Sonsuzluq və onun səbəbləri
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Qadınlarda Sonsuzluq Nədir?
Sonsuzluq, hər hansı bir kontraseptiv üsuldan istifadə etmədən müntəzəm cinsi əlaqəyə baxmayaraq hamilə qala bilməmək vəziyyətidir. Bu müddət ümumiyyətlə bir il götürülsə də, 35 yaşdan yuxarı qadınlar üçün gözləmə müddəti 6 ay olaraq müəyyən edilmişdir. Bütün bioloji şərtlər ideal olduqda belə, hər ay hamilə qalma şansı təxminən 20-30% civarındadır.
Sonsuzluq təkcə qadınlardan deyil, həm də kişilərdən qaynaqlanan bir problem ola bilər. Bu səbəbdən müayinə və müalicə prosesinə hər iki tərəfin (partnyorların) birlikdə qatılması, həkimin diaqnoz qoyması və düzgün müalicə planı hazırlaması üçün böyük əhəmiyyət kəsb edir.
Qadın Sonsuzluğunun Əsas Səbəbləri
Qadınlarda sonsuzluğa səbəb olan amillər müxtəlifdir və çox vaxt bir neçə faktorun birləşməsindən yaranır. Əsas səbəbləri aşağıdakı qruplara ayırmaq olar:
1. Yumurtlama (Ovulyasiya) Pozğunluqları
Qadın sonsuzluğu hallarının 30-40%-i yumurtlama pozğunluqlarından qaynaqlanır. Bu qrupdakı problemlərin diaqnozu nisbətən asandır və müalicəyə müsbət cavab verir.
- Anovulyasiya: Ovulyasiyanın tamamilə olmamasıdır.
- Oliqovulyasiya: Nadir hallarda baş verən ovulyasiyadır.
- Hiperprolaktinemiya: Qanda prolaktin hormonunun yüksək olması səbəbindən yaranan amenoreya (aybaşının kəsilməsi) vəziyyətidir.
2. Fallop Boruları və Anatomik Faktorlar
Sonsuzluğun digər 30-40% səbəbi yumurtaları uşaqlığa daşıyan fallop boruları ilə bağlıdır. Borulardakı tıxanmalar, yapışmalar və ya anormallıqlar yumurtanın keçidini bağlayır. Endometrioz (uşaqlıq daxili qişanın kənarda inkişafı) da boruların funksiyasını poza bilər.
3. Uşaqlıq və Uşaqlıq Boynu Problemləri
Uşaqlıqdaxili qüsurlar, deformasiyalar, poliplər və miomalar hamiləliyin baş tutmasına və ya dölün uşaqlıqda yerləşib böyüməsinə mane olur. Bu hallarda hamiləlik çox vaxt abort (düşmə) ilə nəticələnir. Uşaqlıq boynu faktoru isə sonsuzluğun 5%-dən az hissəsini təşkil edir.
Diaqnoz və Qiymətləndirmə Prosesi
Həkim tərəfindən aparılan qiymətləndirmədə aşağıdakı risk faktorları və tibbi keçmiş xüsusi diqqət mərkəzində saxlanılır:
| Qiymətləndirmə Meyarları | Diqqət Edilməli Məqamlar |
|---|---|
| Yaş Faktoru | 35 yaşdan yuxarı olmaq |
| Menstrual Dövr | Oliqomenoreya (gecikmələr) və ya Amenoreya |
| Tibbi Tarixçə | Keçirilmiş cərrahiyyə, abortlar və cinsi xəstəliklər |
| Yumurtalıq Ehtiyatı | Yumurta sayının və keyfiyyətinin azalması |
| Həyat Tərzi | Çəki (BMI), siqaret istifadəsi və fiziki fəaliyyət |
Diaqnostik Testlər:
- Histerosalpinqoqrafiya (HSG): Boruların açıqlığını yoxlamaq üçün istifadə edilən ilk testdir.
- Laparoskopiya: Çanaq orqanları, miomalar, borular və yapışmaların ətraflı qiymətləndirilməsi üçün tətbiq edilir.
- Hormon Testləri və Ultrasəs: Ovulyasiya və yumurtalıq vəziyyətini müəyyən etmək üçün vacibdir.
Sonsuzluğa Təsir Edən Digər Faktorlar
- PCOS (Polikistik Yumurtalıq Sindromu): Düzənsiz aybaşı və yüksək androgen hormonları ilə xarakterizə olunur.
- Asherman Sindromu: Abortdan sonra uşaqlıq daxili yapışmalar səbəbindən aybaşının azalması.
- Dərman İstifadəsi: NSAİİ (ağrıkəsicilər) yumurtanın çatlamasına mənfi təsir göstərərək düşmə riskini artıra bilər.
- Bədən Kütlə İndeksi (BMI): BMI-nin 19-dan aşağı olması (anoreksiya, həddindən artıq idman) ovulyasiyanı dayandıra bilər. BMI-nin 20 və yuxarı olması menstrual dövrü normallaşdırır.
- Siqaret: Yardımçı reproduktiv üsullarda (ART) uğur şansını və yumurta sayını azaldır.
Müalicə Metodları
Müalicə prosesi ilk növbədə sonsuzluğun kökündə duran səbəbin tapılması ilə başlayır. Tətbiq olunan əsas üsullar bunlardır:
- Tibbi Müalicə: Hormonal pozğunluqları düzəltmək üçün dərman və hormon terapiyası.
- Cərrahi Müalicə: Miomaların, poliplərin və ya borulardakı yapışmaların aradan qaldırılması.
- KOH və IUI: Yumurta stimullaşdırıcı müalicələr və peyvəndləmə (süni mayalanma).
- ART (İn Vitro Gübrələmə): Digər üsullar nəticə vermədikdə tətbiq olunan süni mayalanma (EKO) kimi köməkçi reproduktiv texnologiyalar.
