Sosial Anksiyete Bozukluğu

Sosial Anksiyete Bozukluğunun Əlamətləri:

Sosial vəziyyətlərdə narahatlıq:

Sosial vəziyyətlərdə, məsələn, danışmaq, yeni insanlarla tanış olmaq və ya təşkil edilən tədbirlərdə iştirak etmək zamanında güclü narahatlıq hissi yaranır.

İnsanlar yapışqan gözlərlə baxılmaqdan və ya gözlərə görə təhlil edilməkdən qorxurlar.

Aşırı özünə şübhə və aşağı özünə qiymət:

Özünə güvən azalması və başqalarının hərəkətlərinin təhlil edilməsi, özünü qeyri-adi və bəyənilməz hiss etməyə səbəb olur.

Uşaqlarda və yeniyetmələrdə, sosial qarşılıqlı əlaqələr və özünə qiymət məsələləri daha da güclənə bilər.

Fiziki simptomlar:

Sosial vəziyyətlərə daxil olduqda ürək döyüntüsü, tərtər (tər basma), qızarma, nəfəs darlığı, baş ağrısı və titrəmə kimi fiziki simptomlar görülə bilər.

Yüngül baş dönmələri və ya səsin boğulması da bu vəziyyətdə ola bilər.

Sosial vəziyyətlərdən qaçma:

Sosial fobiya yaşayan insanlar, sosial vəziyyətlərdən qaçmağa çalışırlar. Məsələn, partilərdən və ya toplantılardan uzaq durmaq, yeniliklərdən çəkinmək və yeni insanlarla tanış olmaqdan qorxurlar.

Çox vaxt gözləntilərin qarşılanmaması və ya uğursuzluq qorxusu səbəbindən sosial hadisələrdən qaçırlar.

Hiperhissiyatlılıq və gələcək qorxuları:

Sosial qarşılıqlı əlaqələrdən əvvəl çoxlu pozitiv və ya mənfi ehtimallar düşünülür və ağır təhlil edilir. Məsələn, "Nə deyəcəm?", "Necə görünüyorum?" və ya "Bəs mən yaxşı olmayacağam?" kimi düşüncələrdən çox narahatlıq duyulur.

Günahkarlıq və özünü günahlandırma:

Bir sosial vəziyyət başa çatdıqdan sonra, insanlar yapdıqları səhvləri düşünərək günahkarlıq hissi yaşayırlar. Bu da onları özlərini təkrarlayan bir şəkildə təhlil etməyə yönəldir.

Sosial Anksiyete Bozukluğunun Səbəbləri:

Genetik və irsi faktorlar:

Sosial anksiyete bozukluğu ailə üzvləri arasında daha çox yayılmışdır, yəni genetik bir meyl olması mümkündür. Uşaqlar, anksiyete pozuntusu yaşayan valideynlərindən bu vəziyyətin genetik olaraq keçə bilər.

Beyin kimyası:

Sosial anksiyete bozukluğu olan şəxslərin beyindəki kimyəvi maddələrin (nevrotransmitterlərin) düzgün işləməməsi səbəbi ilə narahatlıq və qorxu daha çox ola bilər. Serotonin və dopamin kimi maddələrin balanssızlığı, bu vəziyyəti ağırlaşdıra bilər.

Erkən uşaqlıq təcrübələri:

Təhlükəsiz bağlanmama və ya sosial təcrid kimi uşaqlıq təcrübələri, sosial anksiyetenin yaranmasına səbəb ola bilər. Bu cür təcrübələr uşağın sosial bacarıqlarının zəif olmasına yol aça bilər.

Sosial təzyiq və gözləntilər:

Uşaqlar və gənclər, sosial təzyiqlərə və başqalarının gözləntilərinə qarşı daha həssas ola bilərlər. Bu da onların başqalarına qarşı qorxu və yüksək gözləntiləri ilə əlaqədar narahatlıq yarada bilər.

Aşağı özünə qiymət və qorxu:

Aşağı özünə qiymət və başqaları tərəfindən qiymətləndirilməkdən qorxma bu vəziyyətin başlıca səbəblərindəndir. Bu insanlar, daha az qiymətləndirildiklərini və daha çox tənqid edildiklərini hiss edirlər.

Sosial Anksiyete Bozukluğunun Müalicəsi:

Psixoterapiya (Koqnitiv Davranış Terapiyası):

Koqnitiv Davranış Terapiyası (CBT), sosial anksiyetənin müalicəsində ən effektiv terapiya üsullarından biridir. Bu terapiya, insanların negativ düşüncə və davranışlarını dəyişdirmələrinə kömək edir. Uşaqlar və böyüklər, sosial vəziyyətlərdəki panik reaksiyalarını necə idarə edə biləcəklərini öyrənirlər.

Maruz qalma terapisi ilə, insanlar qorxduqları sosial vəziyyətlərə tədricən məruz qalır və zamanla qorxuları azalır.

İlaç müalicəsi:

SSRI (Seçici Serotonin Geri Alım İnhibitorları) və SNRİ (Serotonin-Norepinefrin Geri Alım İnhibitorları) kimi antidepressan dərmanlar, sosial anksiyete bozukluğunun müalicəsində istifadə olunur. Bu dərmanlar, beyindəki kimyəvi balansı düzəldərək, narahatlıq hissini azaldır.

Benzodiazepinlər də təcili hallarda narahatlığın azaldılmasına kömək edə bilər, amma uzunmüddətli istifadə tövsiyə edilmir.

Relaxasiya və nəfəs alma məşqləri:

Relaxasiya texnikaları (yoga, meditasiya) və dərin nəfəs alma məşqləri, sosial vəziyyətlərdə yaşanan gərginliyi və narahatlığı azaltmağa kömək edir.

Nəfəs alma məşqləri həmçinin insanların bədənlərini rahatlatmağa və psixoloji gərginliklərini azaldmağa kömək edir.

Sosial bacarıqların inkişaf etdirilməsi:

Sosial anksiyete bozukluğu olan şəxslər, sosial bacarıq təlimləri ilə daha yaxşı qarşılıqlı əlaqələr qurmağa öyrənə bilərlər. Bu cür təlimlər, sosial vəziyyətlərdə rahatlıq hissi yaratmağa kömək edir.

Sosial Anksiyete Bozukluğunun Gələcəkdəki Təsiri:

Müalicə edilmədikdə, sosial anksiyete bozukluğu fiziki sağlamlığı və gündəlik fəaliyyətləri mənfi təsir edə bilər. Bu vəziyyət, insanın iş və ya sosial həyatdan təcrid olunmasına səbəb ola bilər.

Psixoloji dəstək və müalicə üsullarının tətbiqi ilə sosial anksiyete bozukluğu idarə edilə bilər və insanlar daha sağlam, sosial həyat sürə bilər.

Nəticə:

Sosial anksiyete bozukluğu çox yayılmış və həyat keyfiyyətini ciddi şəkildə təsir edən bir vəziyyətdir. Psixoterapiya, ilaç müalicəsi və özünə kömək metodları, bu vəziyyəti idarə etmək və sağalma yolunda irəliləmək üçün əsas vasitələrdir. Sosial anksiyetenin müalicəsi zaman alır, amma düzgün yanaşmalarla insanların sosial vəziyyətlərdə rahat olmaları və güvənli əlaqələr qurmaqları mümkündür.