Skolioz nədir?

Skolioz Haqqında Ümumi Məlumat və Erkən Diaqnozun Əhəmiyyəti

Körpəlik və ya erkən uşaqlıq dövründə inkişaf edə bilən skoliozun başlanğıc yaşı adətən 10-15 ildir. Onurğanın yüngül əyriliyi olan hallarda simptomlar hər zaman nəzərə çarpmaya bilər. Lakin erkən diaqnoz, uzun müddətdə həyat keyfiyyətinə mənfi təsirləri azaltmaq üçün kritik əhəmiyyət kəsb edir.

Skolioz haqqında məlumatlılıq təkcə valideynlər üçün deyil, müəllimlər və uşaqlarla təmasda olan bütün fərdlər üçün vacibdir. Məktəblərdə sağlamlıq müayinələrindən keçmək və uşaqları mütəmadi izləmək ailələrin atacağı ilk addımlardan biridir. Bu məqsədlə hər il İyun ayı Skolioz Maarifləndirmə Ayı kimi qeyd olunur.

Skolioz (Onurğa Əyriliyi) Nədir?

Skolioz, onurğanın yan tərəfə əyilərək "S" və ya "C" şəklini aldığı üçölçülü bir onurğa deformasiyasıdır. Sağlam onurğa quruluşu hərəkət etməyimizə kömək edən təbii əyriliklərə malik olsa da, skolioz zamanı onurğa sütunu yana doğru normadan artıq əyilir.

Bir vəziyyətin skolioz kimi təyin olunması üçün Cobb bucağı olaraq bilinən əyrilik dərəcəsinin ən az 10 dərəcə olması lazımdır. Əyriliklər 10 dərəcədən başlayaraq 90 dərəcə və daha yuxarı ağır hallara qədər dəyişə bilər. Skolioz onurğanın istənilən yerində yarana bilsə də, ən çox bel və döş nahiyələrində müşahidə olunur.

Skoliozun Səbəbləri və Növləri

Onurğa əyriliyinin yaranma səbəbləri müxtəlifdir. Skolioz anadangəlmə ola bildiyi kimi, serebral iflic, əzələ distrofiyası və spina bifida kimi xəstəliklər nəticəsində də inkişaf edə bilər. Lakin əksər hallarda səbəbi bilinməyən idiopatik skolioz növünə rast gəlinir.

İdiopatik Skoliozun Yaş Qrupları

İdiopatik skolioz inkişaf etdiyi yaşa görə üç qrupa bölünür:

• İnfantil idiopatik skolioz: Doğuşdan 3 yaşa qədər.
• Yuvenil idiopatik skolioz: 4-9 yaş arası.
• Adolesan (Yeniyetmə) idiopatik skolioz: 10-18 yaş arası (Ən çox rast gəlinən qrupdur).

Vacib qeyd: Ağır kürək çantaları daşımaq, pis duruş və ya yan üstə uzanmaq kimi amillər birbaşa skolioza səbəb olmur.

Struktur və Qeyri-Struktur Skolioz

Skoliozun Əlamətləri Hansılardır?

10 dərəcəlik yüngül əyriliklər adətən simptom vermir. Əyrilik 20 dərəcəni keçdikdə əlamətlər daha aydın hiss olunmağa başlayır.

Uşaqlarda müşahidə olunan əlamətlər:

• Çiyin səviyyələrinin fərqli olması.
• Omba hizalanmasında qeyri-müntəzəmlik.
• Uşaq düz dayandıqda qolların bədəndən fərqli məsafədə durması.
• İrəli əyildikdə kürəyin bir tərəfinin daha hündür görünməsi.

Yetkinlərdə müşahidə olunan əlamətlər:

• Şiddətli bel ağrısı (tez-tez ilk əlamətdir).
• Ayaqlarda uyuşma, zəiflik və ya ağrı (sinir təzyiqi nəticəsində).
• Dik durmaqda çətinlik və tez yorulma.

Skoliozun Müalicə Üsulları

Müalicə planı əyriliyin dərəcəsinə, xəstənin yaşına və sümük yetkinliyinə görə təyin edilir. 10-20 dərəcəlik əyriliklərdə adətən mütəmadi həkim nəzarəti kifayətdir.

Qeyri-cərrahi müalicə metodları:

• Skolioz üçün xüsusi korset istifadəsi.
• Fizioterapiya və reabilitasiya.
• Schroth metodu və xüsusi onurğa məşqləri.

Skolioz Əməliyyatı və Robotik Cərrahiyyə

Əyrilik 45 dərəcədən yuxarı olduqda və qeyri-cərrahi üsullar nəticə vermədikdə cərrahi müdaxilə tövsiyə olunur. Müalicə edilməyən proqressiv skolioz tənəffüs çətinliyi kimi ciddi fəsadlara yol aça bilər.

Robotik Onurğa Cərrahiyyəsinin Üstünlükləri

Müasir texnologiya sayəsində skolioz əməliyyatları indi daha təhlükəsizdir. Robotik onurğa cərrahiyyəsi aşağıdakı üstünlükləri təmin edir:

• İmplant və vintlərin yüksək dəqiqliklə yerləşdirilməsi.
• Hər xəstənin anatomiyasına uyğun fərdi planlama.
• Sinir zədələnməsi və iflic riskinin minimuma endirilməsi.

Əməliyyatdan Sonra Sağalma Prosesi

Sağalma müddəti əməliyyatın mürəkkəbliyinə və xəstənin yaşına görə dəyişir. Xəstələr adətən 3-4 gündən sonra evə buraxılır, tam sağalma isə 6-12 ay çəkə bilər.

Diqqət edilməli məqamlar:

• İlk həftələrdə ağır qaldırmaqdan və qəfil əyilmələrdən qaçınmaq lazımdır.
• Əməliyyat sahəsi təmiz və quru saxlanılmalıdır.
• Həkim icazəsi olmadan avtomobil idarə edilməməlidir.
• Məktəb yaşlı uşaqlar adətən 1 ay sonra təhsilə qayıda bilərlər.

Tez-tez Verilən Suallar

• Vintlər sonradan çıxarılırmı? Xeyr, infeksiya və ya qırılma kimi xüsusi hallar olmadıqca vintlər çıxarılmır.
• Əyrilik təkrarlana bilərmi? Uğurlu əməliyyatdan sonra təkrarlanma gözlənilmir, lakin böyüməkdə olan uşaqlarda mütəmadi izləmə vacibdir.
• Nə vaxt işə qayıtmaq olar? Fiziki gərginlik tələb etməyən işlərə adətən 4-6 həftə sonra qayıtmaq mümkündür.