Rahim Ağzı Kanseri Ile Ilgili Bilmeniz Gereken 8 Gerçek!
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
HPV Uşaqlıq Boynu Xərçənginə Necə Səbəb Olur?
Uşaqlıq boynu infeksiyalarına səbəb olan bütün HPV növləri xərçəng riski daşımır. HPV-nin təxminən 15 növünün xərçənglə əlaqəli olduğu məlumdur. Xüsusilə HPV 16 və 18 növləri, xərçəngə çevrilmə ehtimalı ən yüksək olan riskli qruplardır.
HPV, yoluxmuş şəxsin dərisi və bədən mayeləri ilə təmas vasitəsilə ötürülür. Yoluxmuş şəxslə cinsi əlaqədə olanların təxminən 2/3 hissəsinə virus keçir. Bununla belə, hər HPV infeksiyası mütləq xərçəng demək deyil. İmmunitet sistemi normal fəaliyyət göstərən fərdlərdə HPV infeksiyası:
- İlk 1 il ərzində 70% nisbətində,
- İkinci ilin sonunda isə təxminən 90% nisbətində orqanizm tərəfindən təbii yolla məhv edilir.
Qadınların yalnız 10 faizində infeksiya davamlı hala gəlir. Kanserogen HPV növləri hüceyrələrin genetik quruluşuna müdaxilə edərək xərçəng prosesini başladır. Virusun ötürülməsindən xərçəngin yaranmasına qədər keçən müddət 10-15 il çəkir. Bu müddət ərzində xəstəlik "xərçəng xəbərçisi" olan lezyonlar şəklində özünü göstərir.
Uşaqlıq Boynu Xərçəngindən Qorunmaq Mümkündürmü?
Uşaqlıq boynu xərçəngindən qorunmağın ən effektiv yolu müntəzəm skrininq testləridir. Pap-smear testi, uşaqlıq boynundan götürülən nümunələrin mikroskopik müayinəsinə əsaslanır. Bu testin tətbiq edildiyi ölkələrdə xərçəngə yoluxma və ölüm hallarında 70 faiz azalma müşahidə olunub.
Digər mühüm profilaktika üsulu isə HPV vaksinləridir. Peyvəndləmə və müntəzəm müayinələr xərçəngöncəsi dəyişiklikləri erkən aşkar edərək xəstəliyin qarşısını almağa imkan verir.
HPV Peyvəndləri və Tətbiq Yaşı
Hazırda iki əsas HPV peyvəndi mövcuddur:
- Dördlü Peyvənd: HPV 6, 11, 16 və 18 növlərinə qarşı qoruyur. Xərçənglərin 70%-nə və genital ziyillərin 90%-nə qarşı effektivdir.
- İkili Peyvənd: Əsasən HPV 16 və 18 növlərinə qarşı istifadə olunur.
Peyvəndlərin ən yüksək təsiri cinsi aktivlik başlamazdan əvvəl, yəni virusla qarşılaşmamış şəxslərdə görülür. Tövsiyə olunan peyvəndləmə yaşı 11-12 olsa da, 9 yaşından etibarən tətbiq edilə bilər. Peyvənd olunmayanlar üçün bu yaş həddi 26 yaşa, bəzi hallarda isə 45 yaşa qədər uzadıla bilər.
Uşaqlıq Boynu Xərçənginin Simptomları Nələrdir?
Uşaqlıq boynu xərçəngi erkən mərhələdə çox vaxt heç bir əlamət vermir. Xəstəlik irəlilədikcə ən çox rast gəlinən şikayət vaginal qanaxmadır. Bu qanaxma aşağıdakı formalarda ola bilər:
- Menstruasiya dövrü xaricində ləkələnmələr,
- Cinsi əlaqə zamanı və ya dərhal sonra baş verən qanlı ləkələr,
- Menopoz dövründə gözlənilməz qanaxmalar.
Xəstəliyin ətraf toxumalara yayıldığı irəliləmiş mərhələlərdə isə ayaq ağrısı, ayaqlarda şişkinlik (su yığılması), sidik ifrazı və ya defekasiya çətinlikləri yarana bilər.
Müalicə Üsulları və Analıq Şansı
Uşaqlıq boynu xərçənginin müalicəsində iki əsas yol izlənilir:
| Müalicə Üsulu | Tətbiq Sahəsi |
|---|---|
| Cərrahi Müalicə | Erkən mərhələdə uşaqlığın, ətraf toxumaların və limfa düyünlərinin çıxarılması. |
| Radioterapiya və Kimyaterapiya | Cərrahiyyənin mümkün olmadığı irəli mərhələlərdə və ya əməliyyatdan sonra dəstək məqsədilə. |
Fertilliyin (Analıq Şansının) Qorunması: Bu xərçəng növü reproduktiv yaşda olan qadınlarda tez-tez rast gəlindiyi üçün uşaq sahibi olmaq istəyən xəstələrdə xüsusi yanaşma tətbiq edilir. Uyğun kriteriyalara sahib xəstələrdə yalnız uşaqlıq boynu və limfa düyünləri çıxarılır, uşaqlığın gövdəsi qorunur. Beləliklə, qadın həm xəstəlikdən xilas olur, həm də ana olmaq şansını saxlayır.
Müasir Cərrahiyyə: Laparoskopiya və Robotik Texnologiya
Günümüzdə ginekoloji əməliyyatların çoxu laparoskopik (qapalı) üsulla həyata keçirilir. Bu üsulun üstünlükləri:
- Böyük kəsiklər yerinə 5-12 mm-lik kiçik dəliklərdən əməliyyat imkanı,
- Daha az ağrı və sürətli sağalma müddəti,
- Xəstəxanadan tez çıxma və normal həyata qayıdış.
Robotik cərrahiyyə isə 3 ölçülü görüntü və yüksək hərəkət qabiliyyəti sayəsində servikal xərçəng kimi mürəkkəb əməliyyatların daha dəqiq və təhlükəsiz idarə olunmasına şərait yaradır.
Skrining Tövsiyələri: Smear və HPV Testi
21 yaşından sonra bütün qadınlar müntəzəm müayinə olunmalıdır. Beynəlxalq protokollara əsasən müayinə tezliyi belədir:
- 21-29 yaş arası: 3 ildə bir dəfə Pap-smear testi.
- 30 yaş və yuxarı: 5 ildən bir həm Smear, həm də HPV testinin birlikdə aparıldığı ikiqat test.
- HPV testi mümkün olmadıqda, 3 ildən bir Smear testi məqbuldur.
Müayinələr 65-70 yaşa qədər davam etdirilməlidir. İllik ginekoloji müayinələri və Smear testini laqeyd qoymamaq, xərçəngdən qorunmağın ən etibarlı yoludur.
