Tinnitus Nədir?
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Tinnitus Nədir və Hansı Növləri Mövcuddur?
Tinnitus, xalq arasında qulaq cingiltisi kimi tanınan, xarici bir səs mənbəyi olmadan qulaqlarda və ya baş nahiyəsində müxtəlif səslərin eşidilməsi vəziyyətidir. Bu vəziyyət bir xəstəlik deyil, çox vaxt fərqli bir sağlamlıq probleminin simptomu olaraq ortaya çıxır. Tinnitus əsasən iki qrupa bölünür:
- Subyektiv tinnitus: Ən yaygın növdür və səsi yalnız təsirlənmiş şəxs eşidir. Adətən qulaq zədələri və ya sinir sistemi problemləri nəticəsində yaranır.
- Obyektiv tinnitus: Olduqca nadir görünən bu növü həm pasiyent, həm də həkim xüsusi cihazlar vasitəsilə eşidə bilər. Bu vəziyyət əsasən damar problemləri və ya əzələ spazmları ilə əlaqədardır.
Tinnitusun Əsas Səbəbləri
Tinnitusun yaranma səbəbləri olduqca müxtəlifdir. Bu səbəbləri düzgün müəyyən etmək, effektiv müalicə planı üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edir:
1. Qulaqla Əlaqəli Faktorlar
- Qulaq kirinin yığılması: Xarici səslərin ötürülməsinə maneə yaradır.
- Orta qulaq infeksiyaları: İltihablar qulaq daxilində təzyiq yaradaraq səsə səbəb olur.
- Daxili qulaq zədələri: Səs dalğalarını beyinə ötürən sinir hüceyrələrinin zədələnməsi.
2. Sistemik və Xarici Faktorlar
- Damar problemləri: Yüksək qan təzyiqi (hipertoniya) və damarların sərtləşməsi (ateroskleroz) anormal qan axını səsləri yarada bilər.
- Dərmanların yan təsirləri: Aspirin, bəzi antibiotiklər, diuretiklər və xərçəng əleyhinə preparatlar tinnitusu tətikləyə bilər.
- Sinir sistemi xəstəlikləri: Miqren, multiple skleroz və ya beyin şişləri bu vəziyyətə yol aça bilər.
- Səs travmaları: Yüksək səsli mühitlərdə uzun müddət qalmaq qulaq sağlamlığına ciddi zərər verir.
3. Həyat Tərzi və Digər Səbəblər
- Stress və emosional vəziyyət: Depressiya və gərginlik tinnitusun şiddətini artırır.
- Çənə və boyun problemləri: Xüsusilə TMJ (temporomandibular oynaq) pozuntuları.
- Qidalanma çatışmazlığı: B12 vitamini və sink çatışmazlığı, həmçinin həddindən artıq duzlu qidaların istifadəsi daxili qulaq təzyiqini artıra bilər.
Tinnitusun Əlamətləri və Diaqnozu
Tinnitusun ən bariz əlaməti başqaları tərəfindən eşidilməyən cingilti, vızıltı, uğultu və ya şırıltı kimi səslərdir. Bu səslər davamlı və ya fasiləli ola bilər, bir və ya hər iki qulaqda hiss edilə bilər. Bəzi hallarda səslərə qarşı artan həssaslıq (hiperakuziya) da müşahidə olunur.
Diaqnoz qoyularkən aşağıdakı prosedurlar tətbiq edilir:
- Tibbi tarix: Həkim simptomları və həyat tərzini araşdırır.
- Fiziki müayinə: Qulaq, baş və boyun nahiyəsinin yoxlanılması.
- Audiometriya: Eşitmə testləri vasitəsilə eşitmə itkisinin olub-olmaması yoxlanılır.
- Görüntüləmə: MRT və ya CT skanları ilə damar və beyin strukturları incələnir.
- Doppler ultrasonoqrafiya: Obyektiv tinnitus zamanı damar səslərini müəyyən etmək üçün istifadə olunur.
Tinnitusun Müalicəsi və İdarə Edilməsi
Müalicə üsulu birbaşa tinnitusun yaranma səbəbinə yönəldilir. Müalicə prosesi aşağıdakı istiqamətlərdə aparıla bilər:
| Müalicə Növü | Tətbiq Olunan Üsullar |
|---|---|
| Səbəbə Yönəlmiş | Qulaq kirinin təmizlənməsi, damar xəstəliklərinin müalicəsi, dərman dəyişikliyi |
| İdarəetmə Terapiyaları | Səs terapiyası, Koqnitiv-davranış terapiyası (CBT), Tinnitus yenidən təlim terapiyası (TRT) |
| Dərman Müalicəsi | Antidepresanlar və ya sakitləşdiricilər (narahatlıq üçün) |
| Alternativ Üsullar | Akupunktur, B12/Sink əlavələri, meditasiya və yoga |
Tinnitusdan Qorunmaq Üçün Tövsiyələr
Qulaq sağlığınızı qorumaq və tinnitus riskini azaltmaq üçün bu məsləhətlərə əməl edin:
- Səs-küylü mühitlərdə qulaq tıxaclarından istifadə edin.
- Sağlam qidalanın, kifayət qədər yuxu alın və müntəzəm idman edin.
- Kofein, nikotin və spirt istifadəsini minimuma endirin.
- Stress səviyyənizi idarə etməyi öyrənin.
Nə vaxt həkimə müraciət etməli? Tinnitus ani başlayıbsa, şiddətlidirsə, yalnız bir qulaqda müşahidə olunursa və ya başgicəllənmə, eşitmə itkisi ilə müşayiət olunursa, vaxt itirmədən mütəxəssisə müraciət etmək lazımdır. Erkən diaqnoz həyat keyfiyyətinizi bərpa etmək üçün ən vacib addımdır.
