Selektif Mutizm
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Selektiv Mutizmin Əsas Xüsusiyyətləri
Selektiv mutizm, uşağın danışıq qabiliyyətinin tamamilə normal olmasına baxmayaraq, müəyyən sosial mühitlərdə və ya bəzi insanlarla ünsiyyət qurmaqdan imtina etməsi ilə xarakterizə olunan bir vəziyyətdir. Bu susqunluq sadəcə bir inadkarlıq deyil, birbaşa sosial anksiyete və dərin qorxu hissindən qaynaqlanır.
Bu vəziyyətdən əziyyət çəkən uşaqlar adətən yalnız özlərini təhlükəsiz hiss etdikləri bir-iki şəxs və ya mühitdə sərbəst danışırlar. Məsələn, uşaq evdə ailə üzvləri ilə olduqca rahat ünsiyyət qurduğu halda, məktəb kimi kənar mühitlərdə tamamilə səssizliyə bürünə bilər.
Selektiv Mutizmin Simptomları
Selektiv mutizmin müəyyən edilməsi üçün uşağın davranışlarında aşağıdakı əlamətlər müşahidə oluna bilər:
- Məktəbdə və ya ictimai mühitlərdə tamamilə susmaq və ya minimum səviyyədə danışmaq.
- Qrup daxilində və ya tanımadığı şəxslərlə ünsiyyət qurmaqdan kəskin şəkildə çəkinmək.
- Ünsiyyət zamanı göz təmasından qaçmaq, mimika və jestlərdən istifadə edərək danışmağı rədd etmək.
- Sosial vəziyyətlərdə əsəbilik, həddindən artıq utancaqlıq və qorxu əlamətləri nümayiş etdirmək.
- Bəzi hallarda məktəbə getməkdən və ya müxtəlif sosial fəaliyyətlərdə iştirak etməkdən imtina etmək.
Selektiv Mutizmin Səbəbləri
Bu vəziyyətin yaranmasında həm psixoloji, həm də ətraf mühit faktorları mühüm rol oynayır. Əsas səbəbləri aşağıdakı kimi qruplaşdırmaq olar:
| Səbəb Kateqoriyası | Təsviri |
|---|---|
| Sosial Anksiyete | Uşağın ictimai situasiyalarda aşırı qorxu və narahatlıq hiss etməsi. |
| Ailə Faktoru | Tərbiyə prosesindəki həddindən artıq sərtlik və ya uşağın üzərindəki ifrat qoruyuculuq. |
| Travmatik Təcrübələr | Keçmişdə yaşanan neqativ hadisələr və ya sosial mühitlərdəki travmatik yaşantılar. |
| Genetik və Temperament | Aşırı utancaq və ya həssas yaradılışlı uşaqlarda rast gəlinən irsi meyllilik. |
Selektiv Mutizmin Nəticələri
Müdaxilə edilməyən selektiv mutizm uşağın gələcək inkişafına mənfi təsir göstərə bilər. Bu vəziyyət uşağın məktəb və sosial mühitdə özünü ifadə edə bilməməsinə, özgüvən əskikliyinə və sosial bacarıqların zəifləməsinə yol açır. Problemin uzun müddət davam etməsi isə sosial izolasiya və məktəb fobisi kimi ciddi fəsadlarla nəticələnə bilər.
Selektiv Mutizmlə Mübarizə Üsulları
Selektiv mutizmin müalicəsində kompleks yanaşma və səbir tələb olunur. Bu prosesdə tətbiq edilən əsas metodlar bunlardır:
1. Psixoloji Dəstək
Uşaq psixoloqu və ya mütəxəssis terapevt tərəfindən koqnitiv-davranışçı terapiya (CBT) tətbiq edilməlidir. Eyni zamanda, uşağın anksiyetesini azaltmaq və sosial bacarıqlarını inkişaf etdirmək üçün oyun terapiyası olduqca effektiv bir üsuldur.
2. Tədrici Məruzə
Uşağı narahatlıq yaratmayan sadə situasiyalara yavaş-yavaş öyrəşdirmək lazımdır. Proses əvvəlcə yalnız terapevtlə danışmaqla başlamalı, daha sonra mərhələli şəkildə müəllim və digər həmyaşıdları ilə ünsiyyətə keçid edilməlidir.
3. Valideyn Dəstəyi və Əməkdaşlıq
Ailələr uşağın müsbət davranışlarını və kiçik uğurlarını təşviq etməlidirlər. Uşağı danışmadığı üçün cəzalandırmaq qətiyyən yolverilməzdir. Valideynlərin müəllim və psixoloqla sıx əməkdaşlıq etməsi müalicənin uğurunu artırır.
4. Məktəb və Müəllimlər üçün Tövsiyələr
Müəllimlər uşağa məcburi danışıq təzyiqi göstərməməli, lakin onun rahat ünsiyyət qura bilməsi üçün uyğun şərait yaratmalıdırlar. Kiçik qruplar və fərdi məşğələlər vasitəsilə uşağın özünü təhlükəsiz mühitdə hiss etməsi təmin edilməlidir.
Qeyd: Selektiv mutizm adətən 4-8 yaş arası dövrdə daha çox büruzə verir. Unutmaq olmaz ki, vaxtında və düzgün müdaxilə ilə bu vəziyyətin tamamilə sağalması mümkündür.
