Spina bifida nədir?
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Spina Bifida: Onurğa İnkişafı Qüsurları Haqqında Hərtərəfli Məlumat
Spina bifida, onurğanın bətndaxili inkişaf dövründə düzgün formalaşmaması nəticəsində meydana gələn ciddi bir doğuş qüsurudur. Bu vəziyyət onurğa sütununda müxtəlif dərəcəli yarıqların qalması ilə xarakterizə olunur və fərqli klinik mənzərələrlə özünü büruzə verir. Xəstəliyin gedişatı, seçilən müalicə üsulları və xəstənin həyat keyfiyyəti birbaşa olaraq qüsurun növündən və ağırlıq dərəcəsindən asılıdır.
Spina Bifidanın Əsas Növləri
Spina bifidanın üç əsas növü mövcuddur. Hər bir növ fərqli simptomlara və patoloji şiddətə malikdir:
1. Spina Bifida Occulta
Bu, xəstəliyin ən yüngül və ən geniş yayılmış formasıdır. Onurğadakı bir və ya bir neçə fəqərədə kiçik bir yarıq olsa da, onurğa beyni və sinirlər normal şəkildə qorunur. Çox vaxt heç bir simptom vermir və təsadüfən rentgen müayinəsi zamanı aşkar edilir. Bu növə sahib şəxslərdə hər hansı bir funksional pozulma və ya narahatlıq müşahidə olunmur.
2. Meningosel
Bu vəziyyətdə onurğanın zədələnmiş hissəsindən meninks adlanan qoruyucu membranlar onurğa sütununun xaricinə çıxır. Onurğa beyni normal inkişafını davam etdirir və qabarıq olan kisənin içərisində sinir toxuması deyil, yalnız onurğa mayesi olur. Meningosel olan xəstələr cərrahi müdaxilə ilə müalicə oluna bilər və simptomlar adətən minimal səviyyədə qalır.
3. Miyelomeningosel
Spina bifidanın ən ağır forması hesab olunur. Onurğa beyni, sinirlər və meninks onurğa sütunundan xaricə çıxaraq bir kisə formalaşdırır. Sinir toxumasının açıqda qalması ciddi nevroloji qüsurlara yol açır. Bu xəstələrdə aşağı ətrafların iflici, sidik və nəcis qaçırma kimi ağır fəsadlar müşahidə oluna bilər.
Spina Bifidanın Simptomları Nələrdir?
Simptomlar xəstəliyin növünə görə dəyişir. Bəzi xəstələrdə heç bir əlamət olmasa da, digərlərində aşağıdakı ciddi problemlər inkişaf edə bilər:
- Hərəkət və Motor Problemlər: Ayaqlarda zəiflik, tam iflic və ya yerimə çətinlikləri.
- Sidik və Nəcis Kontrolu: İfrazat sistemini idarə edə bilməmə və qaçırma problemləri.
- Hidrosefaliya: Miyelomeningosel olan uşaqların böyük hissəsində beyin mayesinin yığılması nəticəsində başın şişməsi və beyin zədələnməsi riski.
- Ortopedik Problemlər: Skolioz (onurğa əyriliyi), ayaq və omba deformasiyaları, ətrafların qısalığı.
- Duyğu İtkisi: Bədənin aşağı hissəsində, xüsusilə ayaqlarda hissiyyatın itməsi.
Spina Bifidanın Səbəbləri və Risk Faktorları
Xəstəliyin dəqiq səbəbi tam bilinməsə də, genetik və ətraf mühit faktorlarının birləşməsi risk yaradır. Əsas risk faktorları aşağıdakılardır:
| Faktor | Təsviri |
|---|---|
| Fol Turşusu Çatışmazlığı | Hamiləlikdən əvvəl və zamanı B9 vitamini əskikliyi ən böyük riskdir. |
| Genetik Faktorlar | Ailə tarixində spina bifida olan şəxslərin olması riski artırır. |
| Dərman İstifadəsi | Epilepsiya əleyhinə bəzi dərmanlar (məsələn, valproik asid) səbəb ola bilər. |
| Ətraf Mühit | Piylənmə, şəkərli diabet və yüksək hərarətə (sauna, isti vanna) məruz qalma. |
Diaqnoz Metodları
Spina bifida adətən prenatal (doğuşdan əvvəl) müayinələr zamanı aşkar edilir. Diaqnoz üçün istifadə olunan testlər:
- Alfa-fetoprotein (AFP) Testi: Hamiləliyin ikinci trimestrində qanda AFP səviyyəsinin yoxlanılması.
- Ultrasəs Müayinəsi: Onurğanın və onurğa beyninin inkişafındakı anomaliyaların vizual təyini.
- Amniosentez: Amniotik mayenin analizi ilə diaqnozun dəqiqləşdirilməsi.
Spina Bifidanın Müalicə Üsulları
Müalicə fərdi ehtiyaclara və xəstəliyin ağırlığına uyğun planlaşdırılır:
- Cərrahi Müdaxilə: Zədələnmiş sahəni örtmək və onurğa beynini qorumaq üçün doğumdan dərhal sonra və ya bəzən bətndaxili mərhələdə icra edilir.
- Fizioterapiya: Əzələləri gücləndirmək və xəstənin müstəqil hərəkət qabiliyyətini artırmaq üçün həyati əhəmiyyət kəsb edir.
- Ortez və Köməkçi Vasitələr: Yerimə çətinliyi olanlar üçün təkərli kürsü və ya ortezlərdən istifadə olunur.
- Uroloji Müalicə: Sidik kisəsinin idarə olunması üçün kateterizasiya və digər uroloji üsullar tətbiq edilir.
- Hidrosefaliya Müalicəsi: Beyində yığılan mayeni bədənə boşaltmaq üçün şant (boru) yerləşdirilir.
Qarşısının Alınması və Nəticə
Spina bifida riskini minimuma endirmək üçün hamiləlikdən əvvəl və hamiləlik zamanı gündəlik ən az 400 mikroqram fol turşusu qəbul edilməlidir. Bununla yanaşı, sağlam qidalanma, zərərli vərdişlərdən (spirt, tütün) uzaq durmaq və mütəmadi həkim nəzarəti vacibdir.
Nəticə etibarilə, spina bifida ciddi bir vəziyyət olsa da, erkən diaqnoz və fərdiləşdirilmiş müalicə proqramları ilə xəstələrin həyat keyfiyyətini əhəmiyyətli dərəcədə artırmaq mümkündür.