Sonsuzluq və onun səbəbləri

Sonsuzluq Nədir və Hansı Hallarda Müayinə Lazımdır?

Sonsuzluq, hər hansı bir qorunma üsulundan istifadə etmədən müntəzəm cinsi əlaqəyə baxmayaraq hamiləliyin baş tutmaması vəziyyətidir. Ümumi qəbul edilmiş tibbi yanaşmaya görə, 35 yaşdan yuxarı qadınlar üçün bu müddət 6 ay olaraq müəyyən edilmişdir. Bütün bioloji şərtlər ideal olduqda belə, hər ay hamilə qalma şansı təxminən %20-30 arasındadır.

Sonsuzluq yalnız qadınla bağlı bir problem deyil, cütlüklərin ortaq məsələsidir. Bu səbəbdən diaqnoz və müalicə müddətində hər iki tərəfin həkim müayinəsində iştirak etməsi, prosesin uğurla nəticələnməsi üçün böyük əhəmiyyət kəsb edir.

Qadınlarda Sonsuzluğun Əsas Səbəbləri

Qadın sonsuzluğunun yaranmasında bir neçə əsas faktor rol oynayır. Bu faktorlar diaqnozun qoyulması və müalicə planının hazırlanması üçün detallı şəkildə araşdırılmalıdır.

1. Yumurtlama (Ovulyasiya) Pozğunluqları

Qadınlarda sonsuzluq hallarının %30-40-ı yumurtlama pozğunluqlarından qaynaqlanır. Bu problem digər səbəblərlə müqayisədə daha asan diaqnoz qoyulur və müalicəyə müsbət cavab verir.

• Anovulyasiya: Ovulyasiyanın tamamilə olmamasıdır.
• Oliqovulyasiya: Ovulyasiyanın nadir hallarda baş verməsidir.
• Hiperprolaktinemiya: Qanda prolaktin hormonunun yüksək olması nəticəsində yaranan amenoreya (aybaşının kəsilməsi) vəziyyətidir.

2. Fallop Boruları və Endometrioz

Sonsuzluğun digər %30-40 faizini uşaqlıq borularındakı problemlər təşkil edir. Fallop boruları yumurtanın uşaqlığa ötürülməsini təmin edir. Bu borulardakı tıxanmalar, yapışmalar və ya struktur anormallıqlar hamiləliyə mane olur. Boruların vəziyyətini qiymətləndirmək üçün ilk növbədə Histerosalpinqoqrafiya (HSG) testi tətbiq edilir. Daha dərin araşdırma üçün isə Laparoskopiya vasitəsilə çanaq orqanları, miomalar və endometrioz ocaqları yoxlanılır.

3. Uşaqlıq və Uşaqlıq Boynu Faktorları

Bəzən ovulyasiya normal olsa da, uşaqlıqdaxili qüsurlar hamiləliyin davam etməsinə mane olur. Poliplər, miomalar və uşaqlıq yolundakı deformasiyalar embrionun yerləşməsini çətinləşdirərək abort (düşmə) riskini artırır. Uşaqlıq boynu faktoru isə sonsuzluq hallarının %5-dən az hissəsini təşkil edir; bəzi hallarda qadın orqanizmində spermanı məhv edən anticisimlər (spermaya qarşı allergiya) müşahidə oluna bilər.

Sonsuzluğun Qiymətləndirilməsi Üçün Risk Meyarları

Həkim müayinəsi zamanı aşağıdakı amillər xüsusi diqqət mərkəzində saxlanılır:

• Yaş Faktoru: 35 yaşdan yuxarı olmaq (qadınlarda hamiləlik qabiliyyəti menopozdan təxminən 13 il əvvəl, yəni 37-38 yaşlarında kəskin azalır).
• Menstrual Sikl: Oliqomenoreya (35 gündən gec aybaşı) və ya amenoreya (3 aydan çox aybaşının olmaması).
• Xəstəlik Tarixçəsi: Endometrioz, uşaqlıq və ya boru xəstəlikləri şübhəsi.
• Yumurtalıq Ehtiyatı: Yumurtalıq rezervinin azalması.
• Tərəfdaş Faktoru: Partnyorda məlum olan sonsuzluq problemləri.

Həyat Tərzi və Xarici Faktorların Təsiri

Sonsuzluq müalicəsində xəstənin ümumi sağlamlıq vəziyyəti və vərdişləri həlledici rol oynayır. Aşağıdakı cədvəldə bəzi faktorların təsirləri qeyd olunmuşdur:

Bundan əlavə, PCOS (Polikistik Yumurtalıq Sindromu), qalxanabənzər vəzi pozuntuları və Asherman sindromu (abortdan sonra yaranan uşaqlıqdaxili yapışmalar) kimi klinik vəziyyətlər də mütləq nəzərə alınmalıdır.

Müalicə Metodları

Müalicə prosesi fərdidir və ilk növbədə sonsuzluğa səbəb olan əsas amilin aradan qaldırılmasına yönəlir. Tətbiq olunan əsas üsullar bunlardır:

1. Tibbi Müalicə: Hormonal pozuntuların dərman və ya hormon terapiyası ilə tənzimlənməsi.
2. Cərrahi Müalicə: Miomaların, poliplərin və ya borulardakı yapışmaların cərrahi yolla aradan qaldırılması.
3. KOH və IUI: Yumurta stimullaşdırıcı müalicələr və peyvəndləmə üsulu.
4. ART (Süni Mayalanma): Digər üsullar nəticə vermədikdə tətbiq olunan köməkçi reproduktiv texnologiyalar.