Siroz
Sirozun Səbəbləri:
Alkoqol istifadəsi:
Uzun müddət davam edən və yüksək miqdarda alkoqol istifadəsi qaraciyərin zədələnməsinə səbəb ola bilər. Alkoqol, qaraciyərdəki hüceyrələri zədələyir və zamanla siroza səbəb olan qaraciyər şişkinliyinə və iltihabına yol açır.
Hepatit B və C:
Hepatit B və Hepatit C virusları qaraciyər iltihabına səbəb olur və xroniki infeksiyalara yol açaraq qaraciyərdəki toxumaların zədələnməsinə və siroz inkişafına səbəb olur.
Yağlı qaraciyər xəstəliyi (NASH və NAFLD):
Yağlı qaraciyər xəstəliyi (NAFLD) və xüsusən non-alkolik steatohepatit (NASH), qaraciyərdə yağın yığılması və iltihablanma ilə xarakterizə edilir. Bu vəziyyət zamanla qaraciyərin zədələnməsinə və siroza səbəb ola bilər.
Autoimmun xəstəliklər:
Bəzi autoimmun xəstəliklər, məsələn, autoimmun hepatit, bədənin öz qaraciyər toxumalarına hücum etməsinə səbəb olaraq qaraciyər zədələnməsinə yol açır.
Genetik xəstəliklər:
Wilson xəstəliyi və hemokromatoz kimi genetik xəstəliklər də qaraciyər funksiyalarını pozaraq siroza səbəb ola bilər. Bu xəstəliklər, qaraciyərdəki maddələrin yığılması ilə əlaqədar olaraq zədələnmələrə yol açır.
Xroniki qaraciyər xəstəlikləri:
Qaraciyər sirrozu, müxtəlif səbəblərdən irəliləyən və zamanla qaraciyər toxumasının dağılmasına səbəb olan bir vəziyyətdir.
Qaraciyər damarlarında tıxanma:
Qaraciyər damarlarında tıxanma və qan dövranı problemləri də siroza səbəb ola bilər.
Sirozun Əlamətləri:
Siroz ilkin mərhələlərdə çox yüngül və qeyri-müəyyən simptomlarla başlaya bilər. Lakin xəstəlik irəlilədikcə daha ciddi əlamətlər meydana çıxar:
Yorğunluq: Ümumi halsızlıq və yorğunluq hissi.
Qarın şişkinliyi (asit): Qaraciyərin zədələnməsi nəticəsində maye qarın boşluğunda yığılmağa başlayır və bu da qarında şişkinlik yaradır.
Sarılıq (jaundis): Göz ağlarının və dərinin sararması, qaraciyərin işləməməsi səbəbindən ödün bədəndən çıxmaması nəticəsində baş verir.
Qanama və ya asan əzilmə: Qaraciyər funksiyasının pozulması ilə əlaqədar olaraq, qan laxtalanma problemi ortaya çıxır və bu, qanama və asan əzilmə hallarına səbəb ola bilər.
İştah itkisi və mədə bulantısı: Qaraciyər problemləri ilə bağlı olan insanlar tez-tez iştah itirir və mədə bulantısı yaşayır.
Şişkinlik və ağrı: Sağ üst qarın bölgəsində şişkinlik və ağrı hissi, qaraciyərin zədələnməsindən qaynaqlanır.
Qara nəcislər və tünd sidik: Qaraciyər zədələnməsi, qara rəngli nəcislərə və tünd sidiyə səbəb ola bilər.
Zehin bulanıklığı (hepatik ensefalopatiya): Qaraciyər funksiyalarının pisləşməsi nəticəsində zəhərli maddələr bədəndə yığılaraq beyinə təsir edə bilər və bunun nəticəsində qarışıqlıq, zəif yaddaş və davranış dəyişiklikləri baş verə bilər.
Qollar və ayaqlarda şişkinlik: Yığılmış maye nəticəsində şişkinlik və ya ödemlər əmələ gələ bilər.
Sirozun Müalicəsi:
Sirozun müalicəsi, əsasən xəstəliyin səbəbinə və şiddətinə bağlıdır. Siroz tam olaraq müalicə edilə bilməsə də, müalicə simptomları yüngülləşdirmək və qaraciyərin zədələnməsinin qarşısını almaq məqsədini güdür.
Əsas səbəbin müalicəsi:
Hepatit B və C: Əgər siroz hepatit B və ya C səbəbindən yaranıbsa, antiviral dərmanlarla bu infeksiyaların müalicəsi başlanır.
Alkoqol istifadəsinin dayandırılması: Əgər siroz alkoqol istifadəsi səbəbindən yaranıbsa, alkoqolun tamamilə dayandırılması vacibdir.
Yağlı qaraciyər xəstəliyi (NAFLD): Pəhriz və çəki itkisi, bu vəziyyəti idarə etməyə kömək edir.
Dərman müalicəsi:
Diuretiklər: Qarın şişkinliyi və ayaq şişkinliyi kimi simptomları azaltmaq üçün diuretiklər (su tökücüləri) istifadə edilə bilər.
Hepatik ensefalopatiya müalicəsi: Qaraciyərin işini yaxşılaşdırmaq üçün laktuloz və digər dərmanlar təyin edilə bilər.
Qaraciyər transplantasiyası:
Cərrahi müalicə: Əgər siroz ciddi şəkildə irəliləyib və qaraciyər funksiyalarını itiribsə, qaraciyər transplantasiyası lazım ola bilər. Bu, qaraciyərin tamamilə dəyişdirilməsini tələb edən bir əməliyyatdır.
Qanama və infeksiyalarla mübarizə:
Qanama riskinin idarə edilməsi: Sirozdan əziyyət çəkən şəxslər qanama riskinə qarşı müalicə oluna bilər, məsələn, vitamin K və ya qan laxtalanma dərmanları istifadə edilə bilər.
Sirozun Qarşısının Alınması:
Sağlam pəhriz: Yüksək lifli qidalar, az yağlı yeməklər və az duzlu qidalar qəbul etmək qaraciyər sağlamlığını qorumağa kömək edir.
Alkoqoldan qaçınmaq: Alkoqol qaraciyəri zədələyir və siroz riskini artırır. Alkoqoldan tamamilə imtina etmək və ya minimuma endirmək vacibdir.
Çəki idarəsi: Sağlam çəki qorumaq və obezlikdən qaçınmaq qaraciyər xəstəliklərinin qarşısını almağa kömək edir.
Qaraciyər xəstəliklərinin müalicəsi: Hepatit, yağlı qaraciyər xəstəliyi və digər qaraciyər xəstəlikləri müntəzəm olaraq izlənməli və vaxtında müalicə edilməlidir.
Siroz, qaraciyərin əhəmiyyətli dərəcədə zədələnməsi nəticəsində ciddi sağlamlıq problemlərinə yol açır. Əgər sirozdan şübhələnirsinizsə, vaxtında həkimə müraciət etmək və müvafiq müalicəni almaq çox vacibdir.