Skolioz nədir? Necə başa düşmək olar?
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Skolioz Nədir? Onurğa Əyriliyinə Ümumi Baxış
Skolioz bir diaqnoz deyil, onurğanın vəziyyətini ifadə edən təsviri termindir. Statistik məlumatlara görə, məktəb yaşlı uşaqların təxminən 2-3%-ni təsir edən bu vəziyyət, 80%-dən çox halda aşkar bir səbəb olmadan inkişaf edir. Ən çox 10-15 yaş arası qızlarda müşahidə olunan bu hal, tibbi dildə İdiopatik skolioz (səbəbi bilinməyən skolioz) adlanır.
Elmi araşdırmalar genetik meylin rol oynaya biləcəyini göstərsə də, skolioza birbaşa cavabdeh olan konkret bir gen hələlik müəyyən edilməmişdir. İdiopatik skolioz, yarandığı yaş dövrünə görə dörd əsas qrupa bölünür:
- İnfantil: 0-3 yaş arası uşaqlar
- Juvenil: 4-10 yaş arası uşaqlar
- Yetkinlik (Adolesan): 11-18 yaş arası yeniyetmələr
- Böyük: 18 yaşdan yuxarı şəxslər
Skoliozun Səbəbləri və Yanlış Bilinən Məqamlar
Onurğa deformasiyasına səbəb olan digər ümumi amillər arasında onurğanın anadangəlmə anomaliyaları və nevroloji xəstəliklər yer alır. Xüsusilə bu növ xəstəliklərlə doğulan uşaqların erkən müayinəsi böyük əhəmiyyət kəsb edir.
Cəmiyyətdə skoliozun yaranması ilə bağlı bir çox yanlış təsəvvürlər mövcuddur. Skoliozun yaranma səbəbi olmayan amillər aşağıdakılardır:
- Ağır kitab və çantalar daşımaq
- Yatmaq və ya ayaqda durmaq forması
- Qeyri-kafi kalsium qəbulu
- Yüngül aşağı ətraf uzunluğu fərqi
Qeyd edilməlidir ki, skolioz düzgün olmayan hərəkətlər səbəbindən baş vermir və onun qarşısını əvvəlcədən almaq mümkün deyil. Bununla belə, bəzi elmi nəşrlər erkən yaşda intensiv balet və gimnastika ilə məşğul olan uşaqlarda rastgəlmə tezliyinin bir qədər yüksək olduğunu bildirir.
Skolioz Diaqnozu Necə Qoyulur?
Diqqətli bir arxa müayinəsi ilə skoliozu müəyyən etmək asan olsa da, kiçik əyriliklər peşəkar baxış olmadan gözdən qaça bilər. Valideynlər və müəllimlər çox vaxt paltarın asimmetrik durması, şalvar balaqlarının fərqli görünməsi və ya bir çiyin bıçağının daha yüksək olması ilə vəziyyəti fərq edirlər.
Peşəkar diaqnoz üçün skolioz cərrahiyyəsi üzrə ixtisaslaşmış ortoped müayinəsi mütləqdir. Həkim müayinə zamanı aşağıdakı kriteriyaları qiymətləndirir:
- Asimmetriya nəzarəti: Çiyin hündürlüyü, bel asimmetriyası və omba səviyyəsi yoxlanılır.
- Gövdə yerdəyişməsi: Onurğa sütununun mərkəzdən kənarlaşması araşdırılır.
- Rotasiya testi: Xəstə irəli əyildikdə qabırğalarda və ya bel nahiyəsində çıxıntı (donqar) olub-olmaması yoxlanılır.
- Radioloji müayinə: Rentgen və lazım gəldikdə MRT vasitəsilə əyriliyin dərəcəsi və müşayiət edən digər problemlər müəyyən edilir.
Müalicə Metodları və Müdaxilə Seçimləri
Uğurlu nəticə üçün erkən müalicə həlledici faktordur. Müalicə planı əyriliyin dərəcəsinə və xəstənin yaşına görə fərdi şəkildə təyin edilir.
| Müalicə Üsulu | Tətbiq Olunduğu Hallar |
|---|---|
| Müşahidə | Büyüməsi davam edən aşağı bucaqlı əyrilər və böyüməsi dayanmış < 40-45 dərəcəlik hallar |
| Korset (Brace) | Böyüyən uşaqlarda 25-45 dərəcə arası əyriliklər (irəliləməni dayandırmaq üçün) |
| Cərrahiyyə | 50 dərəcədən çox olan əyriliklər və ya ciddi simptomları olan yetkin xəstələr |
Cərrahi müalicənin məqsədi, onurğaya yerləşdirilən metal implantlar və çubuqlar vasitəsilə əyriliyi düzəltmək və inkişafını dayandırmaqdır.
Müalicə Olunmayan Skoliozun Riskləri
Manipulyasiya, elektrik stimulyasiyası və ya qeyri-spesifik məşqlərin skoliozun inkişafını dayandırmaqda effektivliyinə dair kifayət qədər elmi dəlil yoxdur. Skolioz müalicəsi yalnız estetik düzəliş deyil, həm də həyati funksiyaların qorunmasıdır.
Ciddi əyriliklər qabırğa qəfəsinin həcmini daraldaraq ağciyər inkişafına mənfi təsir göstərə bilər. Bu vəziyyət tənəffüs çatışmazlığına və nadir hallarda həyati təhlükəyə yol aça bilər. Bu səbəbdən, zəruri hallarda müalicənin təxirə salınmaması kritik önəm daşıyır.
