqol) təmizləmək. |
| Peyvənd (5 Doz) | Öncə peyvənd olunmayanlar üçün: 0, 3, 7, 14 və 28-ci günlərdə tətbiq edilir. |
| İmmunoqlobulini (RIG) | Ağır dişləmələrdə və immun sistemi zəif olanlarda birbaşa yaraya yeridilir (yalnız 0-cı gündə). |
Kimlər Mütləq Peyvənd Olunmalıdır?
- Peyvənd olunmamış şəxsi it, pişik, yarasa və ya digər vəhşi heyvan dişləyibsə
- Heyvan nəzarətsizdirsə və ya müşahidə imkanı yoxdursa
- Yarasa ilə birbaşa və ya dolayı təmas varsa (dişləmə hiss olunmasa belə)
- Təmasda olan şəxs uşaqdırsa və ya immun sistemi zəifdirsə
Vacib Qeydlər və Profilaktika
Nəzərə almaq lazımdır ki, quduz heyvanlar xəstəlik əlamətləri göstərməsələr də yoluxdurucu ola bilərlər. Quduzluq virusu qidalar, sidik, qan və ya nəcis vasitəsilə yoluxmur. Əlamətlər başladıqdan sonra xəstəliyin müalicəsi yoxdur, buna görə də yeganə effektiv üsul zamanında peyvənd olunmaqdır.
Nəticə olaraq, quduzluq qarşısı alına bilən, lakin laqeyd yanaşıldıqda ölümcül olan bir infeksiyadır. Heyvan dişləməsi zamanı "gözləmək" deyil, dərhal tibbi müdaxilə etmək həyat qurtarır. Peyvənd prosesi sadə, təsirli və tamamilə təhlükəsizdir.
