Reflüks xəstəliyi (GERD)
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
GERD (Qastroezofageal Reflüks Xəstəliyi) Nədir?
Qastroezofageal reflüks xəstəliyi (GERD), mədə tərkibinin mütəmadi olaraq qida borusuna geri qayıtması ilə xarakterizə olunan xroniki bir vəziyyətdir. Bu xəstəliyin əsas səbəbi, mədə ilə qida borusu arasında yerləşən və bir qapaq funksiyasını yerinə yetirən alt özofageal sfinkterin (AÖS) zəifləməsidir. Normal şəraitdə mədə tərkibinin yuxarı qalxmasının qarşısını alan bu əzələ zəiflədikdə, turşulu mədə möhtəviyyatı qida borusuna sızaraq qıcıqlanmaya səbəb olur.
GERD-in Yaranma Səbəbləri
Reflüks xəstəliyinin inkişafına təkan verən bir çox faktor mövcuddur. Bu faktorlar həm həyat tərzi, həm də anatomik pozuntularla bağlı ola bilər:
- Qidalanma vərdişləri: Aşırı yemək yemək və çox yağlı qidaların istehlakı.
- Fiziki təzyiq: Piylənmə və ya hamiləlik zamanı yaranan qarın içi təzyiqin artması.
- Zərərli vərdişlər: Siqaret və alkoqol istifadəsi.
- Tətikləyici qidalar: Qəhvə, qazlı içkilər, şokolad, nanə və turş qidalar.
- Anatomik problemlər: Mədənin bir hissəsinin diafraqma üzərindən keçməsi olaraq bilinən herniya hiatalis.
- Həzm problemləri: Mədə boşalmasının gecikməsi.
- Psixoloji faktorlar: Uzun müddətli stress və narahatlıq.
GERD-in Əsas Əlamətləri
GERD özünü müxtəlif simptomlarla büruzə verir. Ən çox rast gəlinən əlamətlər aşağıdakılardır:
- Gödənədə yanma: Xüsusilə yeməkdən sonra və uzanarkən artan mədə yanğısı.
- Regurgitasiya: Ağıza turş dadın gəlməsi.
- Disfagiya: Udqunarkən ağrı və ya qıcıqlanma hissi.
- Laringeal əlamətlər: Səsin batması və boğazda daimi qıcıqlanma.
- Xroniki öskürək və boğazda yumru ("boğazda qalıb" hissi) hissi.
- Tənəffüs problemləri: Gecə saatlarında müşahidə olunan astma bənzəri şikayətlər.
Diaqnoz Üsulları
Xəstəliyin dərəcəsini və yaratdığı fəsadları müəyyən etmək üçün müasir diaqnostik üsullardan istifadə olunur:
| Üsul | Təsviri |
|---|---|
| Endoskopiya | Qida borusunda iltihab, yara və ya zədələrin aşkarlanması. |
| 24 saatlıq pH monitorinqi | Qida borusundakı turşu səviyyəsinin dəqiq ölçülməsi. |
| Özofaqeal manometriya | Sfinkterin fəaliyyətinin və əzələ gücünün qiymətləndirilməsi. |
| Baryumla rentgen | Anatomik pozuntuların və yırtıqların aşkarlanması. |
GERD-in Müalicə və İdarəolunma Yolları
1. Həyat Tərzi Dəyişiklikləri
Müalicənin ilk və ən vacib mərhələsi gündəlik vərdişləri tənzimləməkdir:
- Yeməkdən dərhal sonra uzanmamaq (ən az 2-3 saat gözləmək).
- Yataq başını 15–20 sm qaldırmaq.
- Artıq çəkidən azad olmaq və porsiyaları kiçildərək yavaş yemək.
2. Qidalanma Tövsiyələri
- Tövsiyə olunanlar (✅): Yulaf, banan, qaynadılmış tərəvəzlər, az yağlı süd, toyuq, balıq, düyü və alma püresi.
- Uzaq durulmalı olanlar (❌): Qızartmalar, turşular, qazlı içkilər, pomidor, portağal, şokolad, kofe və nanə.
3. Dərman Müalicəsi
Simptomları yüngülləşdirmək və turşuluğu azaltmaq üçün həkim tərəfindən aşağıdakı preparatlar təyin edilə bilər:
- Antasidlər: Mədə turşusunu neytrallaşdırır (məsələn, Rennie, Gaviscon).
- Proton Pompa İnhibitorları (PPİ): Omeprazol, esomeprazol kimi turşu istehsalını azaldan dərmanlar.
- H2 Reseptor Blokerləri: Ranitidin, famotidin.
- Prokinetiklər: Mədə boşalmasını sürətləndirən preparatlar.
4. Cərrahi Müdaxilə
Dərman müalicəsi və həyat tərzi dəyişiklikləri nəticə vermədikdə Nissen fundoplikasiyası əməliyyatı tətbiq olunur. Bu üsulla sfinkterin güclənməsi təmin edilir.
Müalicə Edilməyən GERD-in Fəsadları
GERD-ə laqeyd yanaşmaq ciddi sağlamlıq problemlərinə yol aça bilər:
- Özofagit: Qida borusunun iltihabı.
- Eroziya və Qanaxma: Qida borusunda yaranan yaralar.
- Barrett özofagusu: Hüceyrə dəyişikliyi və artan xərçəng riski.
- Stenoz: Qida borusunun daralması nəticəsində yaranan udma çətinliyi.
Nəticə
GERD müasir dövrdə geniş yayılsa da, düzgün müalicə və intizamlı həyat tərzi ilə tam nəzarət altına alına bilən bir xəstəlikdir. Əgər əlamətlər uzun müddət davam edərsə, vaxt itirmədən bir gastroenteroloqa müraciət etmək sağlamlığınız üçün vacibdir.