Tinnitus Nədir?

Tinnitus Nədir və Hansı Növləri Mövcuddur?

Tinnitus, xarici bir səs mənbəyi olmadan qulaqlarda və ya başda cingilti, vızıltı kimi səslərin eşidilməsi vəziyyətidir. Bu vəziyyət bir xəstəlikdən ziyada, müxtəlif sağlamlıq problemlərinin bir əlaməti olaraq ortaya çıxır. Tinnitus əsasən iki əsas qrupa bölünür:

• Subyektiv tinnitus: Ən yaygın növdür və səsi yalnız təsirlənmiş şəxs eşidir. Adətən qulaq zədələri və ya sinir sistemi problemlərindən qaynaqlanır.
• Obyektiv tinnitus: Nadir hallarda rast gəlinir. Bu zaman səsi həm pasiyent, həm də həkim xüsusi cihazlar vasitəsilə eşidə bilər. Əsasən damar problemləri və ya əzələ spazmları səbəbindən yaranır.

Tinnitusun Əsas Səbəbləri

Tinnitusun yaranma faktorları olduqca müxtəlifdir. Bu səbəbləri aşağıdakı kateqoriyalar üzrə qruplaşdırmaq mümkündür:

1. Qulaqla Əlaqəli Problemlər

Qulaq sağlamlığı ilə bağlı bir çox faktor birbaşa tinnitusa yol aça bilər. Qulaq kirinin yığılması xarici səsin ötürülməsinə mane olur, orta qulaq infeksiyaları isə təzyiq yaradaraq səslərə səbəb olur. Bundan əlavə, səs dalğalarını beyinə ötürən daxili qulaq sinir hüceyrələrinin zədələnməsi də mühüm amillərdəndir.

2. Damar və Sinir Sistemi Pozuntuları

Yüksək qan təzyiqi (hipertoniya) və damarların sərtləşməsi olan ateroskleroz, qan axınının anormal səs yaratmasına səbəb olur. Sinir sistemi tərəfində isə miqren, multiple skleroz və ya beyin şişləri tinnitusun tetikleyicisi ola bilər.

3. Digər Xarici və Daxili Faktorlar

• Dərman yan təsirləri: Aspirin, bəzi antibiotiklər, diuretiklər və xərçəng dərmanları.
• Səs travmaları: Yüksək səsli mühitlərdə uzun müddət qalmaq.
• Psixoloji faktorlar: Stress və depressiya tinnitusun şiddətini artıran amillərdir.
• Həyat tərzi və qidalanma: Vitamin (B12, sink) çatışmazlığı və həddindən artıq duzlu qidaların istifadəsi.
• Struktur problemlər: Boyun və çənə (TMJ) oynağı pozuntuları.

Tinnitusun Əlamətləri və Diaqnozu

Tinnitusun əlamətləri insandan insana dəyişə bilər. Ən çox rast gəlinən simptomlar cingilti, vızıltı, uğultu və ya şırıltı şəklindədir. Bu səslər davamlı və ya aralıqlı ola bilər, həmçinin bir və ya hər iki qulaqda hiss edilə bilər. Bəzi hallarda səslərə qarşı artan həssaslıq (hiperakuziya) da müşahidə olunur.

Diaqnoz prosesi aşağıdakı mərhələləri əhatə edir:

1. Tibbi tarix: Həkim simptomları və həyat tərzini araşdırır.
2. Fiziki müayinə: Qulaq, boyun və baş nahiyəsi yoxlanılır.
3. Audiometriya: Eşitmə itkisini müəyyən etmək üçün test aparılır.
4. Görüntüləmə: MRT və ya CT vasitəsilə damar və beyin zədələri yoxlanılır.
5. Doppler ultrasonoqrafiya: Obyektiv tinnitus zamanı damar səslərini aşkar etmək üçün istifadə olunur.

Tinnitusun Müalicə və İdarəedilmə Üsulları

Müalicə planı birbaşa tinnitusun yaranma səbəbinə yönəldilir. Effektiv müalicə üsulları aşağıdakı cədvəldə ümumiləşdirilmişdir:

Tinnitusdan Qorunmaq Üçün Tövsiyələr

Tinnitusun qarşısını almaq və ya şiddətini azaltmaq üçün bu qaydalara əməl etmək vacibdir:

• Yüksək səsdən qorunun: Səs-küylü mühitlərdə mütləq qulaq tıxaclarından istifadə edin.
• Zərərli vərdişləri məhdudlaşdırın: Kofein, nikotin və spirt istifadəsini azaldın.
• Sağlam qidalanın: Balanslı pəhriz saxlayın və stresi idarə etməyi öyrənin.
• Dərmanlara diqqət edin: Həkim məsləhəti olmadan tinnitusa səbəb ola biləcək dərmanlar qəbul etməyin.

Hansı Hallarda Həkimə Müraciət Edilməlidir?

Əgər tinnitus ani başlayıbsa, şiddətlidirsə və ya yalnız bir qulaqda davamlıdırsa, vaxt itirmədən mütəxəssisə müraciət edilməlidir. Xüsusilə tinnitusla birlikdə başgicəllənmə, eşitmə itkisi və ya şiddətli baş ağrısı müşahidə olunursa, bu ciddi bir vəziyyətin xəbərçisi ola bilər. Unutmayın ki, erkən diaqnoz həyat keyfiyyətinizi bərpa etməyin ən qısa yoludur.