Spina bifida nədir?
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Spina Bifida Nədir?
Spina bifida, onurğanın və onurğa beyninin ana bətnində düzgün inkişaf etməməsi nəticəsində meydana gələn ciddi bir doğuş qüsurudur. Bu vəziyyət fərqli növlərdə və şiddətdə təzahür edə bilər. Xəstəliyin ağırlığından asılı olaraq hərəkət məhdudiyyəti, sidik və nəcis kontrolu problemləri, hətta hidrosefaliya kimi ciddi fəsadlar yarana bilər. Müasir tibdə müalicə prosesi xəstənin ehtiyaclarına uyğun olaraq fərdiləşdirilir.
Spina Bifidanın Əsas Növləri
Spina bifidanın üç əsas növü mövcuddur və hər biri fərqli simptomlarla xarakterizə olunur:
- Spina Bifida Occulta: Ən yüngül və ən yayılmış formadır. Onurğadakı bir və ya bir neçə fəqərədə kiçik bir yarıq olur, lakin onurğa beyni və sinirlər normal qorunur. Çox vaxt simptom vermir və təsadüfən rentgen müayinəsi zamanı aşkar edilir.
- Meningosel: Onurğanın zədələnmiş hissəsindən qoruyucu membranlar (meninks) xaricə çıxır. Kisədə onurğa mayesi olsa da, sinir toxuması yoxdur. Simptomlar minimal ola bilər və cərrahiyyə ilə müalicə mümkündür.
- Miyelomeningosel: Xəstəliyin ən ağır formasıdır. Onurğa beyni və sinirlər xaricə çıxaraq bir kisə yaradır. Bu vəziyyət aşağı ətrafların iflici və ciddi nevroloji qüsurlar kimi ağır nəticələrə yol açır.
Spina Bifidanın Simptomları
Simptomlar xəstəliyin növünə və onurğadakı zədənin səviyyəsinə görə dəyişir. Əsas əlamətlər aşağıdakılardır:
- Hərəkət və Motor Problemləri: Ayaqlarda zəiflik, tam iflic və ya yerimə çətinliyi.
- Sidik və Nəcis Kontrolu: İdarəolunmaz sidik və ya nəcis qaçırma halları.
- Hidrosefaliya: Beyin mayesinin düzgün axmaması nəticəsində beyində maye yığılması və başın şişməsi.
- Ortopedik Problemlər: Skolioz (onurğa əyriliyi), ayaq və omba deformitələri.
- Duyğu İtkisi: Aşağı ətraflarda hissiyyatın tam və ya qismən itməsi.
Spina Bifidanın Səbəbləri və Risk Faktorları
Spina bifidanın dəqiq səbəbi tam bilinməsə də, genetik və ətraf mühit faktorlarının birgə təsiri ön plana çıxır. Risk faktorlarını aşağıdakı cədvəldə görə bilərsiniz:
| Faktor | Təsviri |
|---|---|
| Fol Turşusu Çatışmazlığı | Hamiləlikdən əvvəl və zamanı B9 vitamini əskikliyi ən böyük riskdir. |
| Genetik Faktorlar | Ailə tarixində bu xəstəliyin olması riski artırır. |
| Dərman İstifadəsi | Bəzi epilepsiya dərmanları (məsələn, valproik asid) inkişafa mənfi təsir edə bilər. |
| Ətraf Mühit və Sağlamlıq | Piylənmə, şəkərli diabet və yüksək hərarətə (sauna, isti vanna) məruz qalma. |
Diaqnoz Üsulları
Spina bifida adətən hamiləlik dövründə prenatal müayinələr vasitəsilə aşkar edilir:
- Alfa-fetoprotein (AFP) Testi: İkinci trimestrdə qanda AFP səviyyəsinin yoxlanılması.
- Ultrasəs Müayinəsi: Onurğanın və onurğa beyninin strukturunun vizual analizi.
- Amniosentez: Amniotik mayenin analizi ilə diaqnozun dəqiqləşdirilməsi.
Müalicə və Reabilitasiya
Müalicənin əsas məqsədi xəstənin həyat keyfiyyətini artırmaq və fəsadları minimuma endirməkdir:
- Cərrahi Müdaxilə: Zədələnmiş sahəni örtmək və onurğa beynini qorumaq üçün doğumdan dərhal sonra (bəzən doğumdan əvvəl) icra edilir.
- Fizioterapiya: Əzələləri gücləndirmək və hərəkətliliyi təmin etmək üçün mütləqdir.
- Köməkçi Vasitələr: Ortezlər, təkərli kürsülər və digər dəstəkləyici cihazlar.
- Uroloji Müalicə: Sidik kisəsinin idarə edilməsi üçün kateterizasiya və digər üsullar.
- Şant Əməliyyatı: Hidrosefaliya zamanı beyin mayesini boşaltmaq üçün xüsusi boru yerləşdirilməsi.
Spina Bifidanın Qarşısının Alınması
Xəstəlik riskini minimuma endirmək üçün fol turşusu qəbulu kritik əhəmiyyət kəsb edir. Hamiləlikdən əvvəl və hamiləlik zamanı gündəlik 400 mikroqram fol turşusu qəbulu tövsiyə olunur. Bundan əlavə, sağlam qidalanma, zərərli vərdişlərdən (spirt, tütün) uzaq durmaq və mütəmadi həkim nəzarəti profilaktikanın əsasını təşkil edir.
