Skolioz nədir? Necə başa düşmək olar?

Skolioz Nədir? Onurğa Əyriliyinə Ümumi Baxış

Skolioz, tibbi dildə sadəcə bir diaqnoz deyil, onurğanın yan tərəfə doğru əyilməsini ifadə edən təsviri bir termindir. Statistik məlumatlara görə, məktəb yaşlı uşaqların təxminən 2-3%-də bu hala rast gəlinir. Skolioz hallarının 80%-dən çoxunda konkret bir səbəb müəyyən edilə bilmir və bu vəziyyət ən çox 10-15 yaş arası qız uşaqlarında müşahidə olunur.

İdiopatik Skolioz və Yaş Qruplarına Görə Təsnifat

Səbəbi məlum olmayan skolioz halları tibbdə "İdiopatik Skolioz" adlandırılır. Elmi araşdırmalar bu xəstəlikdə genetik meylin rol oynaya biləcəyini göstərsə də, skolioza birbaşa cavabdeh olan konkret bir gen hələlik aşkar edilməmişdir. İdiopatik skolioz, yarandığı yaş dövrünə görə dörd əsas qrupa bölünür:

Onurğa deformasiyasına səbəb olan digər amillər arasında anadangəlmə anomaliyalar və nevroloji xəstəliklər mühüm yer tutur. Bu cür xəstəliklərlə doğulan uşaqların mütəmadi müayinəsi erkən diaqnoz üçün həyati əhəmiyyət kəsb edir.

Skolioz Haqqında Yanlış Bilinən Faktlar

Cəmiyyətdə skoliozun yaranma səbəbləri ilə bağlı bir çox yanlış təsəvvürlər mövcuddur. Elmi faktlara əsasən, skolioz aşağıdakı səbəblərdən yaranmır:

• Ağır məktəb çantaları və ya kitablar daşımaq
• Yanlış yatmaq və ya ayaqda durmaq forması
• Qeyri-kafi kalsium qəbulu
• Yüngül dərəcəli aşağı ətraf (ayaq) uzunluğu bərabərsizliyi

Bununla belə, bəzi elmi nəşrlər erkən yaşda intensiv balet və gimnastika ilə məşğul olan uşaqda skolioz riskinin bir qədər yüksək ola biləcəyini qeyd edir. Unutmaq olmaz ki, skolioz düzgün olmayan hərəkətlər nəticəsində yaranmır və onun qarşısını əvvəlcədən almaq mümkün deyil.

Skoliozun Diaqnozu və Fiziki Müayinə

Skoliozun diaqnozu diqqətli bir arxa müayinəsi ilə asanlıqla qoyula bilər. Lakin kiçik əyriliklər xüsusi diqqət yetirilmədikdə gözdən qaça bilər. Valideynlər uşaqlarında aşağıdakı asimmetrik əlamətlərə diqqət yetirməlidirlər:

• Paltarların bədəndə qeyri-bərabər durması (məsələn, şalvarın bir ayağının uzun görünməsi)
• Çiyin bıçaqlarından birinin digərindən daha yüksəkdə olması
• Bel xəttində asimmetriya və ya bir ombanın daha yuxarıda durması

Həkim müayinəsi zamanı xəstə irəli əyildikdə, kürək nahiyəsində qabırğaların və ya bel nahiyəsindəki çıxıntıların rotasiya (dönmə) dərəcəsi qiymətləndirilir. Şübhəli hallarda rentgen və zərurət yarandıqda MRT müayinələri ilə əyriliyin dərəcəsi və müşayiət edən digər problemlər dəqiqləşdirilir.

Müalicə Metodları və Yanaşmalar

Skoliozun müalicəsi fərdi xarakter daşıyır və əyriliyin dərəcəsinə, uşağın böyümə potensialına görə müəyyən edilir. Müalicə prosesi skolioz cərrahiyyəsi üzrə ixtisaslaşmış ortoped mütəxəssis tərəfindən idarə olunmalıdır.

1. Müşahidə və Fizioterapiya

Böyümə dövründə olan uşaqlarda aşağı bucaqlı əyriliklər və böyüməsi dayanmış yetkinlərdə 40-45 dərəcədən az olan hallar üçün müntəzəm həkim nəzarəti kifayətdir. Yüngül simptomları olan xəstələrdə fiziki terapiya tətbiq oluna bilər.

2. Korset (Brace) Müalicəsi

Böyüməsi davam edən uşaqlarda 25-45 dərəcə arasındakı əyriliklərdə tətbiq olunur. Korset müalicəsinin əsas məqsədi mövcud əyriliyi tam düzəltmək deyil, onun irəliləməsinin qarşısını almaqdır.

3. Cərrahi Müdaxilə

Ümumiyyətlə, 50 dərəcədən çox olan əyriliklərdə cərrahiyyə tövsiyə olunur. Əgər xəstə xarici görünüşdən narahatdırsa və ya ciddi ağrıları varsa, daha aşağı dərəcələrdə də əməliyyat icra edilə bilər. Cərrahiyyə zamanı onurğaya yerləşdirilən metal implantlar və çubuqlar vasitəsilə əyrilik düzəldilir.

Müalicənin Gecikdirilməsinin Riskləri

Skolioz müalicəsi yalnız estetik bir düzəliş deyil. Ağır dərəcəli əyriliklər qabırğa qəfəsinin həcmini daraldaraq ağciyərlərin inkişafına mənfi təsir göstərə bilər. Bu vəziyyət tənəffüs çatışmazlığına və nadir hallarda həyati təhlükəyə yol aça bilər. Manipulyasiya, elektrik stimulyasiyası və ya qeyri-spesifik məşqlərin skoliozun inkişafını dayandırdığına dair kifayət qədər elmi dəlil yoxdur. Bu səbəbdən vaxtında və düzgün tibbi müdaxilə uğurlu nəticə üçün şərtdir.